Phường Cửa Lò

Tổng quan

Cửa Lò là đô thị biển của tỉnh Nghệ An, nằm giữa hai cửa sông: sông Cấm ở phía bắc và sông Lam (Cửa Hội) ở phía nam. Bãi biển dài khoảng 10 km, các đảo Lan Châu, Hòn Ngư và cảng biển Cửa Lò làm nên ba đặc điểm nhận diện của nơi này: du lịch biển, đảo và cảng.

Phường có địa bàn trùng hoàn toàn với thị xã Cửa Lò trước ngày 1/12/2024 (khi thị xã nhập vào thành phố Vinh). Theo số liệu sắp xếp năm 2025, diện tích 29,09 km², dân số 64.760 người, mật độ khoảng 2.230 người/km². Trụ sở phường đặt tại trụ sở Ủy ban nhân dân thị xã Cửa Lò cũ; phường cách sân bay Vinh khoảng 12 km.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên từ đâu ra: phường kế thừa nguyên tên thị xã Cửa Lò (1994–2024), trước đó là tên thị trấn Cửa Lò của huyện Nghi Lộc. Khi bảy phường của thị xã cũ được gộp làm một, việc giữ tên Cửa Lò là lựa chọn tự nhiên: đây là tên đã gắn với thương hiệu du lịch biển của Nghệ An hàng chục năm.

Phân tích chữ: Cửa Lò là tên Nôm, không phải tên Hán Việt. Theo từ điển wiki.ngonngu.com, cả hai âm cửa và lò đều không có chữ Hán Việt tương ứng; mục từ Cửa Lò trên từ điển ghi đây vốn là tên một con sông ở huyện Nghi Lộc. Cửa trong địa danh ven biển miền Trung chỉ cửa sông đổ ra biển (Cửa Hội, Cửa Tùng, Cửa Việt…); Cửa Lò là cửa biển nơi sông Cấm đổ ra vịnh Bắc Bộ. Nguồn gốc và nghĩa của chữ "Lò" trong tên chưa tra được tài liệu đáng tin, nên bài không suy đoán.

Lịch sử tên: tên Cửa Lò được dùng cho thị trấn thuộc Nghi Lộc trước 1994; thị xã Cửa Lò lập ngày 29/8/1994; từ 1/12/2024 Cửa Lò là địa danh trong thành phố Vinh; từ 1/7/2025 là tên một phường. Bảy tên phường cũ – phần lớn mang tiền tố "Nghi" của huyện Nghi Lộc – nay chỉ còn là tên khu dân cư.

Trùng tên: cả nước chỉ có một phường Cửa Lò.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, phía bắc phường giáp các xã Trung Lộc và Hải Lộc; phía tây giáp xã Đông Lộc và phường Vinh Lộc; phía nam giáp xã Đan Hải của tỉnh Hà Tĩnh; phía đông là vịnh Bắc Bộ.

Địa hình tương đối bằng phẳng, có nhiều núi nhỏ, đảo và bán đảo. Phía bắc các mỏm núi nhô sát biển; phía nam là rừng bần ven sông Lam. Sông Cấm dài 47 km, bắt nguồn từ chân núi Đại Huệ, đổ ra biển tại Cửa Lò. Ngoài khơi có đảo Hòn Ngư (Song Ngư) cách bờ khoảng 4 km, gồm hai đảo cao khoảng 133 m và 88 m, thuộc khu vực Nghi Hương; sát bờ là đảo Lan Châu, người địa phương gọi là Rú Cóc, khi triều rút nối với đất liền bằng dải cát.

Khí hậu nhiệt đới gió mùa ven biển: mùa hè nóng, là mùa du lịch biển; mùa thu nhiều bão và áp thấp nhiệt đới; mùa đông lạnh do gió mùa đông bắc.

Lịch sử

Các nhà sử học thuộc Viện Sử học cho rằng ven biển Cửa Lò xưa là một địa điểm tụ cư của các nhóm dân có nguồn gốc Mã Lai – Đa Đảo (theo Wikipedia tiếng Việt). Thời phong kiến và thời Pháp, vùng này thuộc huyện Nghi Lộc.

Ngày 29/8/1994, Nghị định 113-CP lập thị xã Cửa Lò từ thị trấn Cửa Lò, bốn xã Nghi Thu, Nghi Hương, Nghi Hòa, Nghi Hải và 50 ha của xã Nghi Quang (huyện Nghi Lộc); thị xã rộng 2.329 ha, 37.712 người. Cùng lúc, thị trấn Cửa Lò được chia lập ba phường Nghi Tân (cộng phần đất Nghi Quang), Thu Thủy, Nghi Thủy; hai xã Nghi Hòa, Nghi Hải lên phường. Ngày 12/3/2009 Cửa Lò được công nhận đô thị loại III. Ngày 30/9/2010, Nghi Hương và Nghi Thu lên phường; từ đó Cửa Lò có 7 phường, không còn xã.

Nghị quyết 1243/NQ-UBTVQH15 (24/10/2024) sáp nhập thị xã Cửa Lò vào thành phố Vinh từ 1/12/2024. Ngày 16/6/2025, Nghị quyết 1678/NQ-UBTVQH15 gộp bảy phường thành phường Cửa Lò, hoạt động từ 1/7/2025.

Dân cư và xã hội

64.760 cư dân, chủ yếu người Kinh, sống thành các khối phố dọc bãi biển và ven hai cửa sông. Nhiều gia đình có gốc nghề biển – đánh bắt, chế biến hải sản – và ngày nay chuyển sang kinh doanh khách sạn, nhà hàng, dịch vụ du lịch theo mùa. Dân số tăng mạnh vào mùa hè khi du khách đổ về.

Theo Wikipedia tiếng Việt, trên địa bàn có các trường THPT Cửa Lò, Cửa Lò 2, Trường Đại học Công nghệ Vạn Xuân, Trường Cao đẳng nghề Du lịch, Trường Trung cấp Du lịch miền Trung – phần lớn hướng vào đào tạo nhân lực du lịch.

Kinh tế

Du lịch – dịch vụ là trụ cột: năm 2010 Cửa Lò đón khoảng 1,85 triệu lượt khách, doanh thu du lịch – khách sạn khoảng 725 tỷ đồng (Wikipedia). Dọc biển là các khu nghỉ dưỡng, khách sạn, sân golf; bán đảo Lan Châu có khách sạn và nhà hàng hướng biển.

Cảng Cửa Lò là cảng biển của khu vực Bắc Trung Bộ, theo Wikipedia là nơi trung chuyển hàng hóa sang phía bắc Thái Lan; năm 2011 hàng thông qua cảng khoảng 2 triệu tấn. Cảng nước sâu Cửa Lò được xây từ năm 2010 tại xã Nghi Thiết cũ, cách cảng cũ khoảng 5 km về phía bắc. Khu công nghiệp Cửa Lò (40,55 ha) nằm trên quốc lộ 46, có nhà máy sữa Vinamilk và nhà máy bánh kẹo Tràng An.

Nghề cá và chế biến hải sản vẫn là sinh kế của nhiều hộ ven biển.

Văn hóa

Lễ hội làng Vạn Lộc diễn ra ngày 15 tháng Giêng âm lịch, được Wikipedia xếp trong nhóm lễ hội tiêu biểu của Nghệ An. Trên đảo Hòn Ngư có chùa Song Ngư, theo Wikipedia được cho là dựng từ thế kỷ XIII, cùng giếng Ngọc. Trên đảo Lan Châu có lầu Nghinh Phong dựng thời Bảo Đại.

Hát ví, giặm – dân ca xứ Nghệ được UNESCO ghi danh năm 2014 – được duy trì trong các câu lạc bộ khối phố.

Du lịch

Bãi biển Cửa Lò dài khoảng 10 km giữa cửa sông Cấm và cửa sông Lam, thoải và cát mịn. Các điểm tham quan chính: đảo Lan Châu (Rú Cóc) sát bờ; đảo Hòn Ngư đi bằng tàu từ bờ; khu vực Cửa Hội ở phía nam. Từ Cửa Lò dễ nối tour sang thành phố Vinh, Khu di tích Kim Liên (xã Kim Liên) và vùng sông Lam.

Giao thông

Quốc lộ 46 nối cảng Cửa Lò với Vinh; đường Sào Nam và các trục ven biển nối các khu phố. Sân bay quốc tế Vinh cách khoảng 12 km. Cảng Cửa Lò là đầu mối vận tải biển của tỉnh.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "…, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An". Lưu ý danh mục sắp xếp của bản đồ hành chính (bando) ghi "xã Thu Thủy", trong khi Thu Thủy là phường từ năm 1994 theo Nghị định 113-CP; bài này theo cách gọi phường.

Bản đồ Phường Cửa Lò

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Cửa Lò được lập từ 7 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1678/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thành phố Vinh trước đây

• Phường Thành Vinh 123.507
• Phường Trường Vinh 141.477
• Phường Vinh Hưng 60.159
• Phường Vinh Lộc 68.086
• Phường Vinh Phú 74.473