Phường Hoàng Mai

Tổng quan

Hoàng Mai là phường ở cực bắc đồng bằng ven biển tỉnh Nghệ An, cách Vinh khoảng 75 km, sát ranh giới Thanh Hóa. Phường giữ lại cái tên của thị xã Hoàng Mai (2013–2025) và đặt trụ sở ở Quỳnh Thiện – trước là thị trấn Hoàng Mai, khu phố chợ dọc quốc lộ 1 và đường sắt Bắc – Nam.

Theo số liệu sắp xếp năm 2025, phường rộng 79,67 km² – lớn nhất trong ba phường kế thừa thị xã – với 44.474 người, mật độ khoảng 560 người/km². Khác với hai phường ven biển Quỳnh Mai và Tân Mai, Hoàng Mai nằm lùi vào phía tây, gồm cả vùng đồi núi đá vôi, hồ chứa nước và thung lũng sông Hoàng Mai. Đây là vùng gắn với công nghiệp xi măng và vật liệu xây dựng của Nghệ An.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên từ đâu ra: trong ba đơn vị hợp thành không có đơn vị nào tên Hoàng Mai, nhưng tên này đã có bề dày. Theo Wikipedia tiếng Việt, khi tách huyện Nghĩa Đường năm 1840, huyện Quỳnh Lưu còn bốn tổng là Quỳnh Lâm, Hoàng Mai, Hoàn Hậu, Thanh Viên – tức Hoàng Mai là tên một tổng thời Nguyễn. Về sau tên này thuộc về con sông Hoàng Mai, thị trấn Hoàng Mai (lập ngày 21/4/2006 từ xã Quỳnh Thiện) và thị xã Hoàng Mai (lập ngày 3/4/2013). Phường mới giữ tên ấy ở vùng lõi của thị xã cũ.

Phân tích chữ: Hoàng có nhiều chữ: 黃 (màu vàng), 皇 (vua, lớn lao)…; Mai thường là 梅 (cây mai, hoa mai/mơ). Tên làng Hoàng Mai ở Hà Nội viết là 黃梅 – "mai vàng"; với tổng Hoàng Mai ở Quỳnh Lưu, chưa tra được văn bản Hán Nôm ghi chữ, nên 黃梅 chỉ là cách hiểu thông dụng, không phải từ nguyên đã kiểm chứng.

Lịch sử tên: chữ "Mai" đã lan ra nhiều tên trong vùng: xã Mai Hùng (lập 1969), sông Mai Giang, xã Quỳnh Mai (tồn tại đến 1981). Năm 2025 cả ba phường kế thừa thị xã đều mang chữ "Mai": Hoàng Mai, Quỳnh Mai, Tân Mai.

Trùng tên: Thành phố Hà Nội cũng có phường Hoàng Mai (vùng quận Hoàng Mai cũ). Khi ghi địa chỉ cần kèm "tỉnh Nghệ An".

Địa lý

Phường nằm ở phía tây vùng Hoàng Mai cũ, về phía bắc gần ranh giới tỉnh Thanh Hóa (vùng Nghi Sơn). Theo Wikipedia tiếng Việt, phía đông là hai phường Tân Mai và Quỳnh Mai; phía tây và nam là vùng các xã gốc huyện Quỳnh Lưu.

Địa hình chuyển tiếp từ đồi núi thấp phía tây xuống đồng bằng ven sông. Sông Hoàng Mai chảy qua vùng Quỳnh Trang, Quỳnh Thiện, Quỳnh Vinh trước khi xuôi ra biển. Wikipedia tiếng Việt ghi trên địa bàn có hồ Vực Mấu (Quỳnh Trang) và hồ Đồi Tương (Quỳnh Vinh) – các hồ chứa nước tưới cho vùng. Các mỏ đá vôi, đất sét là nguồn nguyên liệu cho công nghiệp xi măng.

Khí hậu nhiệt đới gió mùa của Quỳnh Lưu: mùa nóng từ tháng 5 đến tháng 10 với gió tây khô nóng (gió Lào), mùa lạnh từ tháng 11 đến tháng 4 với gió mùa đông bắc và mưa kéo dài.

Lịch sử

Vùng đất này thuộc huyện Quỳnh Lưu – tên huyện xuất hiện từ năm 1430 thời Lê. Lịch sử các đơn vị hợp thành, theo Wikipedia tiếng Việt:

• Quỳnh Vinh: ngày 24/3/1969 chia thành hai xã Quỳnh Vinh và Quỳnh Trang.
• Giữa thập niên 1970 vùng này có xã Quỳnh Mai; ngày 19/9/1981 xã Quỳnh Mai được chia thành ba xã Quỳnh Vinh, Quỳnh Thiện, Quỳnh Dị.
• Ngày 21/4/2006 xã Quỳnh Thiện chuyển thành thị trấn Hoàng Mai.
• Ngày 3/4/2013, Nghị quyết 47/NQ-CP lập thị xã Hoàng Mai từ thị trấn Hoàng Mai và chín xã của Quỳnh Lưu (16.974,88 ha, 105.105 nhân khẩu); thị trấn Hoàng Mai đổi thành phường Quỳnh Thiện.

Ngày 16/6/2025, Nghị quyết 1678/NQ-UBTVQH15 hợp phường Quỳnh Thiện với hai xã Quỳnh Trang, Quỳnh Vinh thành phường Hoàng Mai, hoạt động từ 1/7/2025. Đồng thời thị xã Hoàng Mai chấm dứt hoạt động cùng toàn bộ cấp huyện.

Dân cư và xã hội

44.474 người, phần lớn là người Kinh. Dân cư tập trung ở khu phố Quỳnh Thiện dọc quốc lộ 1; Quỳnh Trang, Quỳnh Vinh là vùng nông thôn – bán sơn địa với làng xóm ven chân đồi. Thị xã Hoàng Mai cũ có khoảng 12% dân số theo Công giáo (Wikipedia), bên cạnh đa số theo tín ngưỡng dân gian và Phật giáo.

Phường có cơ sở 2 của Bệnh viện Phong – Da liễu Trung ương Quỳnh Lập (khám chữa bệnh đa khoa) và cơ sở 1 của Bệnh viện đa khoa Quang Khởi, đều đặt ở Quỳnh Thiện theo Wikipedia. Mỗi xã phường cũ có trường tiểu học và trung học cơ sở; vùng thị xã cũ có hai trường THPT Hoàng Mai và Hoàng Mai 2.

Kinh tế

Thế mạnh của vùng là công nghiệp vật liệu xây dựng: theo Wikipedia tiếng Việt, thị xã cũ có nhà máy xi măng Hoàng Mai 1 công suất khoảng 1,2 triệu tấn/năm; mỏ đá ở đây còn cung cấp nguyên liệu cho nhà máy xi măng Nghi Sơn bên Thanh Hóa; ngoài ra có các cơ sở sản xuất bột đá trắng, gạch tuynel. Khu công nghiệp Hoàng Mai 1 thuộc vùng thị xã cũ. Ga Mỏ Đá trên đường sắt Bắc – Nam ở Quỳnh Thiện phục vụ vận chuyển đá, xi măng.

Quỳnh Thiện là đầu mối thương mại – dịch vụ với chợ, cửa hàng, dịch vụ vận tải dọc quốc lộ 1. Ở Quỳnh Trang, Quỳnh Vinh, người dân trồng lúa, màu, cây ăn quả trên đất đồi và chăn nuôi; các hồ chứa giữ nước cho sản xuất.

Văn hóa

Wikipedia tiếng Việt liệt kê trong danh sách điểm tham quan của thị xã cũ: đền Bình An – chùa Bảo Minh (Quỳnh Thiện), đền Vưu (Quỳnh Vinh), hồ Vực Mấu (Quỳnh Trang), hồ Đồi Tương (Quỳnh Vinh) và cầu Tây bắc qua sông Hoàng Mai nối Quỳnh Trang với Quỳnh Vinh.

Lễ hội lớn nhất vùng – lễ hội đền Cờn (19–21 tháng Giêng âm lịch, di sản văn hóa phi vật thể quốc gia 2017) – diễn ra ở phường Quỳnh Mai lân cận và thu hút người dân cả vùng. Vùng Quỳnh Lưu cũ nổi tiếng truyền thống khoa bảng và là đất phát tích dòng họ Hồ ở Việt Nam.

Giao thông

Quốc lộ 1 (đoạn mang tên đường Nguyễn Tất Thành, Xô Viết Nghệ Tĩnh) chạy dọc trung tâm thị xã cũ khoảng 10 km. Đường sắt Bắc – Nam có ga Hoàng Mai và ga Mỏ Đá. Cao tốc Nghi Sơn – Diễn Châu đi qua vùng Hoàng Mai. Tuyến đường Lý Nhật Quang nối Hoàng Mai với Thái Hòa và đường Hồ Chí Minh ở phía tây.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "…, phường Hoàng Mai, tỉnh Nghệ An". Trụ sở phường đặt tại trụ sở phường Quỳnh Thiện cũ. Thủ tục hành chính làm tại trung tâm phục vụ hành chính công của phường.

Bản đồ Phường Hoàng Mai

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Hoàng Mai được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1678/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thị xã Hoàng Mai trước đây

• Phường Quỳnh Mai 57.988
• Phường Tân Mai 33.894