Mậu Thạch là xã thuộc tỉnh Nghệ An, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1678/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở hai xã Mậu Đức và Thạch Ngàn của huyện Con Cuông cũ. Xã rộng 164,26 km², dân số 13.200 người, chủ yếu là người Thái và người Kinh.
Tổng quan
Ở bản Chòm Muộng của Mậu Thạch, người Thái vẫn ủ rượu cần bằng men lá rừng – Chòm Muộng là làng nghề rượu cần, sản phẩm bán chạy mỗi dịp Tết. Xã nằm ở phía đông bắc vùng Con Cuông cũ thuộc tỉnh Nghệ An, giáp vùng Anh Sơn và Quỳ Hợp cũ, đồi núi là chính.
Xã hợp từ Mậu Đức và Thạch Ngàn – hai xã vốn chung một gốc là xã Mậu Thạch sau năm 1945 – và nay lấy lại tên cũ. Diện tích 164,26 km², dân số 13.200 người, mật độ khoảng 80 người/km²; có 20 thôn, bản, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn 86%. Trụ sở đặt tại trụ sở UBND xã Thạch Ngàn cũ.
Các xã khác cùng gốc huyện Con Cuông: Con Cuông, Cam Phục, Bình Chuẩn, Châu Khê, Môn Sơn.
Tên gọi và ý nghĩa
Tên từ đâu ra: Mậu Thạch là tên khôi phục. Khi huyện Con Cuông được lập sau Cách mạng tháng Tám, Mậu Thạch là một trong sáu xã đầu tiên. Xã sau đó được chia thành Mậu Đức và Thạch Ngàn – mỗi xã con giữ một chữ của tên mẹ: Mậu sang Mậu Đức, Thạch sang Thạch Ngàn. Về năm chia tách, Wikipedia (mục huyện Con Cuông) ghi cả 1958 lẫn ngày 5/7/1963; bài giới thiệu xã của Báo Nghệ An ghi ngày 5/7/1963. Năm 2025 hai xã hợp lại và trở về đúng tên Mậu Thạch.
Phân tích Hán Việt: Thạch gần như chắc là 石 – đá. Âm Mậu có thể là 茂 (tốt tươi, rậm rạp) hay 戊 (can Mậu trong thập can). Không có văn bản ghi chữ gốc, nên chưa thể nói tên mang nghĩa "đá tốt tươi" hay gì khác; đây chỉ là các khả năng theo mặt chữ.
Tên Thạch Ngàn đáng chú ý: ngàn trong tiếng Việt là rừng núi (như trong "đại ngàn"), nên tên có thể là một tổ hợp lai Hán – Việt; chưa có nguồn xác nhận. Tên Mậu Đức thì đều là chữ Hán (Đức thường là 德).
Trùng tên: cả nước không có đơn vị cấp xã nào khác tên Mậu Thạch.
Địa lý
Theo Báo Nghệ An và Wikipedia, xã giáp Thành Bình Thọ ở phía đông; Con Cuông và Nhân Hòa ở phía nam; Cam Phục ở phía tây; Bình Chuẩn và Mường Chọng (vùng Quỳ Hợp cũ) ở phía bắc. Địa hình chủ yếu là đồi núi.
Cả vùng Con Cuông cũ nằm trong Khu dự trữ sinh quyển miền tây Nghệ An, với ba vùng lõi là Vườn quốc gia Pù Mát, Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống và Pù Hoạt. Năm 2026, dông lốc, mưa đá gây thiệt hại ở Mậu Thạch và Thành Bình Thọ, lãnh đạo tỉnh đã về chỉ đạo khắc phục.
Lịch sử
Vùng Con Cuông thời Lý là đất Cự Đồn, thời Trần là Mật Châu, thời Lê là phủ Trà Lân, thời Nguyễn thuộc phủ Tương Dương. Sau 1945, huyện Con Cuông được lập với sáu xã, có Mậu Thạch. Xã chia thành Mậu Đức và Thạch Ngàn (Báo Nghệ An ghi ngày 5/7/1963); cùng đợt điều chỉnh năm 1963, các chòm Muỗng, Bỏi của xã Đôn Phục được nhập vào Mậu Đức (Wikipedia). Người dân hai xã tham gia kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ.
Từ năm 2006, theo đề án bảo tồn người Đan Lai, khu tái định cư Kẻ Tắt – Bá Hạ ở Thạch Ngàn được xây dựng để đón các hộ Đan Lai chuyển ra từ vùng lõi Vườn quốc gia Pù Mát (Wikipedia).
Ngày 16/6/2025, Nghị quyết 1678/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ hai xã Mậu Đức và Thạch Ngàn thành xã Mậu Thạch, hoạt động từ 1/7/2025. Đảng bộ xã được lập ngày 18/6/2025.
Dân cư và xã hội
Theo Báo Nghệ An (17/9/2025), xã có 20 thôn, bản với 13.200 người; đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn 86%, chủ yếu là người Thái, cùng người Kinh. Một bộ phận người Đan Lai sống ở khu tái định cư Kẻ Tắt – Bá Hạ. Mật độ khoảng 80 người/km² – cao thứ hai trong vùng Con Cuông cũ, sau xã Con Cuông.
Xã có 6 trường (2 mầm non, 2 tiểu học, 2 trung học cơ sở), 3 trường đạt chuẩn quốc gia, và 2 trạm y tế. Giai đoạn 2020–2025, 209 nhà cho hộ nghèo được xây, sửa với tổng kinh phí hơn 10 tỷ đồng. Thu nhập bình quân năm 2025 khoảng 29 triệu đồng/người.
Kinh tế
Sinh kế truyền thống là lúa, ngô, chăn nuôi trâu bò, lợn, gia cầm và lâm nghiệp. Cơ cấu đang dịch chuyển: nông – lâm – thủy sản giảm từ 76,9% (2020) xuống 69,6% (2025), công nghiệp – xây dựng tăng từ 5,2% lên 8,6%, dịch vụ từ 17,9% lên 21,9% (Báo Nghệ An). Rừng nguyên liệu keo được trồng tập trung; từ đầu năm 2025 có khoảng 14 ha cây hương liệu, dược liệu trồng theo hợp đồng bao tiêu.
Hai nghề thủ công nổi bật là rượu cần men lá ở Chòm Muộng và dệt thổ cẩm. Rượu cần Mậu Thạch "đắt hàng" dịp Tết, theo báo tỉnh.
Văn hóa
Văn hóa Thái là nền: múa xòe, khèn, pí, các lối hát khắp, nhuôn cùng dân ca, dân vũ – những loại hình được Báo Nghệ An kể tên khi giới thiệu xã. Rượu cần men lá Chòm Muộng là sản vật được giới thiệu nhiều nhất.
Nguồn đã tra chưa ghi nhận di tích được xếp hạng trên địa bàn xã.
Hành chính
Địa chỉ mới ghi: "…, xã Mậu Thạch, tỉnh Nghệ An". Người dân hai xã cũ đổi "xã Mậu Đức, huyện Con Cuông" hoặc "xã Thạch Ngàn, huyện Con Cuông" thành "xã Mậu Thạch". Trụ sở xã đặt tại trụ sở UBND xã Thạch Ngàn cũ; thủ tục hành chính làm tại bộ phận một cửa của xã. Theo báo tỉnh, nhiệm kỳ 2020–2025 trên địa bàn có 36 công trình đầu tư công với tổng vốn hơn 356 tỷ đồng, người dân đóng góp thêm 1,21 tỷ đồng.
Bản đồ Xã Mậu Thạch
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Mậu Thạch được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1678/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Mậu Đức | Huyện Con Cuông | Tỉnh Nghệ An | toàn bộ |
| Xã Thạch Ngàn | Huyện Con Cuông | Tỉnh Nghệ An | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Mậu Thạch mới gồm những xã cũ nào?
Gồm hai xã Mậu Đức và Thạch Ngàn của huyện Con Cuông cũ, theo Nghị quyết 1678/NQ-UBTVQH15, hoạt động từ 1/7/2025.
Vì sao xã lấy tên Mậu Thạch?
Mậu Đức và Thạch Ngàn vốn tách từ xã Mậu Thạch cũ; năm 2025 hợp lại nên lấy lại tên gốc.
Tên Mậu Thạch có nghĩa là gì?
Thạch 石 là đá; chữ Mậu chưa xác định (茂 tốt tươi hay 戊). Chưa có văn bản giải thích, nên không gán nghĩa chắc chắn.
Đặc sản của Mậu Thạch là gì?
Rượu cần men lá của bản Chòm Muộng và thổ cẩm Thái.
Diện tích và dân số xã Mậu Thạch?
164,26 km² và 13.200 người theo số liệu sắp xếp năm 2025.
Cùng Huyện Con Cuông trước đây
- Xã Bình Chuẩn 4.638
- Xã Cam Phục 7.412
- Xã Châu Khê 12.210
- Xã Con Cuông 26.043
- Xã Môn Sơn 18.836
← Toàn bộ 130 xã, phường của Nghệ An Tra tên xã cũ → mới