Xã Đăk Tô

Tổng quan

Xã Đăk Tô kế thừa khu trung tâm của huyện Đăk Tô cũ — thị trấn huyện lỵ trên Quốc lộ 14 cùng ba xã bao quanh. Xã thuộc tỉnh Quảng Ngãi từ ngày 1/7/2025; Wikipedia ghi xã cách phường Kon Tum khoảng 45 km về phía bắc.

Theo số liệu sắp xếp, xã rộng 218,38 km², có 35.216 người, mật độ khoảng 161 người/km². Với hơn 35 nghìn dân, Đăk Tô gần bằng xã Đăk Hà về quy mô dân số và là một trong hai trung tâm dân cư lớn nhất dọc Quốc lộ 14 phía bắc Kon Tum. Trụ sở xã đang được cập nhật trong danh mục.

Tên Đăk Tô gắn với hai lớp lịch sử: vùng cư trú lâu đời của người Xơ Đăng quanh một dòng suối nước nóng, và chiến trường Đăk Tô – Tân Cảnh trong chiến tranh Việt Nam.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên Đăk Tô — tên thị trấn huyện lỵ (lập 1988) và của huyện Đăk Tô. Ba tên Tân Cảnh, Pô Kô, Diên Bình thôi là tên xã nhưng còn trong tên thôn (Tân Cảnh 1–5, Diên Bình 1–4, 8).

Nghĩa: theo bài Wikipedia về huyện Đăk Tô, Đăk Tô là tên gọi của dòng suối nước nóng trong vùng cư trú của người Sedang (Xơ Đăng), đồng thời là tên một làng Xơ Đăng có nguồn gốc lâu đời ở đây. Bài viết giải thích làng Xơ Đăng thường gắn với lưu vực sông suối, đồi núi và mang tên theo các địa danh tự nhiên ấy; khi đơn vị hành chính đầu tiên được lập, tên Đăk Tô được lấy làm tên chính thức. Như vậy, “đăk” ở đây chỉ dòng nước — khớp với cách hiểu dak = “nước” mà bài Wikipedia về Đắk Lắk dẫn từ tiếng M'Nông. Phần “Tô” chưa có nguồn giải nghĩa riêng.

Không phải Hán Việt: “tô” có nhiều chữ Hán (蘇 sống lại, 租 thuê…), nhưng Đăk Tô là tên Xơ Đăng ghi theo âm, không gắn với chữ nào (âm “đăk” không có chữ Hán Việt).

Các tên Hán Việt đã thôi dùng: Tân Cảnh — 新 (tân, mới) và “cảnh” (thường hiểu là cảnh vật 景 hoặc bờ cõi 境); Diên Bình — “bình” 平 là yên ổn. Tư liệu đã tra không cho biết ai đặt và theo chữ nào, nên chỉ nêu cách đọc phổ biến.

Chính tả: “Đăk Tô” hay “Đắk Tô”; danh mục 2025 dùng Đăk Tô. Không có đơn vị nào khác cùng tên.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã Đăk Tô giáp các xã Đăk Pxi và Đăk Mar ở phía đông, xã Sa Bình ở phía nam, các xã Bờ Y, Sa Loong và Rờ Kơi ở phía tây, các xã Ngọk Tụ và Kon Đào ở phía bắc.

Xã nằm giữa vùng đồi núi và thung lũng phía bắc tỉnh; tên xã Pô Kô cũ trùng tên sông Pô Kô, một dòng thuộc lưu vực Sê San. Huyện Đăk Tô cũ rộng 509,24 km², có Quốc lộ 14 chạy xuyên theo hướng tây bắc – đông nam từ Ngọc Hồi xuống Đăk Hà. Khí hậu cao nguyên hai mùa mưa – khô.

Lịch sử

Thời Pháp. Đồn Đăk Tô được lập năm 1920, vừa là đồn binh vừa là cơ sở cai trị, và là nền tảng của đơn vị hành chính Đăk Tô sau này. Trước 1945, Pháp lập các hạt Đăk Tô, Đăk Glei, Đăk Sút; tháng 8/1945, Đăk Tô là một trong bốn huyện của tỉnh Kon Tum.

Chiến tranh. Từ 3 đến 22/11/1967 diễn ra chiến dịch Đăk Tô – Tân Cảnh, trận đụng độ trực tiếp giữa Quân Giải phóng miền Nam và quân đội Hoa Kỳ tại cứ điểm E42 (đồi Charlie) gần Quốc lộ 14 — Wikipedia ghi địa điểm thuộc xã Tân Cảnh cũ, nay là xã Đăk Tô. Năm 1972, Đăk Tô – Tân Cảnh lại là chiến trường; huyện cách mạng mang mật danh H80, đến 17/3/1975 đổi lại tên Đăk Tô.

Hành chính sau 1975. Ban đầu huyện có 18 xã; năm 1978 tách bốn xã lập huyện Sa Thầy. Ngày 30/5/1988, Quyết định 96-HĐBT lập thị trấn Đăk Tô trên 2.530 ha và 4.818 nhân khẩu của các thôn 2, 3, 4 xã Tân Cảnh. Ngày 9/6/2008, Nghị định 74/2008/NĐ-CP điều chỉnh đất giữa Pô Kô, Diên Bình và thị trấn; thị trấn có 3.994,40 ha và 10.869 nhân khẩu. Ngày 16/6/2025, Nghị quyết 1677/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ thị trấn Đăk Tô và các xã Tân Cảnh, Pô Kô, Diên Bình thành xã Đăk Tô, hiệu lực từ 1/7/2025.

Dân cư và xã hội

Theo Wikipedia, xã có 31 thôn, gồm chuỗi Đăk Tô 2–10, Tân Cảnh 1–5, Diên Bình 1–4 và 8, cùng các làng Kon Cheo, Kon Hring, Kon Tu Peng, Kon Tu Dốp 1, 2, Đăk Rao Lớn, Đăk Rao Nhỏ, Đăk Kang Pêng, Đăk Mơ Ham, Đăk Ri Dốp, Đăk Ri Peng 1, 2. Theo bài về huyện Đăk Tô, đây là vùng cư trú truyền thống của người Xơ Đăng; cùng sinh sống là người Kinh và các dân tộc khác.

Huyện Đăk Tô cũ năm 2019 có 47.544 người. Khu huyện lỵ cũ là nơi đặt các cơ sở giáo dục, y tế cấp huyện trước đây.

Kinh tế

Kinh tế xã kết hợp thương mại – dịch vụ ở khu thị trấn cũ với nông nghiệp ở các xã quanh: cây công nghiệp dài ngày (nhóm cà phê, cao su là thế mạnh của vùng Kon Tum cũ), lúa nước trong thung lũng Pô Kô, cây ngắn ngày và chăn nuôi. Quốc lộ 40B — tuyến dài 209 km từ Tam Kỳ qua vùng Tu Mơ Rông — có điểm cuối tại thị trấn Đăk Tô cũ, nơi Quốc lộ 14 đi qua, nên xã là đầu mối đường bộ của phía bắc tỉnh.

Văn hóa

Các làng Xơ Đăng giữ nhà rông, lễ hội nông nghiệp và cồng chiêng — thuộc không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên. Địa danh Đăk Tô – Tân Cảnh và đồi Charlie là những dấu mốc lịch sử chiến tranh được nhắc nhiều trong sử liệu. Suối nước nóng Đăk Tô — dòng suối gốc của tên gọi — được kể trong danh sách điểm tham quan của vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên trên Wikipedia.

Giao thông

Quốc lộ 14 (đường Hồ Chí Minh) xuyên qua xã, nối lên Ngọc Hồi – cửa khẩu Bờ Y và xuống Kon Tum; Wikipedia ghi dự án nâng cấp đường Hồ Chí Minh qua Tây Nguyên tính từ Đăk Tô trở xuống phía nam. Quốc lộ 40B có điểm cuối tại khu thị trấn cũ.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: “thôn …, xã Đăk Tô, tỉnh Quảng Ngãi”. Người dân thị trấn Đăk Tô, xã Tân Cảnh, Pô Kô, Diên Bình cũ làm thủ tục tại trung tâm phục vụ hành chính công xã.

Bản đồ Xã Đăk Tô

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Đăk Tô được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1677/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Đắk Tô trước đây

• Xã Kon Đào 13.340
• Xã Ngọk Tụ 8.460