Phường Uông Bí

Tổng quan

Phường Uông Bí là đơn vị hành chính cấp xã giữ lại tên gọi của thành phố Uông Bí, đô thị từng được gọi là “xứ sở điện – than” ở phía tây Quảng Ninh. Phường được tổ chức từ ngày 1/7/2025, khi Quảng Ninh còn là tỉnh và bỏ cấp huyện; từ ngày 1/9/2026, theo Nghị quyết 36/2026/QH16, Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc trung ương và phường Uông Bí là một phường của Thành phố Quảng Ninh.

Theo số liệu sắp xếp, phường rộng 49,81 km², dân số 59.866 người, mật độ khoảng 1.202 người/km² — cao nhất trong ba phường hình thành trên đất Uông Bí cũ. Trụ sở chính quyền phường đặt tại khu trụ sở Thành ủy, HĐND, UBND thành phố Uông Bí trước đây, nên đây vẫn là nơi tập trung cơ quan hành chính, trường học, bệnh viện, chợ và phố buôn bán của cả vùng.

Hai phường còn lại cùng đất Uông Bí cũ là phường Vàng Danh (vùng mỏ phía bắc) và phường Yên Tử (vùng núi thiêng và di sản phía tây). Phường Uông Bí ở giữa, là lõi đô thị nằm dọc quốc lộ 18.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên phường kế thừa tên thành phố Uông Bí. Không xã phường cũ nào trong bốn đơn vị hợp thành (Quang Trung, Thanh Sơn, Yên Thanh, Trưng Vương) mang tên này; việc dùng lại tên thành phố cho phường trung tâm là cách Quảng Ninh chọn ở nhiều nơi, để cái tên đã gắn với vùng đất hơn sáu mươi năm không mất đi sau khi bỏ cấp huyện.

Từ một xã miền núi thành tên đô thị

Theo trang thông tin của thành phố Uông Bí, năm 1960 Uông Bí còn là một xã miền núi của huyện Yên Hưng, thuộc khu Hồng Quảng. Ngày 28/10/1961, Hội đồng Chính phủ ra quyết định lập thị xã Uông Bí trên cơ sở xã Uông Bí cũ, cảng Điền Công, hai thôn Lạc Trung và Đồng Nối của xã Yên Thanh cùng một số hộ làm nghề cá. Như vậy tên xã đã được nâng thành tên thị xã, rồi tên thành phố (năm 2011), và nay trở lại làm tên một phường.

Chữ và nghĩa

Nguồn gốc hai âm tiết Uông và Bí chưa có tài liệu giải thích thống nhất. Từ điển Wiki Ngôn Ngữ chỉ ghi Uông Bí là địa danh ở Quảng Ninh, không kèm chữ Hán. Âm uông trong Hán Việt có rất ít chữ thông dụng, còn âm bí có nhiều chữ khác nghĩa; chưa thấy văn bản cổ nào ghi rõ tên Uông Bí bằng chữ Hán, nên không thể khẳng định đây là tên Hán Việt hay một tên Nôm, tên dân gian được ghi âm lại.

Một con sông chảy qua vùng đô thị được gọi là sông Uông; có cách hiểu dân gian cho rằng tên vùng đất liên quan đến tên sông, nhưng đây chỉ là giả thuyết, chưa có tài liệu đối chứng.

Trùng tên

Trong 3.321 đơn vị cấp xã hiện nay, chỉ có một phường mang tên Uông Bí, nên địa chỉ ghi “Phường Uông Bí” không bị nhầm với nơi khác.

Địa lý

Phường nằm ở phần giữa dải đất Uông Bí cũ, kẹp giữa vùng núi Yên Tử ở phía bắc – tây bắc và vùng đồng bằng ven sông giáp Hải Phòng ở phía nam. Theo mô tả chung về Uông Bí, đồi núi chiếm khoảng hai phần ba diện tích của thành phố cũ, thấp dần từ bắc xuống nam; phần đất của phường Uông Bí chủ yếu là dải đồi thấp và đất bằng đã đô thị hoá dọc quốc lộ 18.

Khí hậu mang đặc điểm chung của vùng Đông Bắc: nhiệt đới gió mùa, mùa đông lạnh, mùa hè nóng ẩm và mưa nhiều; tài liệu về Uông Bí cũ ghi nhiệt độ trung bình năm khoảng 22°C. Phía bắc phường là núi Thành Đẳng, nơi có chùa Ba Vàng nhìn xuống khu đô thị.

Láng giềng gần nhất là phường Yên Tử về phía tây, phường Vàng Danh về phía bắc – đông bắc; phía nam qua sông là đất Hải Phòng.

Lịch sử

Trước thế kỷ XX, vùng Uông Bí là đất trung du thưa dân thuộc huyện Yên Hưng (phủ Hải Đông, sau là tỉnh Quảng Yên). Đầu thế kỷ XX, người Pháp mở các mỏ than Uông Bí – Vàng Danh, dựng nhà máy điện, xưởng cơ khí và cảng Điền Công để chuyển than ra sông; đây là hạt nhân đầu tiên của đô thị.

Thị xã điện – than

Năm 1961 là năm bản lề: ngày 19/5/1961 Thủ tướng Phạm Văn Đồng dự lễ khởi công Nhà máy Nhiệt điện Uông Bí (công suất 153 MW, khi đó lớn nhất miền Bắc); ngày 15/8/1961 Bộ Công nghiệp nặng lập công trường Vàng Danh để khôi phục và mở rộng mỏ than; ngày 28/10/1961 thị xã Uông Bí ra đời, trực thuộc khu Hồng Quảng. Từ 30/10/1963, Hồng Quảng hợp nhất với tỉnh Hải Ninh thành tỉnh Quảng Ninh, Uông Bí là thị xã của tỉnh mới.

Thành phố Uông Bí

Ngày 25/2/2011, Chính phủ ban hành Nghị quyết 12/NQ-CP thành lập thành phố Uông Bí trên cơ sở thị xã cũ. Trước đợt sắp xếp năm 2025, thành phố có 9 phường và 1 xã.

Sắp xếp năm 2025

Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 nhập toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của các phường Quang Trung, Thanh Sơn, Yên Thanh và một phần phường Trưng Vương thành phường Uông Bí; phần còn lại của Trưng Vương nhập vào phường Vàng Danh. Phường hoạt động từ 1/7/2025, khi cấp huyện chấm dứt. Từ 1/9/2026, phường thuộc Thành phố Quảng Ninh.

Dân cư – xã hội

Với gần 60 nghìn người, phường Uông Bí là khu dân cư đông nhất của vùng Uông Bí cũ. Phần lớn cư dân là người Kinh; nhiều gia đình có gốc từ các tỉnh đồng bằng lên làm công nhân mỏ, công nhân nhà máy điện từ những năm 1960 rồi ở lại lập nghiệp, nên nếp sống mang dấu ấn rõ của khu công nghiệp – đô thị thợ mỏ.

Đời sống tín ngưỡng gồm thờ cúng tổ tiên, sinh hoạt ở các chùa và đình làng còn lại trong khu dân cư cũ. Là trung tâm hành chính cũ, phường có hệ thống trường học các cấp, cơ sở y tế tuyến thành phố trước đây và các dịch vụ công phục vụ cả vùng phía tây Quảng Ninh.

Kinh tế

Kinh tế phường gắn chặt với hai ngành đã làm nên đô thị: điện và than. Nhà máy Nhiệt điện Uông Bí, khởi công năm 1961 và nhiều lần mở rộng, cùng các doanh nghiệp dịch vụ, sửa chữa thiết bị điện, cơ khí mỏ đặt tại khu trung tâm cũ. Các mỏ than lớn nằm ở phía bắc (Vàng Danh, Nam Mẫu) nhưng nhiều cơ quan, khu tập thể và dịch vụ hậu cần của ngành than nằm trong địa bàn phường.

Thương mại – dịch vụ phát triển dọc quốc lộ 18 với chợ, siêu thị, khách sạn, nhà hàng phục vụ dòng khách hành hương lên Yên Tử và chùa Ba Vàng. Phần đất ven sông phía nam còn ruộng lúa, ao nuôi thuỷ sản, nhưng tỷ trọng nông nghiệp nhỏ.

Văn hoá – di tích

Chùa Ba Vàng trên núi Thành Đẳng (thuộc phường Quang Trung cũ), tên chữ Bảo Quang tự, là công trình tôn giáo nổi bật nhất trong phường; chùa nằm ở độ cao khoảng 340 m, nhìn xuống đô thị và đồng bằng sông phía nam, mùa xuân có lễ khai hội thu hút đông người.

Văn hoá phường mang hai lớp: lớp làng xã cũ của vùng Yên Hưng xưa với đình, chùa, nghi lễ nông nghiệp; và lớp văn hoá công nhân với ngày truyền thống của ngành điện, ngành than, các phong trào thể thao, văn nghệ công nhân. Vị trí liền kề khu di tích Yên Tử khiến phường trở thành điểm dừng chân của khách thập phương trong mùa lễ hội tháng Giêng.

Giao thông

Quốc lộ 18 chạy xuyên phường theo hướng tây – đông, nối Đông Triều với Hạ Long; quốc lộ 10 nối sang Hải Phòng ở phía nam. Tuyến đường sắt Yên Viên – Hạ Long đi qua địa bàn Uông Bí cũ. Từ trung tâm phường có đường lên khu di tích Yên Tử ở phía tây bắc.

Hành chính

Địa chỉ ghi theo dạng: “…, Phường Uông Bí, Thành phố Quảng Ninh”. Người dân các phường Quang Trung, Thanh Sơn, Yên Thanh cũ và phần Trưng Vương nhập về làm thủ tục tại trung tâm phục vụ hành chính công của phường, đặt ở khu trụ sở UBND thành phố Uông Bí trước đây.

Bản đồ Phường Uông Bí

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Uông Bí được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thành phố Uông Bí trước đây

• Phường Vàng Danh 36.864
• Phường Yên Tử 38.932