Phường Yên Tử

Tổng quan

Phường Yên Tử là đơn vị hành chính chứa trọn phần Quảng Ninh của khu di tích và danh thắng Yên Tử: con đường hành hương từ chùa Giải Oan, chùa Hoa Yên lên chùa Đồng trên đỉnh, Thiền viện Trúc Lâm Yên Tử (chùa Lân) dưới chân núi, cùng rừng quốc gia Yên Tử. Trụ sở chính quyền phường đặt tại trụ sở Ban Quản lý Di tích và Rừng quốc gia Yên Tử — chi tiết cho thấy chức năng nổi bật của phường là quản lý di sản.

Theo số liệu sắp xếp, phường rộng 113,23 km², dân số 38.932 người, mật độ khoảng 344 người/km², rộng nhất trong ba phường trên đất Uông Bí cũ. Dân cư tập trung ở phần đồng bằng và đồi thấp phía nam (Phương Đông, Phương Nam cũ); phần phía bắc (Thượng Yên Công cũ) là núi rừng, thôn bản thưa.

Phường được lập năm 2025 khi Quảng Ninh còn là tỉnh; từ ngày 1/9/2026 thuộc Thành phố Quảng Ninh theo Nghị quyết 36/2026/QH16.

Tên gọi và ý nghĩa

Đây là một tên mới về mặt hành chính nhưng cổ về mặt địa danh: không xã phường cũ nào trong ba đơn vị hợp thành tên Yên Tử; phường lấy tên ngọn núi thiêng nằm trong địa bàn, ngọn núi đã gắn với Phật giáo Việt Nam từ thời Lý – Trần. Chọn tên núi làm tên phường đồng thời gắn đơn vị hành chính với thương hiệu di sản thế giới.

Chữ Hán và nghĩa

Tên núi thường được viết là 安子 (Yên Tử sơn). Chữ 安 đọc là an hoặc yên, nghĩa là yên ổn, bình an; chữ 子 (tử) nghĩa gốc là con, cũng dùng làm tôn xưng bậc thầy, người có đạo (như Khổng Tử, Lão Tử). Theo Đồng Khánh địa dư chí, tên núi bắt nguồn từ truyền thuyết về An Kỳ Sinh, người tu luyện thành tiên trên núi — tức “Yên Tử” có thể hiểu là núi của bậc thầy họ An. Đây là cách giải thích theo truyền thuyết được sách địa chí thời Nguyễn ghi lại, không phải kết luận khảo cứu.

Âm “Yên” và “An” là hai cách đọc của cùng chữ 安; người Việt quen đọc “Yên” trong nhiều địa danh (Yên Bái, Yên Hưng, Yên Thế).

Tên các đơn vị cũ

Phương Đông và Phương Nam là tên chỉ hướng; Thượng Yên Công là xã vùng cao dưới chân núi, tên cũng mang chữ Yên. Ba tên này nay còn trong tên khu phố, trường học.

Trùng tên

Ở sườn bắc dãy núi, tỉnh Bắc Ninh có xã Tây Yên Tử (vùng Sơn Động, Bắc Giang cũ). Hai đơn vị khác tên nhưng cùng chung dãy núi; khi ghi địa chỉ nên viết đủ “Phường Yên Tử, Thành phố Quảng Ninh”.

Địa lý

Dãy Yên Tử thuộc cánh cung Đông Triều, ngọn chính cao khoảng 1.068 m. Sườn nam dốc xuống đất Quảng Ninh, sườn bắc xuống đất Bắc Ninh. Phường Yên Tử trải từ đường đỉnh dãy núi ở phía bắc xuống dải đồng bằng ven sông ở phía nam, nên trong một đơn vị có đủ rừng núi nguyên sinh, đồi trồng rừng, ruộng lúa và khu đô thị.

Láng giềng: phía đông là phường Uông Bí và phường Vàng Danh; phía tây là phường Bình Khê và phường Hoàng Quế (vùng Đông Triều cũ); phía nam là Hải Phòng; phía bắc là Bắc Ninh.

Vùng núi có nhiều khe suối, hồ chứa; hồ Yên Trung ở khu Phương Đông cũ là hồ cảnh quan được biết đến. Rừng quốc gia Yên Tử bảo tồn rừng kín thường xanh, nhiều loài cây quý; khí hậu trên núi mát và ẩm hơn hẳn đồng bằng, mùa đông có ngày sương mù dày.

Lịch sử

Yên Tử là trung tâm Phật giáo từ thời Lý. Năm 1299, sau khi nhường ngôi cho con và xuất gia, vua Trần Nhân Tông lên Yên Tử tu hành, lấy hiệu Trúc Lâm đại đầu đà, dựng chùa, giảng pháp, khai sáng Thiền phái Trúc Lâm. Hai đời tổ kế tiếp là Pháp Loa và Huyền Quang cũng gắn với núi này; từ đó Yên Tử được coi là “đất Phật” của Đại Việt, với kiến trúc qua các thời Lý, Trần, Lê, Nguyễn.

Về hành chính, vùng chân núi xưa thuộc huyện Yên Hưng, sau thuộc thị xã (1961) rồi thành phố Uông Bí (2011). Khu di tích Yên Tử được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt; năm 2025, quần thể Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh là Di sản thế giới.

Sắp xếp năm 2025

Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 nhập toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của phường Phương Đông, phường Phương Nam và xã Thượng Yên Công thành phường Yên Tử, hoạt động từ 1/7/2025. Thượng Yên Công vốn là xã duy nhất còn lại của thành phố Uông Bí trước sắp xếp. Từ 1/9/2026, phường thuộc Thành phố Quảng Ninh.

Dân cư – xã hội

Đa số cư dân là người Kinh, sống ở các khu phố Phương Đông, Phương Nam cũ. Vùng núi Thượng Yên Công có cộng đồng người Dao sinh sống lâu đời, tiêu biểu là thôn Nam Mẫu dưới chân núi Yên Tử, nơi giữ trang phục, tiếng nói và nghi lễ riêng của người Dao Thanh Y.

Đời sống tôn giáo – tín ngưỡng đậm nét Phật giáo vì có hệ thống chùa tháp Yên Tử; bên cạnh đó là thờ cúng tổ tiên, đình làng ở các khu dân cư đồng bằng và tín ngưỡng riêng của người Dao. Giáo dục, y tế có trường học các cấp và trạm y tế ở từng khu cũ; dịch vụ chuyên sâu dựa vào khu trung tâm Uông Bí liền kề.

Kinh tế

Du lịch văn hoá – tâm linh là ngành đặc trưng: mỗi mùa lễ hội, dòng khách hành hương rất đông lên Yên Tử, kéo theo dịch vụ cáp treo, vận chuyển, lưu trú, ăn uống, bán đặc sản. Khu Thượng Yên Công cũ còn có mỏ than Nam Mẫu khai thác hầm lò, phần đóng góp công nghiệp quan trọng của phường.

Nông – lâm nghiệp gồm trồng rừng, trồng lúa, rau màu ở đồng bằng phía nam, cây ăn quả và chăn nuôi ở vùng đồi. Các sản phẩm thường bán cho khách hành hương gồm măng rừng, mai vàng Yên Tử (cây cảnh), các loại lá thuốc của người Dao — chủ yếu là kinh tế hộ, quy mô nhỏ.

Văn hoá – di tích

Tuyến hành hương Yên Tử đi từ chân núi lên đỉnh qua các điểm chính: suối Giải Oan và chùa Giải Oan, khu tháp Tổ Huệ Quang, chùa Hoa Yên (chùa chính ở lưng chừng núi), chùa Một Mái, chùa Bảo Sái, chùa Vân Tiêu, và chùa Đồng trên đỉnh. Dưới chân núi là Thiền viện Trúc Lâm Yên Tử (chùa Lân), xây dựng lại trên nền chùa cổ.

Lễ hội Xuân Yên Tử khai hội ngày mùng 10 tháng Giêng âm lịch và kéo dài suốt mùa xuân, là một trong những lễ hội lớn nhất miền Bắc. Ngoài lớp di sản Phật giáo, phường còn giữ văn hoá Dao ở Nam Mẫu và nếp làng Việt ở khu đồng bằng.

Du lịch

Khách lên Yên Tử có thể đi bộ theo đường đá cổ (vài giờ lên tới chùa Đồng) hoặc đi cáp treo qua các chặng. Mùa đông và mùa xuân là mùa cao điểm; mùa hè ít khách hơn, rừng xanh, khí hậu trên núi mát. Hồ Yên Trung ở khu Phương Đông cũ là điểm nghỉ chân, tham quan phía nam phường.

Bản đồ Phường Yên Tử

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Yên Tử được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thành phố Uông Bí trước đây

• Phường Uông Bí 59.866
• Phường Vàng Danh 36.864