Phường Bình Khê

Tổng quan

Phường Bình Khê là đơn vị rộng nhất nhưng thưa dân nhất trong năm phường trên đất Đông Triều cũ: 138,74 km², 21.845 người, mật độ khoảng 157 người/km². Phần lớn diện tích là núi rừng sườn nam dãy Đông Triều – Yên Tử; dân cư tập trung ở dải đồi thấp và thung lũng phía nam.

Điểm nhận diện của phường là hai trung tâm Phật giáo thời Trần: chùa Ngọa Vân trên núi Bảo Đài, nơi Phật hoàng Trần Nhân Tông viên tịch, và chùa Quỳnh Lâm, nơi Pháp Loa mở viện Quỳnh Lâm năm 1316. Cùng với chùa Hồ Thiên, ba điểm này thuộc Khu di tích nhà Trần tại Đông Triều.

Phường hoạt động từ 1/7/2025 khi Quảng Ninh còn là tỉnh; từ 1/9/2026 thuộc Thành phố Quảng Ninh (Nghị quyết 36/2026/QH16).

Tên gọi và ý nghĩa

Phường giữ tên phường Bình Khê, đơn vị có trụ sở được chọn làm trụ sở phường mới. Hai tên còn lại là Tràng An và Tràng Lương.

Một tên đặt năm 1946

Theo tài liệu về địa phương, trước năm 1945 vùng này gồm ba làng Đồng Đò, Quảng Mản, Phú Ninh thuộc huyện Đông Triều, tỉnh Hải Dương; năm 1946 ba làng hợp lại thành xã Bình Khê. Tên Bình Khê vì vậy không phải tên một làng cổ mà là tên đặt mới khi lập xã, theo lối tên Hán Việt mang nghĩa tốt.

Chữ Hán và nghĩa

Cách viết thường gặp là 平溪. Bình 平 là bằng phẳng, yên ổn; Khê 溪 là khe suối, dòng nước nhỏ chảy từ núi. Cả tên thường hiểu là “dòng suối yên bình” — khớp với địa hình phường: nhiều khe suối từ dãy Đông Triều chảy xuống vùng đồi phía nam. Vì không có văn bản gốc ghi chữ Hán của tên xã lập năm 1946, cách viết này là cách thông dụng, không phải bản chữ được xác nhận.

Tràng An, Tràng Lương

Hai đơn vị cũ cùng mang chữ Tràng (thường ứng với 長, dài); An là yên ổn, Lương là tốt lành. Tên Tràng An trùng với danh thắng Tràng An (Ninh Bình) và tên gọi cũ của Thăng Long, nên khi còn tồn tại, phường Tràng An của Đông Triều thường phải ghi kèm tên thành phố để khỏi nhầm.

Trùng tên

Tỉnh Gia Lai có xã Bình Khê (vùng Tây Sơn, Bình Định cũ — Bình Khê là tên huyện xưa, quê nhà Tây Sơn). Khi ghi địa chỉ cần viết rõ “Phường Bình Khê, Thành phố Quảng Ninh”.

Địa lý

Phường trải từ đường đỉnh dãy núi Đông Triều – Yên Tử ở phía bắc (ranh giới với Bắc Ninh) xuống vùng đồi thấp phía nam. Địa hình núi cao, dốc, rừng phủ rộng; núi Bảo Đài với chùa Ngọa Vân là một điểm cao trong vùng. Các khe suối chảy về phía nam, đổ vào hệ thống sông của đồng bằng Đông Triều; nhiều hồ chứa nhỏ ở chân đồi điều tiết nước tưới.

Láng giềng: phía đông là phường Yên Tử; phía tây là phường An Sinh; phía nam là phường Đông Triều, Mạo Khê và Hoàng Quế; phía bắc là Bắc Ninh.

Lịch sử

Vùng núi Bình Khê gắn chặt với Thiền phái Trúc Lâm. Chùa Quỳnh Lâm được cho là dựng từ thời Lý Thần Tông, gắn với thiền sư Nguyễn Minh Không; đến thế kỷ XIV, Tổ thứ hai của Trúc Lâm là Pháp Loa mở viện Quỳnh Lâm (1316), nơi được coi là trung tâm đào tạo tăng tài lớn của Đại Việt. Trong chùa từng có pho tượng Di Lặc bằng đồng lớn, một trong “An Nam tứ đại khí”, bị quân Minh lấy đi khi xâm lược năm 1407. Am Ngọa Vân là nơi Trần Nhân Tông nhập diệt năm 1308.

Về hành chính hiện đại: xã Bình Khê lập năm 1946, thuộc huyện Đông Triều; năm 2015 thuộc thị xã Đông Triều; Tràng An lên phường năm 2019; Bình Khê lên phường ngày 1/11/2024 khi Đông Triều thành thành phố. Tràng Lương vẫn là xã tới năm 2025.

Sắp xếp năm 2025

Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 nhập toàn bộ phường Tràng An, phường Bình Khê và xã Tràng Lương thành phường Bình Khê. Từ 1/9/2026 phường thuộc Thành phố Quảng Ninh.

Dân cư – xã hội

Dân cư chủ yếu là người Kinh; Tràng Lương cũ là xã miền núi, thôn xóm nằm rải rác theo thung lũng và chân đồi, dân thưa hơn hẳn phần phía nam. Phường chia thành các khu phố, nhiều khu mang tên địa hình như Bắc Sơn, Bến Vuông, Trại Mới.

Do diện tích rộng, dân thưa, việc đi lại giữa các thôn núi và trung tâm phường xa hơn so với các phường đô thị. Hệ thống trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở đặt ở từng khu cũ; trạm y tế lo khám chữa bệnh ban đầu.

Kinh tế

Kinh tế dựa vào nông – lâm nghiệp: trồng rừng sản xuất, trồng cây ăn quả (vải, nhãn, mít, bưởi) trên đồi Bình Khê, Tràng Lương; lúa và rau màu ở thung lũng. Tràng An cũ có mỏ đất sét, nguyên liệu cho nghề gốm và gạch ngói của Đông Triều.

Du lịch văn hoá – tâm linh tại Ngọa Vân, Quỳnh Lâm, Hồ Thiên ngày càng có vai trò, nhất là mùa xuân.

Văn hoá – di tích

Chùa Ngọa Vân trên núi Bảo Đài là nơi Phật hoàng Trần Nhân Tông “hoá Phật”, được xem là một trong những di tích quan trọng nhất của Quảng Ninh và thuộc quần thể di sản thế giới Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc (UNESCO ghi danh năm 2025).

Chùa Quỳnh Lâm từng được tôn là “Đệ nhất danh lam”; khai quật khảo cổ 2007–2009 làm lộ nền móng nhiều công trình; chùa còn bia đá chạm rồng và tháp đá bảy tầng năm 1727 của thiền sư Chân Nguyên. Lễ hội chùa Quỳnh Lâm diễn ra từ mùng 1 đến mùng 4 tháng Hai âm lịch. Chùa Hồ Thiên nay chủ yếu là phế tích, có tháp đá, từng là nơi Trần Nhân Tông và Pháp Loa thuyết pháp; khu di tích được xếp hạng cấp quốc gia.

Du lịch

Ngọa Vân, Hồ Thiên nằm trên núi cao, đi bộ theo đường rừng; Quỳnh Lâm ở vùng đồi thấp, đi lại thuận hơn. Ba điểm kết hợp với đền An Sinh (phường An Sinh) và Yên Tử (phường Yên Tử) thành tuyến hành hương theo dấu Thiền phái Trúc Lâm.

Bản đồ Phường Bình Khê

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Bình Khê được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thành phố Đông Triều trước đây

• Phường An Sinh 24.956
• Phường Đông Triều 43.712
• Phường Hoàng Quế 31.988
• Phường Mạo Khê 72.012