Phường Đồng Hới

Tổng quan

Đồng Hới là phường đông dân nhất của tỉnh Quảng Trị sau sắp xếp năm 2025 và là nơi đặt trung tâm hành chính của tỉnh mới: trụ sở tỉnh ghi ở số 06 Hùng Vương, phường Đồng Hới. Phường chiếm phần lõi đô thị của thành phố Đồng Hới cũ — tỉnh lỵ Quảng Bình — hai bên cửa sông Nhật Lệ, gồm cả bán đảo cát Bảo Ninh ở bờ nam.

Diện tích 41,35 km², dân số 84.196 người, mật độ khoảng 2.036 người/km². Trụ sở phường đặt tại trụ sở cũ của UBND thành phố Đồng Hới. Từ tháng 7/2025, phường có 70 tổ dân phố (theo Wikipedia tiếng Việt).

Trên địa bàn có những dấu mốc dễ nhận ra nhất của đô thị: Quảng Bình Quan, các đoạn tường và cổng thành Đồng Hới, tháp chuông nhà thờ Tam Tòa, hồ Bàu Tró, ga Đồng Hới và bãi biển Nhật Lệ. Hai phường cùng vùng Đồng Hới cũ là Đồng Thuận ở phía bắc và Đồng Sơn ở phía tây.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: phường giữ nguyên tên Đồng Hới của thị xã rồi thành phố tỉnh lỵ Quảng Bình. Khi trình phương án sắp xếp tháng 3/2025, UBND thành phố Đồng Hới nêu lý do giữ tên là để giữ lại địa danh đã gắn bó hàng trăm năm với người dân và quen thuộc với du khách (báo Người Quan Sát dẫn lại). Không phường cũ nào trong tám đơn vị hợp thành mang tên này; tên được lấy từ cấp đô thị đã giải thể.

• Đồng — âm Hán Việt có nhiều chữ: 同 (cùng), 銅 (đồng, kim loại)… Chưa tìm được nguồn xác định chữ Hán nào dùng cho địa danh Đồng Hới.
• Hới — từ điển wiki.ngonngu.com không ghi âm Hán Việt nào là “hới”; âm này nhiều khả năng là yếu tố thuần Việt.

Vì vậy tên Đồng Hới không nên giải nghĩa theo lối ghép chữ Hán. Điều tư liệu ghi được là: thời chúa Nguyễn, ở đây có đồn Động Hải — đồn binh dựng cạnh Quảng Bình Quan, đặt theo tên con sông gần đó; Wikipedia tiếng Việt chép tên sông và đồn ở dạng Động Hải, Định Hải, có chỗ viết Đồng Hải. Đồn này về sau được mở rộng thành thành sở tỉnh Quảng Bình, tức thành Đồng Hới. Tư liệu đã tra không nói rõ tên Đồng Hới hình thành từ tên Động Hải hay không, nên ở đây chỉ ghi hai tên song song.

Tên Đồng Hải cũng là tên một phường cũ lập năm 2020 (nhập Đồng Mỹ và Hải Đình), nay nằm trong phường Đồng Hới. Trong cả nước không có đơn vị cấp xã nào khác tên Đồng Hới.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, phường Đồng Hới giáp phường Đồng Thuận ở phía bắc, phường Đồng Sơn ở phía tây, các xã Quảng Ninh và Ninh Châu ở phía nam, Biển Đông ở phía đông.

Địa bàn nằm ở hạ lưu và cửa sông Nhật Lệ — sông dài khoảng 85 km do hai nhánh Long Đại (Đại Giang) và Kiến Giang hợp lại ở Trung Quán. Trong vùng đô thị còn có sông Lệ Kỳ (nhánh nhỏ đổ vào Nhật Lệ), sông Cầu Rào và sông Mỹ Cương, đóng vai trò tiêu thoát nước. Phần trung tâm là đồng bằng thấp, cao độ trung bình 2–4 m, xen ruộng, hồ và kênh; phía đông và bờ nam là dải đồi cát chạy song song bờ biển (Hải Thành, Bảo Ninh). Bàu Tró là hồ nước ngọt nằm sau dải cát ven biển, nguồn nước quan trọng của đô thị.

Khí hậu nhiệt đới gió mùa, mùa mưa tập trung tháng 9–11 (chiếm 75–80% lượng mưa năm), dễ ngập khi lũ thượng nguồn gặp triều cường; mùa hè có gió Tây Nam khô nóng (gió Lào), mùa đông có gió mùa đông bắc kèm mưa phùn. Vùng biển và sông Nhật Lệ theo chế độ bán nhật triều, biên độ triều cường trung bình 1,2 m.

Lịch sử

Khảo cổ ở Bàu Tró (phát hiện năm 1923, do nhà địa chất Étienne Patte khai quật) cho thấy cư dân đã sống ở đây khoảng 5.000 năm trước. Cửa biển Nhật Lệ xuất hiện trong sử từ năm 1069, khi quân Lý Thánh Tông – Lý Thường Kiệt đánh thắng thủy quân Chiêm Thành tại đây.

Thời Trịnh – Nguyễn phân tranh, năm 1631 Đào Duy Từ cho đắp lũy Trấn Ninh (lũy Thầy) cùng Quảng Bình Quan trấn giữ đường thiên lý và đồn Động Hải. Quân Trịnh chỉ vượt được Quảng Bình Quan năm 1774. Năm 1812 (Gia Long thứ 10) thành được khởi công trên nền đồn cũ, ban đầu bằng đất, đến năm 1824 thời Minh Mạng xây gạch theo kiểu Vauban và trở thành thành sở tỉnh Quảng Bình. Trong chiến tranh 1964–1972, không quân Mỹ đánh phá Đồng Hới gần như san phẳng, kể cả nhà thờ Tam Tòa (trận bom ngày 11/2/1965 chỉ để lại tháp chuông).

• Sau 1975: thị xã Đồng Hới (tỉnh Bình Trị Thiên) có 4 phường Đồng Phú, Đồng Sơn, Hải Thành, Phú Hải.
• 18/1/1979: nhận thêm các xã Nghĩa Ninh, Lộc Ninh, Lý Ninh, Đức Ninh, Bảo Ninh của huyện Lệ Ninh.
• 30/6/1989: tái lập tỉnh Quảng Bình, Đồng Hới là tỉnh lỵ.
• 9/11/1991: chia xã Lý Ninh thành hai phường Bắc Lý và Nam Lý.
• 4/8/1992: lập phường Đồng Mỹ và Hải Đình từ một phần phường Đồng Phú.
• 2/1/2004: Nghị định 07/2004/NĐ-CP lập phường Đức Ninh Đông (313,69 ha, 5.037 nhân khẩu) từ xã Đức Ninh.
• 16/8/2004: Nghị định 156/2004/NĐ-CP lập thành phố Đồng Hới; năm 2014 công nhận đô thị loại II.
• 1/2/2020: nhập Đồng Mỹ và Hải Đình thành phường Đồng Hải (1,93 km², 5.957 người).
• 16/6/2025: Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 nhập Đức Ninh Đông, Đồng Hải, Đồng Phú, Phú Hải, Hải Thành, Nam Lý, Bảo Ninh, Đức Ninh thành phường Đồng Hới, tỉnh Quảng Trị; hoạt động từ 1/7/2025.

Dân cư – xã hội

Với 84.196 người, phường Đồng Hới chiếm phần lớn dân số đô thị Đồng Hới cũ (năm 2020 cả thành phố có 136.078 người). Dân cư dày nhất ở vùng đồng bằng trung tâm hai bên Quốc lộ 1 và bờ bắc sông Nhật Lệ; bờ nam là các thôn chài cũ của Bảo Ninh nay thành tổ dân phố, như Trung Bính, Cửa Phú, Sa Động, Mỹ Cảnh.

Đồng Hới là một trong những nơi có cộng đồng Công giáo sớm ở Việt Nam: giáo xứ Tam Tòa có gốc từ xứ đạo Đông Hải. Bên cạnh nhà thờ là hệ thống đình, chùa, miếu làng của cư dân ven sông, ven biển.

Là tỉnh lỵ lâu năm, phường tập trung các cơ sở giáo dục, y tế cấp tỉnh của Quảng Bình cũ — trong đó có các trường THPT lớn, Bệnh viện Cuba Đồng Hới (do Chính phủ Cuba tặng sau 1975). Trường Đại học Quảng Bình, khai giảng khóa đầu tiên ở Tam Tòa năm 1959, là trường đại học của tỉnh ở vùng đô thị Đồng Hới cũ (địa chỉ 312 Lý Thường Kiệt, thuộc phường Bắc Lý cũ — nay là phường Đồng Thuận).

Kinh tế

Kinh tế phường là kinh tế đô thị trung tâm: hành chính, thương mại, ngân hàng, du lịch – lưu trú, cùng khu vực dịch vụ quanh ga Đồng Hới và các trục Quang Trung, Lý Thường Kiệt (Quốc lộ 1), Trần Hưng Đạo, Võ Nguyên Giáp. Thời thành phố, Đồng Hới có ngành vật liệu xây dựng (gạch men, xi măng, nhôm), đánh bắt – nuôi trồng thủy sản và thương mại; trong ba khu công nghiệp của thành phố cũ có khu công nghiệp Phú Hải, mang tên một phường nay thuộc phường Đồng Hới.

Du lịch biển là thế mạnh rõ nhất: bãi biển Nhật Lệ, bờ biển Bảo Ninh với các khu nghỉ dưỡng hình thành sau khi có cầu Nhật Lệ. Phía Bảo Ninh và cửa sông còn giữ nghề cá; vùng Đức Ninh cũ là đất nông nghiệp ven đô.

Văn hóa – di tích

• Quảng Bình Quan (廣平關) — cổng quan trên đường thiên lý thuộc hệ thống lũy Thầy, dân gian gọi là cổng Hạ; phục chế năm 1961, bị bom đánh sập năm 1965, nay đã phục dựng.
• Thành Đồng Hới (thành cổ Quảng Bình) — còn ba cổng thành, một đoạn tường phía nam và hào nước; nằm ở khu vực các phường cũ Hải Đình, Đồng Phú.
• Lũy Thầy — đoạn lũy đất còn thấy được ở phía tây phường Phú Hải cũ, nay là đường Trương Định.
• Di chỉ Bàu Tró — di tích khảo cổ cấp quốc gia.
• Tháp chuông nhà thờ Tam Tòa (đường Nguyễn Du) — xếp hạng di tích cấp tỉnh năm 1997 như chứng tích chiến tranh.
• Bến đò Mẹ Suốt và tượng Mẹ Suốt (khánh thành 2003) bên sông Nhật Lệ; di tích trận địa pháo lão dân quân Đức Ninh; nhà lao Đồng Hới; khu thắng cảnh cửa biển Nhật Lệ (cấp quốc gia).

Món ăn thường được nhắc đến của vùng Quảng Bình cũ gồm cháo bánh canh, bánh bèo, bánh lọc và hải sản cửa Nhật Lệ.

Du lịch

Đồng Hới là điểm lưu trú chính của khách đến Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng (cách khoảng 40 km về phía tây bắc). Ngay trong phường có bãi biển Nhật Lệ (khoảng 3 km phía đông bắc trung tâm, sát cửa sông), bờ biển Bảo Ninh, quần thể di tích Quảng Bình Quan – thành Đồng Hới – nhà thờ Tam Tòa có thể đi bộ trong một buổi, và hồ Bàu Tró.

Giao thông

Ga Đồng Hới (Km 521+800 đường sắt Bắc – Nam) nằm ở tiểu khu 4, phường Đồng Hới, là một ga chính của tuyến. Quốc lộ 1 chạy qua trung tâm; đường tránh Đồng Hới dài 23 km nối vòng phía tây. Cầu Nhật Lệ nối trung tâm với Bảo Ninh. Sân bay Đồng Hới nằm ở phường Đồng Thuận liền kề, cách trung tâm khoảng 6 km. Cảng Nhật Lệ ở cửa sông phục vụ tàu cá.

Nhân vật

• Mẹ Suốt (Nguyễn Thị Suốt, 1908–1968), sinh ở thôn Trung Bính, xã Bảo Ninh; chèo đò chở bộ đội, thương binh, vũ khí qua sông Nhật Lệ những năm 1964–1967, Anh hùng ngành Giao thông vận tải (1/1/1967).
• Huỳnh Côn (1850–1925), người Bảo Ninh, Thượng thư Bộ Lễ, phụ chính đại thần triều Duy Tân.
• Hàn Mặc Tử (1912–1940), nhà thơ, sinh ở Đồng Hới và được rửa tội tại nhà thờ Tam Tòa năm 1912.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: “Tổ dân phố …, phường Đồng Hới, tỉnh Quảng Trị”. Giấy tờ cũ ghi các phường Đức Ninh Đông, Đồng Hải, Đồng Phú, Phú Hải, Hải Thành, Nam Lý, xã Bảo Ninh, Đức Ninh (thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình) nay đều thuộc phường Đồng Hới. Lưu ý: phường Bắc Lý cũ không thuộc phường này mà thuộc phường Đồng Thuận; phường Bắc Nghĩa và Đồng Sơn cũ thuộc phường Đồng Sơn.

Bản đồ Phường Đồng Hới

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Đồng Hới được lập từ 8 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thành phố Đồng Hới trước đây

• Phường Đồng Sơn 32.396
• Phường Đồng Thuận 38.521