Cam Lộ là xã thuộc tỉnh Quảng Trị, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở thị trấn Cam Lộ và ba xã Cam Thành, Cam Chính, Cam Nghĩa của huyện Cam Lộ cũ; trụ sở đặt tại trụ sở UBND huyện Cam Lộ cũ. Diện tích 166,85 km², dân số 30.111 người.
Tổng quan
Cam Lộ là một xã của tỉnh Quảng Trị, nằm trên trục Quốc lộ 9 ở khoảng giữa vùng đồng bằng ven biển và miền núi phía tây của Quảng Trị cũ. Xã mới gồm phần lõi của huyện Cam Lộ trước đây: thị trấn huyện lỵ Cam Lộ, xã Cam Thành dọc đường 9 và hai xã Cam Chính, Cam Nghĩa — vùng đất mà người địa phương quen gọi là vùng Cùa.
Xã rộng 166,85 km², dân số 30.111 người, mật độ khoảng 180 người/km². Trụ sở xã đặt tại trụ sở Ủy ban nhân dân huyện Cam Lộ cũ. Huyện Cam Lộ cũ sau sắp xếp được chia thành hai xã: Cam Lộ ở phía tây và nam, Hiếu Giang ở phía đông giáp vùng đô thị Đông Hà.
Trên địa bàn xã có nhiều lớp di tích chồng lên nhau: di chỉ khảo cổ thời đồ đá ở khu vực Tân Sở – vùng Cùa, căn cứ Sơn phòng Tân Sở gắn với chiếu Cần Vương năm 1885, thành Vĩnh Ninh thời Minh Mạng và khu di tích Trụ sở Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam (1972–1975).
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới giữ tên Cam Lộ — tên của thị trấn huyện lỵ được nhập vào, đồng thời là tên huyện Cam Lộ đã kết thúc hoạt động từ 1/7/2025. Đây là một trong những địa danh cổ nhất của Quảng Trị: theo các tư liệu lịch sử huyện, tên Cam Lộ đã xuất hiện từ thời Trần – Lê (thế kỷ XIV–XVI), khi người Việt vào cư trú dọc bờ sông Hiếu, và vùng này được gọi là nguồn Cam Lộ.
Chữ Hán và nghĩa: tên Cam Lộ thường được ghi bằng hai chữ 甘露. Cam 甘 nghĩa là ngọt, ngon; lộ 露 là sương, móc. Ghép lại, “cam lộ” là sương ngọt, móc ngọt — trong văn chương cổ là điềm lành trời ban, trong kinh Phật là thứ nước cam lộ tượng trưng cho giáo pháp làm mát lòng người. Cần phân biệt với chữ 路 (lộ = đường), cũng đọc là “lộ” nhưng không phải chữ dùng trong tên này.
Lịch sử tên: theo Phủ biên tạp lục của Lê Quý Đôn (khoảng năm 1776), tổng An Lạc huyện Đăng Xương đã có xã Cam Lộ và cả một “phường Cam Lộ”. Năm 1803, vua Gia Long đặt đạo Cam Lộ ở phía tây dinh Quảng Trị; năm 1831 Minh Mạng đổi thành phủ Cam Lộ, năm 1851 Tự Đức đổi thành bảo Cam Lộ. Thời Pháp thuộc có phủ Cam Lộ; thời Việt Nam Cộng hòa lập quận Cam Lộ (1958). Sau năm 1975 tên huyện tạm mất khi Cam Lộ nhập vào huyện Bến Hải (1977), rồi được dùng lại khi huyện tái lập năm 1991. Thị trấn Cam Lộ có từ năm 1994.
Không trùng tên: trong danh mục xã phường sau 1/7/2025, cả nước chỉ có một xã Cam Lộ. Tên này dễ lẫn với các địa danh bắt đầu bằng “Cam” ở Khánh Hòa (Cam Lâm, Cam Ranh) nhưng không liên quan.
Địa lý
Xã Cam Lộ nằm ở vùng chuyển tiếp giữa đồng bằng và núi. Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp Hiếu Giang ở phía bắc, Ái Tử ở phía đông, Ba Lòng ở phía nam và Hướng Hiệp ở phía tây.
Con sông chính là sông Hiếu, phần thượng nguồn còn gọi là sông Cam Lộ, xưa có tên sông Điếu Ngao. Sông bắt nguồn từ vùng núi Hướng Hóa, chảy theo hướng đông; đến khu vực thôn Thượng Lâm (xã Cam Thành cũ) thì nhận thêm nhiều sông suối nhỏ, trong đó lớn nhất là sông Trinh Hinh (khe Giang Thoan), và cũng tại đây dòng sông gặp Quốc lộ 9. Sau đó sông Hiếu chảy về phía Đông Hà rồi đổ vào sông Thạch Hãn.
Địa hình phần lớn là gò đồi thấp. Tư liệu địa lý tỉnh Quảng Trị mô tả khối bazan Gio Linh – Cam Lộ cao khoảng 100–250 m, dạng bán bình nguyên lượn sóng với lớp vỏ phong hóa dày — nền đất đỏ của vùng Cùa vốn nổi tiếng với hồ tiêu và cây ăn trái. Khí hậu là khí hậu nhiệt đới gió mùa của Quảng Trị: mùa hè chịu gió Tây Nam khô nóng (gió Lào), phần lớn lượng mưa dồn vào mấy tháng mùa mưa cuối năm, mùa bão thường từ tháng 9 đến tháng 11, mùa đông có gió mùa đông bắc.
Lịch sử
Từ thời tiền sử đến thời Nguyễn
Vùng Cam Lộ là nơi có dấu vết cư trú rất sớm. Khu vực Tân Sở – vùng Cùa đã phát hiện công cụ đá quartzit mang đặc trưng văn hóa Sơn Vi, niên đại khoảng 2–3 vạn năm; hang Dơi ở Tân Lâm (xã Cam Thành cũ) có công cụ đá, xương và đồ gốm thuộc văn hóa Hòa Bình; trên một quả đồi ở Tân Lâm còn tìm thấy dấu tích một công xưởng chế tác đá lửa của người hậu kỳ đá mới. Lịch sử tỉnh Quảng Trị nêu Tân Sở và Đồi 241 (căn cứ Camp Carroll cũ) là những di chỉ tiêu biểu của lớp cư dân đầu tiên trên đất Quảng Trị.
Người Việt vào khai phá dọc sông Hiếu từ thời Trần – Lê; thời các chúa Nguyễn, việc khẩn hoang mở rộng xuống phía nam sông, nhiều làng ở vùng Cùa được lập từ đầu thế kỷ XVII. Năm 1829, triều Minh Mạng xây thành Vĩnh Ninh tại làng Cam Lộ — sau này là nơi đặt khu Trụ sở Chính phủ Cách mạng lâm thời.
Cuối thế kỷ XIX, phe chủ chiến triều Nguyễn cho xây dựng Sơn phòng Tân Sở ở vùng Cùa (khoảng 1883–1885) làm hậu cứ. Sau khi kinh thành Huế thất thủ tháng 7 năm 1885, Tôn Thất Thuyết đưa vua Hàm Nghi ra Tân Sở; tại đây chiếu Cần Vương được ban ra, mở đầu phong trào Cần Vương chống Pháp. Thời Đồng Khánh, huyện Cam Lộ có ba tổng: An Lạc, Cam Đường (trước Cách mạng tháng Tám đổi là Cam Vũ) và Mai Lộc; thị trấn và xã Cam Thành ngày nay thuộc tổng Cam Đường, còn Cam Chính, Cam Nghĩa thuộc tổng Mai Lộc.
Thế kỷ XX
Năm 1928, một chi điếm của Hưng Nghiệp hội xã — tổ chức kinh tế làm vỏ bọc cho phong trào Thanh niên cách mạng ở Quảng Trị — mở tại chợ phiên Cam Lộ, do bà Hoàng Thị Ái phụ trách. Trong kháng chiến chống Mỹ, Quốc lộ 9 qua Cam Lộ là tuyến có nhiều căn cứ quân sự của Mỹ, trong đó có Camp Carroll. Từ năm 1972 đến 1975, Cam Lộ là nơi đặt trụ sở của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam.
Sau năm 1975
- 11/3/1977 — ba huyện Vĩnh Linh, Gio Linh, Cam Lộ hợp thành huyện Bến Hải (tỉnh Bình Trị Thiên).
- 1981 — một số xã Cam Lộ chuyển về thị xã Đông Hà.
- 1991 — huyện Cam Lộ được tái lập (Quyết định 328-HĐBT) gồm 8 xã, trong đó có Cam Thành, Cam Chính, Cam Nghĩa.
- 1/8/1994 — thành lập thị trấn Cam Lộ, huyện lỵ, trên cơ sở một phần diện tích và dân số xã Cam Thành.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ thị trấn Cam Lộ và các xã Cam Thành, Cam Chính, Cam Nghĩa thành xã Cam Lộ; xã hoạt động từ 1/7/2025.
Dân cư – xã hội
Xã có 30.111 người trên 166,85 km². Dân cư đông nhất ở khu vực thị trấn cũ và dọc Quốc lộ 9; vùng Cùa phía nam là làng xóm xen vườn đồi, mật độ thưa hơn. Theo tư liệu huyện Cam Lộ, cư dân gồm người Kinh và một bộ phận người Bru – Vân Kiều.
Là huyện lỵ cũ, khu trung tâm xã tập trung các cơ quan, trường học các cấp, cơ sở y tế và chợ của cả vùng Cam Lộ trước đây. Sau ngày 1/7/2025, một số cơ quan cấp huyện cũ được chuyển đổi hoặc sắp xếp lại; trụ sở huyện cũ trở thành trụ sở của xã mới.
Đời sống tín ngưỡng mang đặc điểm chung của làng Việt Quảng Trị: đình làng, miếu thờ, nhà thờ họ, cùng với Phật giáo. Vùng Cam Lộ có chùa Cam Lộ, được nhiều người dân trong tỉnh tìm về lễ Phật dịp đầu xuân; trong khuôn viên có Giác Nhiên Bảo Tháp, dựng để tưởng niệm Đức đệ nhị Tăng thống Thích Giác Nhiên, khởi công năm 2011 và hoàn thành năm 2014.
Kinh tế
Kinh tế xã Cam Lộ dựa vào nông nghiệp vùng đồi, trồng rừng và thương mại – dịch vụ quanh khu trung tâm cũ. Vùng Cùa (Cam Chính, Cam Nghĩa cũ) từ lâu được coi là xứ hồ tiêu, nổi tiếng với các sản vật như mít, chè xanh, măng khô, mộc nhĩ. Gà Cùa Cam Lộ được kể trong danh sách đặc sản của tỉnh Quảng Trị.
Nhờ nằm trên Quốc lộ 9 — tuyến hành lang kinh tế Đông – Tây nối cảng Cửa Việt với cửa khẩu Lao Bảo — khu vực thị trấn cũ có hoạt động buôn bán, vận tải, dịch vụ phục vụ người qua lại. Chợ phiên Cam Lộ là chợ lâu đời của vùng, từng là nơi tiêu thụ hàng của làng gốm Phước Tích (Huế) mang ra bán; chợ được liệt kê trong số di tích của huyện Cam Lộ cũ.
Diện tích gò đồi lớn ở phía nam và tây nam dành cho rừng trồng, cây công nghiệp và cây ăn quả; đồng bằng ven sông Hiếu trồng lúa và hoa màu.
Văn hóa – di tích
Các di tích tiêu biểu trên địa bàn xã và vùng Cam Lộ cũ:
- Khu di tích Trụ sở Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam — dựng trên nền thành Vĩnh Ninh xây năm 1829, là nơi Chính phủ Cách mạng lâm thời làm việc trong giai đoạn 1972–1975.
- Di tích Tân Sở — sơn phòng triều Nguyễn ở vùng Cùa, nơi vua Hàm Nghi và Tôn Thất Thuyết dừng chân năm 1885; đồng thời là di chỉ khảo cổ thời đồ đá cũ.
- Chợ phiên Cam Lộ, gắn với hoạt động của Hưng Nghiệp hội xã những năm 1928–1929.
- Các di tích khác được liệt kê ở huyện Cam Lộ cũ: cầu Xoài Vĩnh Đại, miếu Cây Xoài Tam Hiệp, miếu An Mỹ, nhà Tằm Tân Tường.
Vùng Cùa còn là đề tài quen thuộc trong văn hóa Quảng Trị: một vùng đất đỏ cằn nắng gió nhưng vườn tược lại xanh tốt, nhà nào cũng có vườn mít, dâu da, cam, bưởi, ổi.
Giao thông
Quốc lộ 9 chạy qua xã theo hướng đông – tây; theo lộ trình của tuyến, huyện lỵ Cam Lộ nằm ở khoảng km 15 tính từ Đông Hà, rồi đường tiếp tục lên đồi Rockpile, cầu Đakrông, Khe Sanh và cửa khẩu Lao Bảo. Đường Hồ Chí Minh cũng đi qua vùng Cam Lộ. Nút giao giữa Quốc lộ 9 và hai đoạn cao tốc Vạn Ninh – Cam Lộ, Cam Lộ – La Sơn nằm ở xã láng giềng Hiếu Giang.
Hành chính
Từ 1/7/2025, địa chỉ ghi theo hai cấp: “…, xã Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị”, không còn ghi huyện Cam Lộ hay thị trấn Cam Lộ. Người dân thị trấn cũ và ba xã Cam Thành, Cam Chính, Cam Nghĩa làm thủ tục tại Trung tâm phục vụ hành chính công của xã, đặt ở khu trụ sở huyện cũ. Giấy tờ cấp trước ngày sắp xếp vẫn còn giá trị; việc cập nhật địa chỉ thực hiện khi có giao dịch mới.
Bản đồ Xã Cam Lộ
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Cam Lộ được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Cam Thành | Huyện Cam Lộ | Tỉnh Quảng Trị | toàn bộ |
| Thị trấn Cam Lộ | Huyện Cam Lộ | Tỉnh Quảng Trị | toàn bộ |
| Xã Cam Chính | Huyện Cam Lộ | Tỉnh Quảng Trị | toàn bộ |
| Xã Cam Nghĩa | Huyện Cam Lộ | Tỉnh Quảng Trị | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Cam Lộ gồm những đơn vị cũ nào?
Xã Cam Lộ được lập ngày 1/7/2025 từ toàn bộ thị trấn Cam Lộ và ba xã Cam Thành, Cam Chính, Cam Nghĩa của huyện Cam Lộ cũ, theo Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15.
Tên Cam Lộ có nghĩa là gì?
Tên thường được viết 甘露: cam là ngọt, lộ là sương, móc — “sương ngọt”, trong văn hóa cổ là điềm lành, trong kinh Phật là nước cam lộ. Tên xã kế thừa tên huyện và thị trấn Cam Lộ, một địa danh có từ thời Trần – Lê.
Vùng Cùa nằm ở đâu?
Cùa là tên gọi dân gian của vùng đất hai xã cũ Cam Chính và Cam Nghĩa, nay thuộc xã Cam Lộ. Vùng này nổi tiếng với hồ tiêu, mít, chè xanh và gà Cùa, đồng thời có di tích Sơn phòng Tân Sở.
Chiếu Cần Vương liên quan gì đến Cam Lộ?
Năm 1885, sau khi kinh thành Huế thất thủ, Tôn Thất Thuyết đưa vua Hàm Nghi ra Sơn phòng Tân Sở ở vùng Cùa, Cam Lộ; chiếu Cần Vương được ban ra từ đây.
Diện tích, dân số xã Cam Lộ là bao nhiêu?
Diện tích 166,85 km², dân số 30.111 người, mật độ khoảng 180 người/km².
Cùng Huyện Cam Lộ trước đây
- Xã Hiếu Giang 29.661
← Toàn bộ 78 xã, phường của Quảng Trị Tra tên xã cũ → mới