Hải Lăng là xã của tỉnh Quảng Trị, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở ba xã Hải Phú, Hải Lâm và Hải Thượng của huyện Hải Lăng cũ; trụ sở đặt tại trụ sở UBND xã Hải Phú cũ. Trên địa bàn có Trung tâm hành hương Đức Mẹ La Vang. Diện tích 116,89 km², dân số 16.589 người.
Tổng quan
Hải Lăng là một xã của tỉnh Quảng Trị, nằm sát phía nam phường Quảng Trị (khu vực Thành cổ). Xã gồm ba xã cũ Hải Phú, Hải Lâm và Hải Thượng của huyện Hải Lăng; trụ sở đặt tại trụ sở UBND xã Hải Phú cũ.
Xã có diện tích 116,89 km² nhưng chỉ 16.589 người, mật độ khoảng 142 người/km² — thưa nhất trong năm xã thuộc vùng Hải Lăng cũ, do phần lớn diện tích là gò đồi phía tây đường sắt Bắc – Nam.
Điểm nhận diện nổi bật nhất là La Vang: Trung tâm hành hương Đức Mẹ La Vang, nơi hành hương quan trọng của người Công giáo Việt Nam, nằm trên địa bàn xã. Xã còn có các di tích chiến tranh ở Long Hưng và nằm trong vùng quy hoạch khu công nghiệp phía nam tỉnh. Cùng vùng Hải Lăng cũ còn có các xã Diên Sanh, Vĩnh Định, Nam Hải Lăng và Mỹ Thủy.
Tên gọi và ý nghĩa
Tên từ đâu ra: Wikipedia ghi rõ tên xã kế thừa tên huyện Hải Lăng trước đây. Không xã nào trong ba xã hợp thành mang tên này; tên huyện được chuyển xuống làm tên một xã sau khi cấp huyện kết thúc hoạt động — tương tự trường hợp xã Triệu Phong ở phía bắc. Riêng xã Hải Lăng không đặt ở huyện lỵ cũ (thị trấn Diên Sanh nay là xã Diên Sanh).
Phân tích Hán Việt: tên Hải Lăng thường được viết 海陵. Chữ Hải 海 là biển; chữ Lăng 陵 nghĩa gốc là gò đất lớn, đồi (về sau mới có nghĩa lăng mộ vua chúa). Ghép lại, tên được hiểu là “gò đất bên biển” — khớp với địa hình của huyện cũ, nơi vùng gò đồi phía tây, đồng bằng ở giữa và cồn cát ven biển phía đông nối tiếp nhau. Nên tránh hiểu “lăng” theo nghĩa lăng tẩm: đây là nghĩa phái sinh, không phải nghĩa gốc trong địa danh. Chữ Hán của tên đất cổ này chưa được đối chiếu với văn bản gốc trong khuôn khổ bài, nên cách viết 海陵 cần hiểu là cách viết phổ biến.
Lịch sử tên: theo Lịch triều hiến chương loại chí của Phan Huy Chú, từ năm 1466 thời Lê Thánh Tông, huyện Hải Lăng đã là một trong năm huyện của phủ Triệu Phong, thừa tuyên Thuận Hóa. Thời chúa Nguyễn, huyện vẫn giữ tên; sách Phủ biên tạp lục (khoảng 1776) ghi huyện Hải Lăng gồm 5 tổng Hoa La, An Thư, An Dã, Câu Hoan, An Khang. Thời Nguyễn, Hải Lăng là huyện rồi phủ thuộc tỉnh Quảng Trị; sau 1945 là huyện; dưới chính quyền Việt Nam Cộng hòa là quận. Từ 1977 đến 1990 tên Hải Lăng tạm vắng khi huyện nhập với Triệu Phong thành Triệu Hải, rồi được tái lập. Như vậy tên Hải Lăng đã tồn tại liên tục gần 560 năm trước khi trở thành tên xã.
Tiền tố “Hải”: hầu hết xã của huyện cũ mang tiền tố “Hải” lấy từ tên huyện (Hải Phú, Hải Lâm, Hải Thượng…). Tên xã mới gom lại đúng hai chữ gốc ấy.
Trùng tên: trong danh mục xã phường từ 1/7/2025, Hải Lăng là tên duy nhất; cần phân biệt xã Hải Lăng (hiện nay) với huyện Hải Lăng (đã kết thúc hoạt động) khi đọc tài liệu cũ.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã Hải Lăng giáp xã Vĩnh Định ở phía bắc, xã Nam Hải Lăng ở phía nam, xã Diên Sanh ở phía đông, phường Quảng Trị và xã Ba Lòng ở phía tây.
Tài liệu về huyện Hải Lăng cũ chia địa hình thành ba vùng: gò đồi và núi thấp (khoảng 55% diện tích), đồng bằng (32%) và cồn cát ven biển (12%). Hải Phú và Hải Lâm thuộc vùng gò đồi phía tây đường sắt Bắc – Nam, với núi thấp cao bình quân 100–150 m và gò đồi cao 40–50 m; phần phía đông của Hải Phú, Hải Thượng, Hải Lâm thuộc đồng bằng. Đó là lý do xã rộng mà thưa dân.
Vùng này thuộc lưu vực sông Thạch Hãn và các sông nhỏ chảy về sông Vĩnh Định – Ô Lâu; địa hình nghiêng từ tây sang đông. Khí hậu nhiệt đới gió mùa, mùa mưa lũ tập trung từ tháng 9 đến tháng 12, mùa hè chịu gió tây khô nóng.
Lịch sử
Vùng đất Hải Lăng thuộc châu Thuận thời Trần (từ 1307), huyện Hải Lăng thuộc phủ Triệu Phong các thời Lê, chúa Nguyễn, Nguyễn.
Năm 1798, dưới triều Cảnh Thịnh nhà Tây Sơn có chiếu cấm đạo, một số giáo dân ở gần Dinh Cát chạy lên vùng rừng La Vang ẩn náu; theo truyền thống Công giáo, Đức Mẹ đã hiện ra với họ tại đây. Từ đó La Vang trở thành nơi hành hương.
Trong chiến tranh, khu vực Long Hưng trên trục Quốc lộ 1 là nơi giao tranh; Ngã ba Long Hưng và Nhà thờ Long Hưng ở xã Hải Phú cũ được xếp hạng di tích lịch sử quốc gia năm 1986. Vương cung thánh đường La Vang cũng bị phá hủy năm 1972, chỉ còn tháp chuông.
- 1977–1990 — các xã thuộc huyện Triệu Hải; năm 1990 tái lập huyện Hải Lăng gồm 20 xã, trong đó có Hải Phú, Hải Lâm, Hải Thượng.
- 1/8/1994 — một phần diện tích, dân số xã Hải Lâm (cùng Hải Thọ) được cắt ra lập thị trấn Hải Lăng, huyện lỵ (nay thuộc xã Diên Sanh).
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ ba xã Hải Phú, Hải Lâm, Hải Thượng thành xã Hải Lăng, hoạt động từ 1/7/2025.
Dân cư – xã hội
Xã có 16.589 người, mật độ khoảng 142 người/km². Theo Wikipedia, xã chia thành 7 thôn: khu vực Hải Lâm cũ có các thôn Mai Đàn, Trường Phước (gộp Tân Phước và Trường Phước cũ), Xuân Nguyên (gộp Xuân Lâm và Thượng Nguyên cũ); khu vực Hải Thượng cũ có Thượng Xá, Đại An Khê; khu vực Hải Phú cũ có Long Hưng và Phú Hưng.
Cư dân là người Kinh. Bên cạnh tín ngưỡng thờ tổ tiên và đình làng, xã có cộng đồng Công giáo gắn với La Vang và Long Hưng. Nhà báo Phan Quang (sinh năm 1928), Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam khóa VI, sinh tại vùng đất nay là xã Hải Lăng.
Đoạn Quốc lộ 1 cũ qua Mai Đàn, Thượng Xá trước đây là trục chính của huyện; sau năm 1960 quốc lộ được làm tuyến mới để tránh vùng trũng ngập lụt, đoạn cũ trở thành đường liên thôn, liên xã.
Kinh tế
Nông nghiệp trên vùng đồng bằng phía đông và kinh tế đồi rừng phía tây là nền tảng truyền thống. Vùng gò đồi Hải Phú, Hải Lâm thích hợp trồng rừng sản xuất, cây công nghiệp và chăn nuôi.
Tài liệu về huyện Hải Lăng cũ ghi Khu công nghiệp Quảng Trị được quy hoạch xây dựng tại xã Hải Lâm, xã Hải Trường và thị trấn Diên Sanh; khu công nghiệp này (còn gọi VSIP Quảng Trị) thuộc Khu kinh tế Đông Nam Quảng Trị, do liên doanh VSIP, Amata và Sumitomo đầu tư.
Hoạt động hành hương La Vang tạo nên ngành dịch vụ theo mùa: lưu trú, ăn uống, vận chuyển cho khách hành hương, đặc biệt vào dịp đại hội hành hương quanh ngày 15 tháng 8.
Văn hóa – di tích
Trung tâm hành hương Đức Mẹ La Vang là di sản tôn giáo lớn nhất của xã. Nhà thờ ngói đầu tiên do Giám mục Caspar (Lộc) cho xây, đại hội La Vang đầu tiên tổ chức ngày 8/8/1901 mừng khánh thành; đền thánh mới theo đồ án của kiến trúc sư Carpentier khánh thành ngày 20/8/1928. Năm 1961 Hội đồng Giám mục miền Nam chọn La Vang làm Trung tâm Thánh Mẫu toàn quốc và Tòa Thánh tôn phong nhà thờ là Vương cung thánh đường. Bom đạn năm 1972 làm sập thánh đường, chỉ còn tháp chuông loang lổ. Ngày 15/8/2012 đặt viên đá đầu tiên xây Vương cung thánh đường mới theo phong cách kiến trúc Á Đông, sức chứa khoảng 5.000 người. Lễ hội rước kiệu ở thánh địa La Vang nằm trong danh sách lễ hội tiêu biểu của Quảng Trị.
Về tên gọi “La Vang”, Wikipedia ghi nhiều thuyết khác nhau (tiếng “la” vang trong rừng, “lá vằng” chữa bệnh, hay địa danh “phường Lá Vắng” của làng Cổ Vưu); chưa thuyết nào được xác nhận.
Di tích lịch sử quốc gia: Ngã ba Long Hưng và Nhà thờ Long Hưng (xếp hạng năm 1986).
Giao thông
Quốc lộ 1 và đường sắt Bắc – Nam chạy song song qua xã; tuyến cao tốc Cam Lộ – La Sơn đi qua vùng gò đồi phía tây huyện Hải Lăng cũ. Đường Hải Thượng – Hải Sơn (Quốc lộ 1 cũ, nay là ĐT.584) nối xã với vùng Nam Hải Lăng.
Du lịch
La Vang thường được ghép trong tuyến tham quan Thành Cổ – La Vang – Bàu Giàng – Mỹ Thủy mà tài liệu huyện Hải Lăng cũ nêu. Wikipedia ghi năm 2008 lễ hành hương La Vang có tới nửa triệu khách, năm 2014 khoảng 50.000 người dự lễ khai mạc.
Hành chính
Địa chỉ mới ghi: “…, xã Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị” — không ghi “huyện Hải Lăng” nữa. Người dân ba xã cũ làm thủ tục tại UBND xã Hải Lăng (trụ sở xã Hải Phú cũ). Người ở thị trấn Diên Sanh cũ (huyện lỵ Hải Lăng) thì thuộc xã Diên Sanh.
Bản đồ Xã Hải Lăng
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Hải Lăng được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Hải Lâm | Huyện Hải Lăng | Tỉnh Quảng Trị | toàn bộ |
| Xã Hải Phú | Huyện Hải Lăng | Tỉnh Quảng Trị | toàn bộ |
| Xã Hải Thượng | Huyện Hải Lăng | Tỉnh Quảng Trị | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Hải Lăng gồm những xã cũ nào?
Gồm ba xã Hải Phú, Hải Lâm và Hải Thượng của huyện Hải Lăng cũ, theo Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15, hoạt động từ 1/7/2025.
Tên Hải Lăng có nghĩa là gì?
Thường viết 海陵: Hải là biển, Lăng nghĩa gốc là gò đất, đồi — “gò đất bên biển”. Tên huyện có từ năm 1466, nay chuyển làm tên xã.
La Vang thuộc xã nào?
Theo Wikipedia, Trung tâm hành hương Đức Mẹ La Vang nay thuộc xã Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị (trước 2025 thuộc huyện Hải Lăng).
Thị trấn Hải Lăng/Diên Sanh cũ có thuộc xã Hải Lăng không?
Không. Thị trấn Diên Sanh (huyện lỵ Hải Lăng cũ) cùng hai xã Hải Trường, Hải Định hợp thành xã Diên Sanh.
Xã Hải Lăng có di tích quốc gia nào?
Ngã ba Long Hưng và Nhà thờ Long Hưng ở xã Hải Phú cũ, được xếp hạng di tích lịch sử quốc gia năm 1986.
Cùng Huyện Hải Lăng trước đây
- Xã Diên Sanh 25.133
- Xã Mỹ Thủy 17.171
- Xã Nam Hải Lăng 25.536
- Xã Vĩnh Định 26.737
← Toàn bộ 78 xã, phường của Quảng Trị Tra tên xã cũ → mới