Mường Giôn là xã trên trục quốc lộ 279 ở vùng Quỳnh Nhai cũ, tỉnh Sơn La, giáp Lai Châu và Điện Biên; xã lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở hai xã Mường Giôn và Pá Ma Pha Khinh. Diện tích 290,54 km², dân số 16.145 người.
Tổng quan
Mường Giôn là xã của tỉnh Sơn La, nằm giữa xã Quỳnh Nhai (khu Mường Giàng) và xã Mường Chiên ở phía bắc. Quốc lộ 279 chạy qua xã, nối vùng lòng hồ Quỳnh Nhai với Than Uyên (Lai Châu); điểm đầu đường tỉnh 107 đi Chiềng Khay – Tân Uyên cũng đặt trên địa bàn xã.
Diện tích 290,54 km², dân số 16.145 người, mật độ khoảng 56 người/km². Trụ sở xã đặt tại bản Chiềng Lề. Xã có 23 bản: Bo Xanh, Cha Có, Chiềng Lề, Cút, Giôn, Hua Xanh, Huổi Mặn, Huổi Ngà, Huổi Văn, Kéo Ca, Khoang, Khóp, Kích Máng, Lọng Mương, Mấc Líu, Nà Mạt, Pá Le, Pá Ngà, Phiêng Mựt I, Phiêng Mựt II, Púm, Tậu Khứm, Xa.
Theo Wikipedia, xã giáp Mường Chiên ở phía bắc, Quỳnh Nhai ở phía nam, Chiềng Lao và tỉnh Lai Châu ở phía đông, tỉnh Điện Biên ở phía tây.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: tên mới giữ tên xã Mường Giôn — xã lớn hơn hẳn trong hai xã hợp thành, chiếm khoảng 64% diện tích và 77% dân số xã mới. Mường Giôn là một trong 6 xã gốc của huyện Quỳnh Nhai khi huyện trở về tỉnh Sơn La năm 1975. Trong xã hiện vẫn có bản Giôn.
Không phải Hán Việt. Theo công cụ tra âm của Wiki Ngôn Ngữ, cả “mường” lẫn “giôn” đều không có chữ Hán Việt tương ứng. Mường (muang) theo Wikipedia tiếng Việt là cấp địa danh lịch sử gồm nhiều bản ở vùng các dân tộc ngữ hệ Tai – Kadai. Nghĩa của yếu tố “Giôn” trong tiếng Thái chưa tìm được nguồn giải thích. Cùng âm này còn có xã Nậm Giôn cũ ở vùng Mường La (nay thuộc xã Chiềng Lao); các nguồn đã tra không nói hai tên có liên quan với nhau hay không.
Tên Pá Ma Pha Khinh — một tên ghép đã biến mất: xã cũ Pá Ma Pha Khinh có tên dài khác thường vì nó là tên ghép. Năm 2011, Nghị quyết 10/NQ-CP sáp nhập xã Pha Khinh và xã Pắc Ma thành một xã, và tên xã mới ghép từ hai tên cũ: “Pá Ma” (từ Pắc Ma) + “Pha Khinh”. Sau 14 năm, tên ghép này không còn là tên đơn vị hành chính, nhưng tên Pắc Ma vẫn còn trong tên di tích cây đa Pắc Ma.
Trùng tên: không có xã phường nào khác trên cả nước tên Mường Giôn sau 1/7/2025.
Địa lý
Mường Giôn là xã vùng núi giữa của vùng Quỳnh Nhai cũ, nằm giữa hai tỉnh Lai Châu (phía đông) và Điện Biên (phía tây). Địa hình chủ yếu là đồi núi dốc; các bản phân bố dọc trục quốc lộ và trong các thung lũng nhỏ.
Quốc lộ 279 đi qua xã theo hướng tây nam – đông bắc: theo Wikipedia, tuyến này qua Mường Kim (Lai Châu), Mường Giôn, Quỳnh Nhai rồi sang Quài Tở, Tuần Giáo (Điện Biên). Đường tỉnh 107 bắt đầu từ Km 230+300 quốc lộ 279 trên địa bàn xã Mường Giôn, đi lên Chiềng Khay và giáp huyện Tân Uyên cũ (Lai Châu), dài 35 km.
Khí hậu nhiệt đới gió mùa vùng núi; số liệu trạm Quỳnh Nhai ghi lượng mưa năm khoảng 1.717 mm, nhiệt độ cao kỷ lục 41°C, thấp kỷ lục 0,9°C.
Lịch sử
Vùng này thuộc châu Quỳnh Nhai — một trong mười châu lập thời Lê Thánh Tông. Sau khi khu tự trị Tây Bắc giải thể (1975), huyện Quỳnh Nhai gồm 6 xã: Cà Nàng, Chiềng Ơn, Mường Chiên, Mường Giôn, Pắc Ma và Pha Khinh — tức hai trong ba thành phần lịch sử của xã Mường Giôn mới (Pắc Ma, Pha Khinh) cùng chính Mường Giôn đều có mặt từ đầu.
Ngày 22/2/1975, xã Mường Giôn được chia thành hai xã Mường Giôn và Chiềng Khay (Chiềng Khay nay thuộc xã Mường Chiên). Giai đoạn 2006–2010, huyện Quỳnh Nhai thực hiện di dân lòng hồ thủy điện Sơn La. Ngày 21/2/2011, Nghị quyết 10/NQ-CP thành lập xã Pá Ma Pha Khinh trên cơ sở toàn bộ 4.948 ha, 1.629 nhân khẩu của xã Pha Khinh và 5.544 ha, 1.453 nhân khẩu của xã Pắc Ma.
Ngày 16/6/2025, Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ Mường Giôn (187,02 km², 12.466 người) và Pá Ma Pha Khinh (103,52 km², 3.679 người) thành xã Mường Giôn; xã mới hoạt động từ 1/7/2025.
Dân cư
Dân số xã mới tập trung chủ yếu ở khu vực Mường Giôn cũ (khoảng 67 người/km²), còn Pá Ma Pha Khinh cũ thưa hơn nhiều (khoảng 36 người/km²). Theo Wikipedia, dân cư vùng Quỳnh Nhai sống thành các xóm, bản, chủ yếu là người Thái; Quỳnh Nhai cùng Bắc Yên, Phù Yên được nêu là nơi người Thái cư trú tập trung ở Sơn La. Ở xã Quỳnh Nhai lân cận, người Kháng chiếm hơn 6% dân số — vùng Quỳnh Nhai là một trong những địa bàn chính của dân tộc này.
Danh sách bản cho thấy lớp tên tiếng Thái dày đặc (Chiềng Lề, Phiêng Mựt, Nà Mạt, Lọng Mương, Kéo Ca…). Các nguồn đã tra chưa có tỷ lệ dân tộc riêng của xã Mường Giôn mới.
Kinh tế
Nông – lâm nghiệp là nền tảng: lúa nước, nương rẫy, chăn nuôi, trồng và khai thác rừng. Xã nằm trên quốc lộ 279 — tuyến nối Sơn La với Lai Châu và Điện Biên. Vùng Quỳnh Nhai cũ đang mở rộng cây ăn quả, cà phê và nuôi cá lồng trên hồ thủy điện (theo trang thông tin xã Quỳnh Nhai); các nguồn đã tra chưa có số liệu riêng cho Mường Giôn.
Văn hóa
Di tích cây đa Pắc Ma: theo trang thông tin xã Quỳnh Nhai, đây là di tích lịch sử được công nhận theo Quyết định 462/QĐ-UBND năm 2007, gắn với chiến dịch Tây Bắc năm 1952; cây cách đường liên tỉnh khoảng 300 m. Di tích mang tên Pắc Ma — tên một trong hai xã cũ hợp thành Pá Ma Pha Khinh, nay thuộc xã Mường Giôn; trang thông tin không ghi tên bản nơi có cây.
Lễ thức của người Thái vùng Quỳnh Nhai — Xên bản, Xên mường cầu bản mường bình an; lễ gội đầu trưa 30 Tết; cúng vía trâu ngày 14 tháng 7 âm lịch — và lễ Kin Pang Ả của người Kháng được trang thông tin xã Quỳnh Nhai giới thiệu như di sản chung của vùng huyện cũ. “Nghệ thuật xòe Thái Sơn La” thuộc danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2015.
Giao thông
Quốc lộ 279 là trục chính, nối xã với khu trung tâm Quỳnh Nhai (Mường Giàng) và cầu Pá Uôn ở phía nam, với Than Uyên (Lai Châu) ở phía đông bắc. Đường tỉnh 107 rẽ từ quốc lộ 279 trên địa bàn xã lên Chiềng Khay – Mường Chiên.
Hành chính
Địa chỉ ghi “Bản …, xã Mường Giôn, tỉnh Sơn La”. Trụ sở UBND xã tại bản Chiềng Lề. Người dân Pá Ma Pha Khinh cũ làm thủ tục tại bộ phận một cửa của xã Mường Giôn.
Bản đồ Xã Mường Giôn
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Mường Giôn được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Mường Giôn | Huyện Quỳnh Nhai | Tỉnh Sơn La | toàn bộ |
| Xã Pá Ma Pha Khinh | Huyện Quỳnh Nhai | Tỉnh Sơn La | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Mường Giôn mới gồm những xã cũ nào?
Gồm toàn bộ hai xã Mường Giôn và Pá Ma Pha Khinh của huyện Quỳnh Nhai cũ, theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15, hoạt động từ 1/7/2025.
Tên Mường Giôn có nghĩa là gì?
Là tên mường gốc tiếng Thái, giữ từ xã Mường Giôn cũ; trong xã vẫn có bản Giôn. Nghĩa của yếu tố “Giôn” chưa có nguồn giải thích.
Tên Pá Ma Pha Khinh từ đâu ra?
Là tên ghép khi sáp nhập hai xã Pắc Ma và Pha Khinh năm 2011 (Nghị quyết 10/NQ-CP). Từ 1/7/2025 xã này nhập vào xã Mường Giôn.
Cây đa Pắc Ma là di tích gì?
Di tích lịch sử gắn với chiến dịch Tây Bắc năm 1952, được công nhận theo Quyết định 462/QĐ-UBND năm 2007; di tích mang tên xã Pắc Ma cũ, nay thuộc xã Mường Giôn.
Diện tích, dân số xã Mường Giôn?
290,54 km², 16.145 người, 23 bản (số liệu năm 2025).
Cùng Huyện Quỳnh Nhai trước đây
- Xã Mường Chiên 14.028
- Xã Mường Sại 9.557
- Xã Quỳnh Nhai 30.554
← Toàn bộ 75 xã, phường của Sơn La Tra tên xã cũ → mới