Vân Hồ là xã ở phía đông tỉnh Sơn La, nơi đặt trung tâm hành chính huyện Vân Hồ cũ; lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở bốn xã Vân Hồ, Lóng Luông, Chiềng Yên và Mường Men. Diện tích 268,4 km², dân số 24.998 người.
Tổng quan
Vân Hồ là một xã của tỉnh Sơn La, nằm trên quốc lộ 6 ở cửa ngõ phía đông của tỉnh, giáp tỉnh Phú Thọ (vùng Hòa Bình cũ). Wikipedia tiếng Việt ghi điểm cực đông của tỉnh Sơn La nằm ở xã Vân Hồ. Đây cũng là nơi đặt trung tâm hành chính của huyện Vân Hồ trong giai đoạn 2013–2025, tại tiểu khu Sao Đỏ 2.
Xã mới có diện tích 268,4 km² và dân số 24.998 người, mật độ khoảng 93 người/km² — đông dân nhất trong bốn xã hình thành trên đất huyện Vân Hồ cũ. Trụ sở xã đặt tại bản Suối Lìn.
Bốn xã hợp thành đều thuộc huyện Vân Hồ cũ. Ba đơn vị cùng huyện cũ là Song Khủa, Tô Múa và Xuân Nha; một phần đất huyện cũ (xã Chiềng Xuân) nay thuộc xã Chiềng Sơn.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Vân Hồ — trẻ nhất trong bốn đơn vị hợp thành nhưng là nơi đặt trung tâm huyện, và là tên của chính huyện Vân Hồ lập năm 2013. Ba tên Lóng Luông, Chiềng Yên, Mường Men không còn là tên xã, nhưng bản Lóng Luông vẫn tồn tại trong danh sách bản của xã mới.
Lịch sử tên: tên Vân Hồ là tên tương đối mới. Xã Vân Hồ được lập ngày 11/1/1986 theo Quyết định 4-HĐBT của Hội đồng Bộ trưởng, tách từ xã Lóng Luông (7.999 ha, 2.190 nhân khẩu). Đến năm 2013, khi tách 14 xã phía đông huyện Mộc Châu để lập huyện mới, tên Vân Hồ được dùng làm tên huyện. Từ 1/7/2025, tên trở lại là tên một xã.
Hán Việt: khác với các địa danh gốc tiếng dân tộc quanh vùng (Lóng Luông, Mường Men, Suối Lìn), Vân Hồ có dáng một tên Hán Việt. Nếu đọc theo lối đó, Vân thường ứng với chữ 雲 (mây) và Hồ với chữ 湖 (hồ nước), ghép lại là “mây và hồ”. Tuy nhiên, các tư liệu tra được không có văn bản nào ghi chữ Hán của tên xã đặt năm 1986 hay giải thích lý do đặt tên, nên đây chỉ là cách hiểu theo âm phổ biến; ô Hán Việt trong hộp thông tin để trống. Từ điển trên Wiki Ngôn Ngữ có mục “Vân Hồ”, định nghĩa là một huyện phía đông tỉnh Sơn La.
Tên các xã cũ: xã Lóng Luông trước năm 1978 có tên Kiến Thiết; ngày 25/7/1978 đổi thành Lóng Luông. Tên Vân Hồ không trùng với đơn vị cấp xã nào ở tỉnh khác.
Địa lý
Theo Wikipedia, xã Vân Hồ giáp phường Vân Sơn, xã Tô Múa và xã Song Khủa ở phía bắc; xã Chiềng Sơn, xã Xuân Nha và tỉnh Phú Thọ ở phía nam; tỉnh Phú Thọ ở phía đông; phường Mộc Sơn ở phía tây.
Theo Wikipedia về huyện Vân Hồ, quốc lộ 6 chạy qua địa phận hai xã cũ Vân Hồ và Lóng Luông với chiều dài khoảng 27 km — gần như toàn bộ đoạn quốc lộ 6 trên đất huyện cũ.
Lịch sử
Vùng đất Vân Hồ thuộc châu Mộc xưa, do dòng họ Xa người Thái cai quản từ cuối thế kỷ XIV – đầu thế kỷ XV; từ đầu thế kỷ XV châu Mộc thuộc phủ Gia Hưng, trấn Hưng Hóa của Đại Việt. Thời Pháp thuộc, châu Mộc thuộc tỉnh Sơn La.
Sau năm 1954, bốn xã cũ thuộc huyện Mộc Châu. Các mốc hành chính đáng chú ý:
- 25/7/1978: xã Kiến Thiết đổi tên thành xã Lóng Luông.
- 11/1/1986: chia xã Lóng Luông thành hai xã Lóng Luông và Vân Hồ.
- 10/6/2013: Nghị quyết 72/NQ-CP tách 14 xã phía đông Mộc Châu (97.984 ha, 55.797 nhân khẩu) lập huyện Vân Hồ; trung tâm hành chính huyện đặt tại tiểu khu Sao Đỏ 2, xã Vân Hồ.
- 16/6/2025: Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ diện tích, dân số các xã Lóng Luông, Chiềng Yên, Mường Men và Vân Hồ thành xã Vân Hồ; xã hoạt động từ 1/7/2025.
Các nguồn tra được chưa ghi năm thành lập riêng của Chiềng Yên và Mường Men.
Dân cư và xã hội
Xã có 24.998 người, chia thành 36 bản và tiểu khu, trong đó có Bó Nhàng 1 và 2, Chiềng Đi 1 và 2, Co Chàm, Hang Trùng 1 và 2, Hợp Thành, Hua Tạt, Lóng Luông, Nà Bai, Pa Chè, Phụ Mẫu, Sao Đỏ 1 và 2, Suối Lìn, Yên Thành. Tên gọi cho thấy nhiều lớp cư dân: tên bản gốc dân tộc bên cạnh các tên mới như Sao Đỏ, Hợp Thành, Yên Thành.
Hộp thông tin trên Wikipedia về huyện Vân Hồ nêu ba dân tộc chính là Mông, Thái và Kinh. Các nguồn tra được chưa có tỷ lệ dân tộc riêng cho xã. Là nơi từng đặt trung tâm huyện, xã từng tập trung các cơ quan cấp huyện của vùng Vân Hồ cũ.
Kinh tế
Kinh tế của xã gắn với hai yếu tố: nông nghiệp vùng cao nguyên và vị trí trên quốc lộ 6. Ở cấp huyện cũ, Wikipedia ghi cơ cấu kinh tế giai đoạn 2015–2020 chuyển dịch theo hướng giảm tỷ trọng nông – lâm – thủy sản (từ 63% xuống khoảng 50%), tăng công nghiệp – xây dựng và thương mại – dịch vụ; khu trung tâm huyện cũ ở xã Vân Hồ là nơi tập trung các hoạt động dịch vụ.
Vùng Vân Hồ kết nối trực tiếp với Khu du lịch quốc gia Mộc Châu ở phía tây qua quốc lộ 6. Tuyến cao tốc Hà Nội – Hòa Bình – Sơn La – Điện Biên được Wikipedia ghi là đi qua địa bàn huyện cũ.
Văn hóa
Văn hóa vùng Vân Hồ là sự gặp gỡ giữa văn hóa Thái của châu Mộc xưa và văn hóa Mông vùng cao. Wikipedia về Mộc Châu ghi người Thái có các lễ hội mùa xuân như lễ hội Hoa Ban, Hết Chá, cầu mưa, và món ăn nổi tiếng là pịa (nấu từ lòng dê, ngựa hoặc bê).
Các nguồn tra được chưa ghi di tích được xếp hạng nào trên địa bàn bốn xã cũ. Bài sẽ được bổ sung khi có tư liệu chính thức của xã.
Giao thông
Quốc lộ 6 là trục xương sống, nối xã với Mai Châu (Phú Thọ) ở phía đông và Mộc Châu ở phía tây. Đường cao tốc Hà Nội – Hòa Bình – Sơn La – Điện Biên đang được triển khai đầu tư xây dựng qua địa bàn.
Hành chính
Địa chỉ theo đơn vị mới ghi: “bản/tiểu khu …, xã Vân Hồ, tỉnh Sơn La”. Người dân bốn xã cũ Vân Hồ, Lóng Luông, Chiềng Yên, Mường Men làm thủ tục tại trụ sở xã ở bản Suối Lìn.
Bản đồ Xã Vân Hồ
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Vân Hồ được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Vân Hồ | Huyện Vân Hồ | Tỉnh Sơn La | toàn bộ |
| Xã Lóng Luông | Huyện Vân Hồ | Tỉnh Sơn La | toàn bộ |
| Xã Chiềng Yên | Huyện Vân Hồ | Tỉnh Sơn La | toàn bộ |
| Xã Mường Men | Huyện Vân Hồ | Tỉnh Sơn La | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Vân Hồ mới gồm những xã cũ nào?
Toàn bộ bốn xã Lóng Luông, Chiềng Yên, Mường Men và Vân Hồ của huyện Vân Hồ cũ, theo Nghị quyết 1681/NQ-UBTVQH15, hoạt động từ 1/7/2025.
Tên Vân Hồ có nghĩa là gì?
Xã kế thừa tên xã Vân Hồ lập năm 1986 và huyện Vân Hồ (2013–2025). Đọc theo Hán Việt, tên thường hiểu là “mây” (雲) và “hồ” (湖), nhưng chưa có văn bản ghi rõ chữ Hán và lý do đặt tên.
Trung tâm huyện Vân Hồ cũ ở đâu?
Ở tiểu khu Sao Đỏ 2, xã Vân Hồ — nay vẫn thuộc xã Vân Hồ mới.
Xã Vân Hồ lập từ khi nào?
Ngày 11/1/1986, tách từ xã Lóng Luông theo Quyết định 4-HĐBT, khi đó thuộc huyện Mộc Châu.
Diện tích và dân số xã Vân Hồ?
268,4 km² và 24.998 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Vân Hồ trước đây
- Xã Chiềng Sơn 14.155
- Xã Song Khủa 15.845
- Xã Tô Múa 14.701
- Xã Xuân Nha 10.127
← Toàn bộ 75 xã, phường của Sơn La Tra tên xã cũ → mới