Cần Giuộc là xã thuộc tỉnh Tây Ninh, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1682/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở thị trấn Cần Giuộc và hai xã Phước Lại, Long Hậu của huyện Cần Giuộc cũ (tỉnh Long An). Diện tích 60,4 km², dân số 77.704 người.
Tổng quan
“Hỡi ôi! Súng giặc đất rền, lòng dân trời tỏ…” — câu mở đầu bài Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc của Nguyễn Đình Chiểu (1861) đã đưa tên vùng đất này vào sách giáo khoa của nhiều thế hệ. Xã Cần Giuộc ngày nay là vùng huyện lỵ cũ của huyện Cần Giuộc, gồm thị trấn Cần Giuộc cùng hai xã Phước Lại và Long Hậu, thuộc tỉnh Tây Ninh.
Xã rộng 60,4 km², dân số 77.704 người — đông nhất trong năm xã gốc Cần Giuộc, mật độ khoảng 1.286 người/km². Xã giáp Thành phố Hồ Chí Minh ở phía bắc và đông bắc; Long Hậu, ở mé đông giáp ranh Nhà Bè cũ, là nơi các khu công nghiệp và cảng hướng ra sông Soài Rạp phát triển.
Bốn xã cùng gốc huyện Cần Giuộc: Mỹ Lộc, Phước Lý, Phước Vĩnh Tây, Tân Tập.
Tên gọi và ý nghĩa
Tên từ đâu ra: xã mới mang tên của thị trấn huyện lỵ, mà tên thị trấn lại là tên huyện. Theo Wikipedia, tên Cần Giuộc xuất hiện với tư cách đơn vị hành chính cấp huyện từ ngày 9/11/1864, khi người Pháp chia khu tham biện Phước Lộc (tiền thân của cả Cần Giuộc và Cần Đước). Từ 1899 Cần Giuộc là một quận của tỉnh Chợ Lớn; thời Ngô Đình Diệm quận từng bị đổi tên là Thanh Đức, đến cuối năm 1963 lấy lại tên cũ. Trước đó, tên này đã có trong dân gian — trận tập kích đồn Pháp năm 1861 được gọi là trận “Cần Giuộc”.
Về nghĩa: tra từ điển chữ Hán – Nôm wiki.ngonngu.com, âm giuộc không có chữ Hán Việt; còn cần tuy có nhiều chữ Hán (như 勤 siêng năng) nhưng ghép với “giuộc” thì không tạo thành một từ Hán Việt. Vì vậy Cần Giuộc nhiều khả năng là tên thuần Việt hoặc phiên từ một ngôn ngữ bản địa của vùng Nam Bộ. Các nguồn đã tra (Wikipedia về huyện, về bài văn tế) không giải thích từ nguyên; bài này không nêu các cách giải thích dân gian chưa có nguồn.
Hai tên xã cũ còn ở cấp ấp: Phước Lại (Phước là cách đọc Nam Bộ của 福 phúc) và Long Hậu (ấp Long Hậu, cạnh ấp Long Đức Đông — tên xã Long Đức Đông, một nửa của Long Hậu trước 1975).
Trùng tên: “Cần Giuộc” là tên duy nhất cả nước.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp xã Hiệp Phước (phía đông bắc) và xã Hưng Long (phía tây bắc) của Thành phố Hồ Chí Minh; phía tây giáp Mỹ Lộc; phía nam giáp Phước Vĩnh Tây và Tân Tập.
Đây là đồng bằng gần cửa sông, cao độ chỉ 0,5–1,2 m, thấp dần về đông nam. Sông Cần Giuộc (còn gọi sông Rạch Cát), dài 32 km, chảy theo hướng bắc – nam rồi đổ ra sông Soài Rạp, chia huyện cũ thành vùng thượng và vùng hạ. Thị trấn cũ thuộc vùng thượng, đất cao ráo hơn, phần lớn đã được ngăn mặn; Phước Lại và Long Hậu thuộc vùng hạ, sông rạch dày đặc, nước nhiễm mặn mùa khô (7–15‰ trên các sông chính), hợp nuôi thủy sản nước lợ.
Khí hậu chịu ảnh hưởng biển: nhiệt độ trung bình năm 26,9 °C, lượng mưa 1.200–1.400 mm, mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 11; chế độ bán nhật triều biên độ lớn.
Lịch sử
Từ huyện Phước Lộc đến quận Cần Giuộc
Năm 1698 vùng này thuộc huyện Tân Bình, phủ Gia Định; năm 1832 thuộc huyện Phước Lộc, phủ Tân An, tỉnh Phiên An (sau là tỉnh Gia Định). Năm 1939 quận Cần Giuộc có ba tổng; quận lỵ đặt tại làng Trường Bình, tổng Phước Điền Trung. Phước Lại và Long Hậu Tây (cùng Long Đức Đông) thuộc tổng Phước Điền Hạ.
Tháng 12/1861, nghĩa quân do Bùi Quang Diệu chỉ huy tập kích đồn Pháp ở Cần Giuộc; Nguyễn Đình Chiểu viết bài văn tế các nghĩa binh tử trận. Năm 2015, tượng đài Nghĩa sĩ Cần Giuộc với 11 hình tượng nghĩa binh và bia khắc văn tế được khánh thành tại thị trấn.
Các đơn vị hợp thành
- Thị trấn Cần Giuộc lập sau 1975 từ một phần xã Trường Bình. Năm 2015 thị trấn mở rộng được công nhận đô thị loại IV. Nghị quyết 836/NQ-UBTVQH14 (hiệu lực 1/1/2020) nhập toàn bộ xã Tân Kim và một phần Trường Bình, Mỹ Lộc vào thị trấn, đưa thị trấn lên 21,05 km² và 53.877 người.
- Long Hậu lập sau 1975 bằng cách nhập hai xã Long Đức Đông và Long Phú Tây (Long Phú Tây do Phú Lễ và Long Hậu Tây nhập năm 1958).
- Phước Lại là làng có từ thời tổng Phước Điền Hạ.
Nghị quyết 1682/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 hợp ba đơn vị thành xã Cần Giuộc của tỉnh Tây Ninh. Theo Wikipedia, tháng 6/2026 xã gộp 26 ấp thành 20 ấp, khôi phục nhiều tên cũ: Tân Kim, Trường Bình, Long Đức Đông, Phước Lại, Long Hậu.
Dân cư và xã hội
Với 77.704 người, xã gom hơn một phần ba dân số huyện Cần Giuộc cũ (214.914 người năm 2019). Phần thị trấn cũ có mật độ đô thị; Long Hậu đông lao động khu công nghiệp; Phước Lại còn nhiều ấp ven rạch làm nông, nuôi thủy sản.
Wikipedia ghi nhiều nhân vật gắn với đất này: sinh viên Nguyễn Thái Bình (1948–1972), nhà cách mạng Trương Văn Bang (1911–1981) từng là Bí thư Xứ ủy Nam Kỳ, bà Trương Thị Sáu (1899–1983) — vợ nhà cách mạng Nguyễn An Ninh, và bà Nguyễn Thị Một (1918–2013), nguyên Chánh văn phòng Xứ ủy Nam Kỳ.
Kinh tế
Cần Giuộc là trung tâm thương mại – dịch vụ của vùng huyện cũ, nằm trên Quốc lộ 50 nối Thành phố Hồ Chí Minh với Gò Công. Phía Long Hậu phát triển công nghiệp và hậu cần nhờ sông Soài Rạp thông ra biển. Vùng hạ của huyện cũ có thế mạnh lúa thơm, lúa đặc sản trên đất mặn – phèn và nuôi tôm sú, cua, cá nước lợ.
Nghề truyền thống được Wikipedia ghi cho huyện cũ có liên quan trực tiếp đến xã: nghề rèn (khoảng 50 hộ ở Trường Bình), nghề đóng ghe và chằm lá ở các xã vùng hạ, nghề mộc rải khắp nơi.
Văn hóa
Xã giữ nhiều di tích nhất của huyện cũ. Danh sách di tích trên Wikipedia gồm: khu lưu niệm Nguyễn Thái Bình và khu tưởng niệm Nguyễn Trung Trực ở ấp Trị Yên (xã Tân Kim cũ); đình Chánh Tân Kim; di tích khu vực sân banh Cần Giuộc ở thị trấn; khu vực Rạch Bà Kiểu ở ấp Lũy và chùa Thới Bình ở ngã ba Vàm Rạch Dừa, ấp Phước Thới (xã Phước Lại cũ); khu vực Ngã Năm Mũi Tàu ở Trường Bình cũ — nơi tập trung cuộc biểu tình ngày 22/7/1961.
Lễ hội tín ngưỡng của huyện cũ phong phú: lễ Cầu An ở đình thờ Thành hoàng (tháng Giêng), cúng Hạ điền, Cầu bông, lễ Bà Chúa Xứ, Bà Ngũ Hành, và lễ cúng Tiên sư ở ấp Mương Chài (nay thuộc ấp Phước Lại). Nhạc lễ, đờn ca tài tử, hò cấy, hát lý còn nhiều nghệ nhân. Món nổi tiếng nhất của Cần Giuộc theo Wikipedia là cốm ngò; ngoài ra có mắm còng, cua lột, tôm sú.
Giao thông
Quốc lộ 50 là trục chính qua trung tâm xã, nối Bình Chánh (Thành phố Hồ Chí Minh) về Cần Đước, Gò Công. Đường thủy theo sông Cần Giuộc ra Soài Rạp. Cao tốc Bến Lức – Long Thành đi qua vùng huyện cũ.
Hành chính
Địa chỉ mới: “…, ấp …, xã Cần Giuộc, tỉnh Tây Ninh”. Cư dân thị trấn cũ đổi “thị trấn Cần Giuộc, huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An” thành “xã Cần Giuộc, tỉnh Tây Ninh”. Thủ tục làm tại trung tâm phục vụ hành chính công của xã.
Bản đồ Xã Cần Giuộc
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Cần Giuộc được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1682/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Thị trấn Cần Giuộc | Huyện Cần Giuộc | Tỉnh Long An | toàn bộ |
| Xã Long Hậu | Huyện Cần Giuộc | Tỉnh Long An | toàn bộ |
| Xã Phước Lại | Huyện Cần Giuộc | Tỉnh Long An | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Cần Giuộc gồm những đơn vị cũ nào?
Thị trấn Cần Giuộc và hai xã Phước Lại, Long Hậu của huyện Cần Giuộc cũ (tỉnh Long An), theo Nghị quyết 1682/NQ-UBTVQH15.
Tên Cần Giuộc có nghĩa là gì?
Âm “giuộc” không có gốc Hán Việt; tên nhiều khả năng thuần Việt hoặc gốc bản địa. Các nguồn đã tra chưa giải thích từ nguyên.
Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc nói về trận nào?
Trận tập kích đồn Pháp ở Cần Giuộc tháng 12/1861 do Bùi Quang Diệu chỉ huy; Nguyễn Đình Chiểu viết bài văn tế các nghĩa binh hy sinh.
Diện tích, dân số xã Cần Giuộc?
60,4 km² và 77.704 người, mật độ khoảng 1.286 người/km².
Đặc sản Cần Giuộc là gì?
Theo Wikipedia: cốm ngò (nổi tiếng nhất), mắm còng, cua lột, tôm sú.
Cùng Huyện Cần Giuộc trước đây
- Xã Mỹ Lộc 40.199
- Xã Phước Lý 42.840
- Xã Phước Vĩnh Tây 28.127
- Xã Tân Tập 44.767
← Toàn bộ 96 xã, phường của Tây Ninh Tra tên xã cũ → mới