Xã Bình Thành

Tổng quan

Xã Bình Thành nằm ở góc tây nam vùng Định Hóa cũ của tỉnh Thái Nguyên, giữa khu trung tâm ATK (Phú Đình) và vùng Đại Từ phía nam. Trong kháng chiến chống Pháp, đây là nơi đặt địa điểm đầu tiên của Trường Đảng Trung ương Nguyễn Ái Quốc và trụ sở nhà xuất bản Sự Thật; ngày nay xã là vùng chè, lúa và rừng trồng, có điểm du lịch văn hóa trà ở Phú Hội.

Xã rộng 43,3 km² – nhỏ nhất trong tám xã thuộc vùng Định Hóa cũ – với 11.525 người, mật độ khoảng 266 người/km². Trụ sở xã đặt tại trụ sở xã Bình Thành cũ. Từ năm 2026 xã có 14 xóm.

Tên gọi và ý nghĩa

Kế thừa tên xã cũ. Trong hai xã hợp thành, Bình Thành lớn hơn về dân số và là nơi đặt trụ sở, nên xã mới giữ tên Bình Thành. Tên Sơn Phú còn lại trong các xóm Sơn Phú, Sơn Đông, Sơn Hồng, Sơn Pháng.

Nghĩa. Theo Wikipedia tiếng Việt, xã Bình Thành được lập từ năm 1946 – tức là một tên đặt thời Việt Minh, không phải tên làng cổ. Bình thường là 平 (bằng phẳng, yên ổn). Thành có thể là 成 (nên, hoàn thành) hoặc 城 (thành lũy); chưa có văn bản Hán Nôm của tên xã. Nếu đọc là 平成, từ điển ghi mục bình thành bắt nguồn từ câu "địa bình thiên thành" trong Kinh Thư – ý nói việc nước được sửa sang cho trời đất yên ổn, thuận hòa. Đây là cách hiểu phổ biến về một tên đặt theo lối chúc tụng, không phải lời giải thích chính thức của địa phương.

Tên Sơn Phú gợi chữ sơn 山 (núi) và phú 富 (giàu); vùng này thời Nguyễn có xã Sơn Đầu thuộc tổng Định Biên Hạ. Theo Wikipedia tiếng Việt, năm 1949, để thuận lợi bảo vệ ATK, vùng Phú Đình gồm Rục Rã và Sơn Đầu (thuộc Sơn Phú ngày nay) được nhập vào xã Bình Thành.

Trùng tên: tỉnh Đồng Tháp và tỉnh Tây Ninh cũng có xã Bình Thành – khi ghi địa chỉ phải viết kèm "tỉnh Thái Nguyên".

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp Trung Hội ở phía đông, Phú Đình và tỉnh Tuyên Quang ở phía tây, Đức Lương (vùng Đại Từ cũ) ở phía nam, Bình Yên ở phía bắc.

Địa hình đồi thấp và thung lũng, thuộc rìa nam vùng núi Hồng, chuyển dần xuống vùng đồi Đại Từ. Đất đồi thích hợp cho chè và rừng trồng; ruộng lúa nằm dọc các khe suối. Khí hậu nhiệt đới gió mùa, mùa đông lạnh – kiểu khí hậu chung của vùng trung du Việt Bắc.

Lịch sử

Đất Bình Thành, Sơn Phú thời Nguyễn thuộc tổng Định Biên Hạ của châu Định Hóa (có xã Sơn Đầu). Xã Bình Thành lập năm 1946, khi chính quyền cách mạng tổ chức lại các làng xã trong châu Định Hóa; năm 1948 châu đổi thành huyện Định Hóa, giai đoạn 1965–1996 huyện thuộc tỉnh Bắc Thái rồi trở về tỉnh Thái Nguyên.

Trong vùng ATK

Theo Wikipedia tiếng Việt, địa điểm đầu tiên của Trường Đảng Trung ương Nguyễn Ái Quốc (lập năm 1949, tiền thân của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh) đặt tại Làng Luông, xã Bình Thành và ở đây tới tháng 8/1950. Nhà xuất bản Sự Thật (nay là Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật) cũng đặt trụ sở trên địa bàn xã trong những năm ở chiến khu Việt Bắc. Báo Văn hóa ghi Bình Thành nằm trong các xã có di tích thành phần của khu di tích ATK Định Hóa xếp hạng năm 1981; báo Đại biểu Nhân dân ghi Bình Thành là một trong bốn xã mới (cùng Định Hóa, Phú Đình, Phượng Tiến) có các điểm của ATK Định Hóa.

Sắp xếp năm 2025

Nghị quyết 1683/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ xã Sơn Phú và xã Bình Thành thành xã Bình Thành, hoạt động từ 1/7/2025.

Dân cư – xã hội

Theo số liệu trước 2024 dẫn trên Wikipedia tiếng Việt, người dân tộc thiểu số chiếm khoảng 55% dân số Bình Thành và 65% dân số Sơn Phú – thấp hơn mức của các xã phía bắc vùng Định Hóa cũ. 14 xóm sau sắp xếp gồm Bản Giáo, Bản Hin, Làng Luông, Hồng Thái, Văn Trường, Sơn Phú, Sơn Đông, Sơn Hồng, Sơn Pháng và các xóm mang tên phong trào như Đoàn Kết, Đồng Tâm, Quyết Tâm, Tân Tiến, Hòa Bình.

Kinh tế

Chè là cây chủ lực, cùng lúa nước, ngô và rừng sản xuất. Báo Nhân Dân ghi điểm Phú Hội (xã Sơn Phú cũ) được chọn để phát triển du lịch gắn với văn hóa trà, trong đề án du lịch cộng đồng của huyện Định Hóa cũ. Theo định hướng nêu trên Wikipedia tiếng Việt, khu vực tập trung phát triển du lịch lịch sử – sinh thái, lâm nghiệp, nông nghiệp công nghệ cao và các dự án chăn nuôi tập trung.

Văn hóa – di tích

• Địa điểm Trường Đảng Trung ương Nguyễn Ái Quốc ở Làng Luông (1949–8/1950).
• Địa điểm nhà xuất bản Sự Thật thời kháng chiến.
• Các điểm di tích thành phần ATK Định Hóa trên địa bàn xã.

Đời sống văn hóa mang sắc thái Tày – Kinh xen cài: hát then, đàn tính, hát sli của người Tày, Nùng; lễ hội xuống đồng đầu xuân theo nếp chung của vùng Định Hóa.

Giao thông

Đường tỉnh 264 chạy qua xã, nối vùng Định Hóa với Đại Từ; các đường huyện cũ ĐH 91, ĐH 94B dẫn vào các xóm và sang Phú Đình.

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025: xóm …, xã Bình Thành, tỉnh Thái Nguyên. Người dân hai xã Bình Thành, Sơn Phú cũ làm thủ tục tại UBND xã Bình Thành, đặt ở trụ sở xã Bình Thành cũ.

Bản đồ Xã Bình Thành

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Bình Thành được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1683/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Định Hóa trước đây

• Xã Bình Yên 16.106
• Xã Định Hóa 22.333
• Xã Kim Phượng 11.104
• Xã Lam Vỹ 8.073
• Xã Phú Đình 11.746
• Xã Phượng Tiến 13.312
• Xã Trung Hội 13.863