Xã La Bằng

Tổng quan

Trong vùng chè Đại Từ, La Bằng có lịch sử trồng chè dài: chè có ở đây từ cuối thế kỷ XIX, trên đèo Khế và núi Điệng còn những bãi chè cổ thụ thân to tới nửa mét, và chợ chè La Bằng họp tới 12 phiên mỗi tháng. Xã La Bằng mới, thuộc tỉnh Thái Nguyên, gồm ba xã cũ Hoàng Nông, Tiên Hội và La Bằng của huyện Đại Từ; trụ sở đặt tại trụ sở xã Hoàng Nông cũ.

Xã rộng 60,84 km², dân số 18.237 người, mật độ khoảng 300 người/km². Phía tây nam xã là sườn dãy Tam Đảo và ranh giới với tỉnh Tuyên Quang, Phú Thọ; phía đông là vùng hồ Núi Cốc. Theo định hướng khi sắp xếp, đây là vùng du lịch, dịch vụ và nông – lâm – ngư nghiệp.

Tên gọi và ý nghĩa

Kế thừa tên xã cũ. Xã mới giữ tên La Bằng — tên gắn với thương hiệu chè lâu đời nhất của vùng — dù trụ sở đặt ở Hoàng Nông. Hai tên Hoàng Nông và Tiên Hội không còn là tên xã.

Nghĩa của tên. Âm la và bằng đều có chữ Hán tương ứng — như 羅 (la: lưới, bày ra) hay 平 (đọc là bình, có khi đọc bằng: bằng phẳng) — nhưng chưa tìm được văn bản cổ nào ghi tên La Bằng bằng chữ Hán hay giải thích nghĩa tên. Wikipedia tiếng Trung, trong danh sách xã của huyện Đại Từ, chuyển tên này thành 罗平 (phồn thể 羅平) — đó là cách chuyển âm của người biên soạn, chưa phải bằng chứng về chữ gốc. Nhiều tên xóm trong xã như La Lương, La Cút, La Dây, La Kham, La Nạc cùng mở đầu bằng La, nhưng nghĩa của thành tố này chưa có tư liệu giải thích nên bài không suy đoán thêm.

Tên trong lịch sử và đời sống. La Bằng đã là tên một xã của huyện Đại Từ trong danh sách 29 xã lập sau năm 1945, và tồn tại liên tục tới nay. Sau đợt gom xóm năm 2026, tên này còn là tên một xóm (gộp ba xóm La Bằng, Đồng Tiến, La Cút). Ngoài đời sống hành chính, tên La Bằng quen thuộc nhất qua chợ chè La Bằng và chè La Bằng, sản phẩm gắn với các bãi chè cổ trên đèo Khế, núi Điệng.

Trùng tên. Cả nước chỉ có một xã La Bằng, nên địa chỉ ít khi bị nhầm; vẫn nên ghi đủ "xã La Bằng, tỉnh Thái Nguyên".

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp Đại Từ và Đại Phúc ở phía đông; tỉnh Tuyên Quang ở phía tây; xã Đại Từ và tỉnh Phú Thọ ở phía nam; Phú Xuyên, Phú Thịnh và Phú Lạc ở phía bắc.

Địa hình dốc dần từ sườn dãy Tam Đảo ở phía tây nam xuống thung lũng phía đông. Sông Công chảy qua xã trước khi vào hồ Núi Cốc; các suối nhánh như suối Kẹm và suối Cửa Tử bắt nguồn từ Tam Đảo. Xã có hàng chục hồ, đầm nhỏ: hồ Việt Hoa, hồ Khánh Hòa (hơn 4 ha mỗi hồ), hồ Du Kích, hồ Đầm Sen, đầm Chòi… Lượng mưa trung bình vùng Đại Từ khoảng 1.700–1.800 mm/năm.

Lịch sử

La Bằng, Hoàng Nông, Tiên Hội đều có trong danh sách 29 xã của huyện Đại Từ sau năm 1945. Huyện Đại Từ có từ thời Trần; đầu thời Nguyễn thuộc phủ Phú Bình, từ 1835 thuộc phủ Tòng Hóa; năm 1922 nhập thêm huyện Văn Lãng. Thời kháng chiến chống Pháp, Đại Từ nằm trong vùng ATK với 11 xã được công nhận là xã an toàn khu.

Cây chè có mặt ở La Bằng từ cuối thế kỷ XIX. Trong nhiều thập niên, xã chủ yếu trồng lúa và hoa màu, sau đó chuyển dần cơ cấu sang chè — cây truyền thống của địa phương.

Ngày 16/6/2025, Nghị quyết 1683/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ ba xã Hoàng Nông, Tiên Hội và La Bằng thành xã La Bằng, hoạt động từ 1/7/2025. Năm 2026, 36 xóm cũ được gom thành 14 xóm (4.695 hộ, 18.251 người): ví dụ xóm Làng Đảng gộp Làng Đảng, La Dây, Kèo Hái, La Kham; xóm Lập Mỹ gộp Lập Mỹ, Tiên Hội và xóm Gò; xóm Phúc Lẩm giữ nguyên.

Dân cư – xã hội

Dân số 18.237 người. Theo số liệu trước 2024, người dân tộc thiểu số chiếm 46,0% dân số xã La Bằng cũ, 35,1% ở Tiên Hội, 33,9% ở Hoàng Nông; vùng Đại Từ có người Tày, Nùng, Dao, Sán Dìu cùng người Kinh. Năm 2026, tất cả 14 xóm thuộc vùng dân tộc thiểu số; trừ Tiên Hội và Trung Na, các xóm còn lại thuộc vùng miền núi; không có xóm đặc biệt khó khăn.

Kinh tế

Chè là trụ cột kinh tế. Chợ chè La Bằng họp 12 phiên mỗi tháng, đón cả chè từ nơi khác đến bán; bãi chè cổ thụ ở đèo Khế, núi Điệng là dấu tích của nghề trồng chè hơn một thế kỷ. Huyện Đại Từ cũ có hơn 5.100 ha chè, với các giống mới LDP1, 777, Bát Tiên dần thay giống chè trung du cũ.

Theo định hướng khi sắp xếp, La Bằng phát triển du lịch, dịch vụ gắn với cảnh quan Tam Đảo và hồ Núi Cốc, cùng nông – lâm – ngư nghiệp. Hệ thống hồ, đầm nhỏ được dùng để tưới và nuôi cá; đồi rừng trồng keo, rừng tự nhiên thuộc vùng Tam Đảo được bảo vệ.

Văn hóa – du lịch

Văn hóa chè là bản sắc của La Bằng: làm chè thủ công, sao chè trong hộ gia đình, phiên chợ chè, và những bãi chè cổ. Dòng suối Kẹm, suối Cửa Tử từ Tam Đảo đổ xuống tạo cảnh quan được định hướng cho du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng. Người Kinh giữ đình làng; người Tày, Nùng, Dao, Sán Dìu giữ tiếng nói, dân ca và các lễ cầu mùa. Chưa tìm được danh mục di tích được xếp hạng riêng của ba xã cũ.

Giao thông

Xã có quốc lộ 37 và đường tỉnh 263B đi qua; đường sắt Quan Triều – Núi Hồng cũng chạy trên địa bàn. Các đường liên xã nối La Bằng với Phú Xuyên ở phía bắc và trung tâm xã Đại Từ ở phía đông.

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025: xóm …, xã La Bằng, tỉnh Thái Nguyên. Người dân Hoàng Nông, Tiên Hội, La Bằng cũ làm thủ tục tại UBND xã La Bằng, đặt ở trụ sở xã Hoàng Nông cũ.

Bản đồ Xã La Bằng

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã La Bằng được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1683/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Đại Từ trước đây

• Xã An Khánh 20.104
• Xã Đại Phúc 39.220
• Xã Đại Từ 27.021
• Xã Đức Lương 13.181
• Xã Phú Lạc 21.105
• Xã Phú Thịnh 21.333
• Xã Phú Xuyên 23.053
• Xã Quân Chu 13.096
• Xã Vạn Phú 22.062