Vạn Phú là xã thuộc tỉnh Thái Nguyên, phía nam vùng Đại Từ cũ, quê hương danh tướng Lưu Nhân Chú, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1683/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở hai xã Văn Yên và Vạn Phú. Diện tích 51,2 km², dân số 22.062 người.
Tổng quan
Hai ngọn núi đất nhỏ đứng cạnh nhau — núi Văn và núi Võ — là dấu hiệu nhận ra xã Vạn Phú. Tương truyền đây là nơi tướng Lam Sơn Lưu Nhân Chú luyện quân; trên núi Văn có đền thờ ông, và quần thể núi Văn – núi Võ là di tích quốc gia. Xã thuộc vùng Đại Từ cũ của tỉnh Thái Nguyên, gồm hai xã cũ Văn Yên và Vạn Phú; trụ sở đặt tại trụ sở xã Vạn Phú cũ.
Xã rộng 51,2 km², dân số 22.062 người, mật độ khoảng 431 người/km². Phía đông là vùng hồ Núi Cốc, phía nam giáp tỉnh Phú Thọ. Theo định hướng khi sắp xếp, đây là vùng công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và làng nghề chè, có khoáng sản đa dạng.
Tên gọi và ý nghĩa
Một tên ghép còn mới. Tên Vạn Phú ra đời ngày 1/12/2024, khi Nghị quyết 1240/NQ-UBTVQH15 hợp nhất hai xã Vạn Thọ và Ký Phú: lấy chữ đầu của tên thứ nhất ghép với chữ cuối của tên thứ hai. Bảy tháng sau, khi nhập thêm Văn Yên, xã mới vẫn giữ tên Vạn Phú. Tên Vạn Thọ, Ký Phú, Văn Yên vẫn sống trong tên xóm (xóm Vạn Thọ, xóm Ký Phú, xóm Văn Yên sau đợt gom xóm 2026).
Hán Việt. 萬 (vạn) là mười nghìn, nghĩa rộng là muôn, rất nhiều; 富 (phú) là giàu có. Vạn Phú nghĩa là "muôn phần giàu có". Wikipedia tiếng Trung ghi xã là 万富 (giản thể của 萬富), Vạn Thọ là 万寿 (muôn tuổi), Ký Phú là 既富 và Văn Yên là 文安 (văn và yên ổn) — các cách ghi này chưa có văn bản địa phương đối chiếu.
Văn Yên và núi Văn. Xã Văn Yên cũ chứa núi Văn, nơi có đền Lưu Nhân Chú; chữ văn trong tên xã và tên núi trùng nhau, nhưng chưa có tư liệu khẳng định tên xã lấy từ tên núi.
Trùng tên. Sau 2025 cả nước chỉ có một xã Vạn Phú (ở Thái Nguyên). Trước đó, từ điển còn ghi xã Vạn Phú thuộc huyện Vạn Ninh, Khánh Hòa — cần lưu ý khi tra giấy tờ cũ.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp Đại Phúc và Quân Chu ở phía đông; Đại Từ ở phía tây và phía bắc; Quân Chu và tỉnh Phú Thọ ở phía nam.
Địa hình đồi thấp ở rìa dãy Tam Đảo. Đập Gò Miếu chắn suối Ký Phú, đưa vào sử dụng năm 2000, tạo hồ khoảng 40 ha, tưới cho 868 ha lúa của bốn xã cũ Ký Phú, Văn Yên, Vạn Thọ, Lục Ba và điều tiết nước cho hồ Núi Cốc. Ngoài ra còn hồ Vai Cái, hồ Tắm Ngựa.
Lịch sử
Quê hương Lưu Nhân Chú
Lưu Nhân Chú (? – 1433), quê xã An Thuận Thượng, huyện Đại Từ — nay thuộc xã Vạn Phú — là con của Lưu Trung. Ông dự hội thề Lũng Nhai năm 1416 cùng Lê Lợi, cầm quân trong khởi nghĩa Lam Sơn; năm 1427 tham gia trận Chi Lăng, nơi tướng Minh Liễu Thăng tử trận, và làm sứ giả thương thuyết để Vương Thông rút quân. Năm 1433 ông bị Lê Sát hãm hại. Đời Lê Thánh Tông (năm 1484, có tài liệu ghi 1485), ông được truy tặng Thái phó Vinh quốc công. Theo Wikipedia, vùng núi Cốc, sông Công, núi Văn, núi Võ, núi Quần Ngựa là nơi ông luyện binh, tích trữ lương thảo.
Thời hiện đại
Sau năm 1945, Văn Yên, Vạn Thọ và Ký Phú là ba trong 29 xã của huyện Đại Từ. Trong chiến tranh chống Mỹ, địa bàn xã là nơi trường Đại học Tổng hợp sơ tán.
- 1/12/2024 — hợp nhất Vạn Thọ (8,48 km², 4.102 người) và Ký Phú (18,19 km², 8.916 người) thành xã Vạn Phú (26,67 km², 13.018 người).
- 1/7/2025 — theo Nghị quyết 1683/NQ-UBTVQH15, nhập toàn bộ Văn Yên và Vạn Phú thành xã Vạn Phú mới.
Năm 2026, 35 xóm cũ được gom thành 18 xóm; ví dụ xóm Độc Lập gộp các xóm 7, 8, 9; xóm Mây gộp Cầu Găng, Kỳ Linh, Mây.
Dân cư – xã hội
Dân số 22.062 người, phần lớn là người Kinh: theo số liệu trước 2024, người dân tộc thiểu số chỉ chiếm 6,3% ở Ký Phú, 18,3% ở Vạn Thọ, 3,5% ở Văn Yên. Năm 2026, chỉ ba xóm (Độc Lập, Tràng Dương, Vạn Thọ) thuộc vùng dân tộc thiểu số; bốn xóm Cạn, Đình, Dưới, Thuận Thượng không thuộc vùng miền núi.
Trên địa bàn có Trường THPT Lưu Nhân Chú, mang tên vị danh tướng quê xã.
Kinh tế
Chè và lúa nước là hai cây chính; hồ Gò Miếu bảo đảm nước tưới cho vùng lúa phía nam Đại Từ cũ. Xã có mỏ Ký Phú chứa quặng phosphorit. Theo định hướng khi sắp xếp, Vạn Phú phát triển công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và làng nghề chè truyền thống; cụm công nghiệp Cát Nê – Vạn Phú được nhắc trong định hướng của vùng giáp ranh Quân Chu.
Văn hóa – di tích
- Khu di tích núi Văn – núi Võ (di tích cấp quốc gia) — gắn với Lưu Nhân Chú và nghĩa binh Lam Sơn; cách khu du lịch hồ Núi Cốc khoảng 15 km về phía tây bắc theo mô tả của Wikipedia.
- Đền thờ Lưu Nhân Chú trên núi Văn; lễ hội đền tổ chức ngày 4 tháng Giêng âm lịch hằng năm.
Các làng của người Kinh trong xã giữ đình, chùa và lễ hội đầu xuân theo nếp chung của vùng trung du.
Giao thông
Đường liên xã nối Vạn Phú với trung tâm xã Đại Từ ở phía bắc, Quân Chu ở phía đông nam và vùng hồ Núi Cốc. Từ đây theo quốc lộ 37 về khu đô thị Thái Nguyên.
Nhân vật
Lưu Nhân Chú — khai quốc công thần nhà Lê, quê An Thuận Thượng (nay thuộc Vạn Phú). Wikipedia cũng ghi Lưu Trung, cha ông, là nhân vật gắn với xã.
Hành chính
Địa chỉ từ 1/7/2025: xóm …, xã Vạn Phú, tỉnh Thái Nguyên. Người dân Văn Yên, Vạn Thọ, Ký Phú cũ làm thủ tục tại UBND xã Vạn Phú.
Bản đồ Xã Vạn Phú
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Vạn Phú được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1683/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Văn Yên | Huyện Đại Từ | Tỉnh Thái Nguyên | toàn bộ |
| Xã Vạn Phú | Huyện Đại Từ | Tỉnh Thái Nguyên | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Vạn Phú gồm những xã cũ nào?
Gồm xã Văn Yên và xã Vạn Phú (vốn hợp nhất từ Vạn Thọ và Ký Phú cuối năm 2024) của huyện Đại Từ cũ.
Tên Vạn Phú có nghĩa là gì?
Tên ghép từ Vạn Thọ và Ký Phú. Vạn (萬) là muôn, phú (富) là giàu có; Vạn Phú nghĩa là muôn phần giàu có.
Đền thờ Lưu Nhân Chú ở đâu?
Trên núi Văn, thuộc xã Văn Yên cũ, nay là xã Vạn Phú; lễ hội ngày 4 tháng Giêng âm lịch.
Lưu Nhân Chú là ai?
Danh tướng khởi nghĩa Lam Sơn, dự hội thề Lũng Nhai 1416, tham gia trận Chi Lăng 1427, mất năm 1433, được truy tặng Thái phó Vinh quốc công.
Diện tích, dân số xã Vạn Phú?
51,2 km², 22.062 người theo số liệu sắp xếp năm 2025.
Cùng Huyện Đại Từ trước đây
- Xã An Khánh 20.104
- Xã Đại Phúc 39.220
- Xã Đại Từ 27.021
- Xã Đức Lương 13.181
- Xã La Bằng 18.237
- Xã Phú Lạc 21.105
- Xã Phú Thịnh 21.333
- Xã Phú Xuyên 23.053
- Xã Quân Chu 13.096
← Toàn bộ 92 xã, phường của Thái Nguyên Tra tên xã cũ → mới