Phường Nghi Sơn

Tổng quan

Phường Nghi Sơn là điểm cuối phía nam của dải ven biển Thanh Hóa, nơi đất xứ Thanh chạm Nghệ An. Đây là vùng lõi cảng biển của Khu kinh tế Nghi Sơn: cụm cảng Nghi Sơn với nhiều bến tàu nằm trên địa bàn phường, cùng hòn đảo Biện Sơn – "đảo Nghi Sơn" – đã cho tên cả khu kinh tế, thị xã và nay là phường. Trụ sở phường đặt tại trụ sở xã Hải Thượng cũ.

Phường rộng 42,82 km², dân số 32.939 người, mật độ khoảng 770 người/km². Ba đơn vị hợp thành – Hải Thượng, Hải Hà, Nghi Sơn – vốn cùng là một xã Hải Thượng cho tới năm 1984.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên phường kế thừa tên xã Nghi Sơn và tên thị xã Nghi Sơn (2020–2025). Gốc của tên là hòn đảo sát bờ mà người địa phương gọi là đảo Biện Sơn, hòn Biện Sơn hay đảo Nghi Sơn. Ngày 14/12/1984, xã Hải Thượng được chia thành ba xã Hải Thượng, Hải Hà và Nghi Sơn; xã Nghi Sơn được lập trên cơ sở đảo Biện Sơn. Từ tên đảo, tên Nghi Sơn được dùng cho cảng Nghi Sơn, Khu kinh tế Nghi Sơn (2006) và thị xã Nghi Sơn (thay tên huyện Tĩnh Gia từ 1/6/2020).

Về chữ: Sơn là 山 – núi, chỉ hòn đảo núi đá. Âm nghi có nhiều chữ Hán, như 宜 (thích hợp, nên) hay 儀 (dáng vẻ, nghi lễ); chưa tra được văn bản cổ ghi chữ Hán của tên đảo nên không thể khẳng định chữ nào. Tư liệu địa phương cho biết xưa kia đây là cù lao Biện, sau gọi là phường Tứ Chiếng Biện Sơn thuộc huyện Ngọc Sơn – tức tên "Biện Sơn" có trước, còn "Nghi Sơn" là tên phổ biến về sau.

Hai tên còn lại mang chữ Hải (biển): Hải Thượng (chữ thượng là trên) và Hải Hà. Cả nước không có đơn vị cấp xã nào khác tên Nghi Sơn.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, phía đông phường giáp vịnh Bắc Bộ; phía bắc giáp phường Hải Bình; phía tây giáp xã Trường Lâm và tỉnh Nghệ An; phía nam giáp tỉnh Nghệ An.

Đảo Biện Sơn thực chất không hẳn là đảo biển: đảo nối với đất liền qua vùng bãi ngập triều, nay phần bãi đã được san lấp thành khu dân cư và khu kinh tế. Địa hình đất liền gồm đồi thấp và dải đồng bằng ven biển hẹp. Khí hậu nhiệt đới gió mùa, chịu ảnh hưởng gió Tây khô nóng và bão.

Lịch sử

Cù lao Biện và thành Ông Ninh

Tư liệu địa phương ghi đảo xưa là cù lao Biện, thuộc đất An Hòa, tổng Tuần La, sau gọi là phường Tứ Chiếng Biện Sơn, huyện Ngọc Sơn, phủ Tĩnh Gia. Trên đảo có thành Ông Ninh, dựng từ thời Lê, được tôn tạo thời Nguyễn, gồm ba thành nhỏ ghép đá: thành Đồn (đồn Biện Sơn, hình tròn, một cửa mở về tây nam, trong có súng thần công), thành Hươu (gần ghềnh đá hình con hươu) và thành Ngọc; tại đây còn tìm thấy mũi tên đồng, mảnh gốm cổ.

Từ xã Hải Thượng đến khu kinh tế

Hải Thượng là một trong 35 xã của huyện Tĩnh Gia sau năm 1945. Ngày 14/12/1984 chia thành ba xã Hải Thượng, Hải Hà, Nghi Sơn. Cả ba nằm trong phạm vi ban đầu của Khu kinh tế Nghi Sơn khi khu này được thành lập ngày 15/5/2006. Ngày 1/6/2020, Hải Thượng lên phường. Từ 1/1/2025, phần dân cư phía nam nhà máy lọc hóa dầu (thôn Nam Yến) của xã Hải Yến giải thể được nhập vào phường Hải Thượng.

Sắp xếp năm 2025

Theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15, phường Nghi Sơn gồm toàn bộ phường Hải Thượng và hai xã Hải Hà, Nghi Sơn. Khi mới lập, phường có 21 tổ dân phố.

Dân cư – xã hội

Gần 33 nghìn dân, chủ yếu người Kinh; cư dân làng biển, làng đồi cũ cùng cư dân thôn Nam Yến của xã Hải Yến cũ (nhập năm 2025) và người lao động làm việc tại cảng, nhà máy. Vùng Nghi Sơn có khoảng 12% dân số theo Công giáo, phần còn lại theo tín ngưỡng dân gian. Trường học, trạm y tế kế thừa từ ba đơn vị cũ.

Kinh tế

Cảng Nghi Sơn là tên chung của cụm cảng biển trên địa bàn phường, thuộc nhóm cảng Bắc Trung Bộ. Theo Wikipedia, bến 1 xây năm 2002–2003 cho tàu 10.000 tấn, bến 2 xây năm 2004–2007 cho tàu 30.000 tấn; các bến 3, 4, 5 xây từ năm 2010 tiếp nhận tàu 30.000–70.000 DWT giảm tải. Khu bến tổng hợp và container có luồng vào dài khoảng 2 km, sâu −8,5 m. Quanh cảng là các nhà máy, kho bãi, dịch vụ hậu cần của Khu kinh tế Nghi Sơn – khu kinh tế ưu tiên công nghiệp nặng và hóa dầu. Người dân còn giữ nghề cá, nuôi trồng thủy sản và trồng trọt trên đất đồi.

Văn hóa – di tích

• Thành Ông Ninh trên đảo Biện Sơn với ba thành nhỏ: thành Đồn, thành Hươu, thành Ngọc – di tích phòng thủ ven biển thời Lê – Nguyễn.
• Đền thờ Sát Hải Đại Vương trên đảo, hướng mặt về phía quần đảo Hòn Mê – nơi ngư dân thờ vị thần trấn biển.

Các làng ven biển duy trì tục thờ thần biển, lễ cầu an cho người đi biển; các xứ đạo sinh hoạt quanh nhà thờ giáo xứ.

Giao thông

Cảng Nghi Sơn là đầu mối giao thông đường biển của tỉnh. Đường bộ nối cảng với quốc lộ 1 và nút giao cao tốc Tân Trường (xã Trường Lâm) ở phía tây; từ đây cao tốc Bắc – Nam phía Đông đi về phía bắc (đoạn quốc lộ 45 – Nghi Sơn) và vào Nghệ An (đoạn Nghi Sơn – Diễn Châu).

Bản đồ Phường Nghi Sơn

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Nghi Sơn được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thị xã Nghi Sơn trước đây

• Phường Đào Duy Từ 26.206
• Phường Hải Bình 33.670
• Phường Hải Lĩnh 18.330
• Phường Ngọc Sơn 47.911
• Phường Tân Dân 22.095
• Phường Tĩnh Gia 58.583
• Phường Trúc Lâm 23.950
• Xã Các Sơn 21.462
• Xã Trường Lâm 21.582