Tân Thành là xã thuộc tỉnh Thanh Hóa, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở xã Tân Thành và phần lớn xã Luận Khê của huyện Thường Xuân cũ. Xã rộng 90,38 km², dân số 12.780 người, có đường Hồ Chí Minh đi qua; nơi lưu giữ nhiều nét văn hóa Thái Thường Xuân.
Tổng quan
Tân Thành là xã ở phía nam vùng Thường Xuân cũ, tỉnh Thanh Hóa, giáp vùng Như Xuân. Xã lập ngày 1/7/2025 từ toàn bộ xã Tân Thành và phần lớn xã Luận Khê – phần còn lại của Luận Khê (thôn Hợp Nhất) chuyển sang xã Luận Thành.
Diện tích 90,38 km², dân số 12.780 người, mật độ khoảng 141 người/km². Đường Hồ Chí Minh chạy qua địa bàn. Tân Thành được Wikipedia tiếng Việt mô tả kỹ về văn hóa Thái: từ hát khặp, nhạc luống đến dệt thổ cẩm và lễ hội "Kín Chiêng Bóc Mạy".
Tên gọi và ý nghĩa
Tên từ đâu ra: theo Wikipedia tiếng Việt, đất Tân Thành xưa là xã Chu Hoành thuộc tổng Luận Khê, châu Thường Xuân, gồm các bản Giá, Than, Lãm, Đồng Thống. Cuối năm 1946, khi bãi bỏ cấp tổng và gộp xã, chính quyền lập xã Tân Thành trên cơ sở các xã Kỳ Ban, Chu Hoành, Trung Lập. Năm 2025, khi Tân Thành hợp nhất với phần lớn Luận Khê, tên Tân Thành được giữ.
Phân tích Hán Việt: Tân là 新 – mới; Thành có thể là 成 (nên, thành tựu) hoặc 城 (thành lũy). Tân Thành 新成 – "mới lập nên" – là cách hiểu phù hợp với một xã lập mới năm 1946, nhưng văn bản thành lập không ghi chữ Hán nên đây chỉ là cách đọc theo âm.
Tên Luận Khê: tổng Luận Khê là đơn vị cấp tổng của châu Thường Xuân; xã Luận Khê có mặt trong bảy xã của huyện năm 1954. Từ 2025, tên này không còn ở cấp xã.
Trùng tên: "Tân Thành" là một trong những tên xã phường phổ biến nhất cả nước – ngoài Thanh Hóa còn ở Cà Mau, Đồng Tháp, TP Hồ Chí Minh, Lâm Đồng, Lạng Sơn, Quảng Trị, Tây Ninh, Thái Nguyên. Khi ghi địa chỉ nhất thiết kèm "tỉnh Thanh Hóa".
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp Luận Thành ở phía đông; Luận Thành, Vạn Xuân ở phía bắc; Thắng Lộc ở phía tây; Thắng Lộc, Thượng Ninh (vùng Như Xuân cũ) ở phía nam.
Địa hình đồi núi thấp xen thung lũng – "xưa kia chỉ toàn núi rừng hoang vắng rậm rạp" theo mô tả trên Wikipedia. Khí hậu ẩm, nhiều rắn rết, thú dữ khiến người Thái ở đây làm nhà sàn cao, lợp tranh, mở nhiều cửa sổ.
Lịch sử
Theo Wikipedia tiếng Việt, vùng đất Chu Hoành đến cuối thế kỷ XVIII – đầu thế kỷ XIX mới có người đến khai hoang lập nghiệp, phần lớn là cư dân từ các vùng Quan Hóa, Bá Thước, Lang Chánh chuyển đến.
- 1837: lập châu Thường Xuân; đất thuộc tổng Luận Khê.
- Sau 1945: châu Thường Xuân đổi thành huyện; cuối năm 1946 lập xã Tân Thành từ Kỳ Ban, Chu Hoành, Trung Lập.
- 1954: Tân Thành và Luận Khê là hai trong bảy xã của huyện Thường Xuân.
- 29/9/1983: tách xóm Thành Thắng (Tân Thành) và xóm Khe Hạ (Luận Khê), cùng xóm Cao Thắng (Xuân Cao), lập xã Luận Thành.
- 2008: Tân Thành nhận một phần đất khi giải thể ba xã lòng hồ Cửa Đạt.
- 16/6/2025: Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15 lập xã Tân Thành mới từ toàn bộ Tân Thành và phần lớn Luận Khê; hoạt động từ 1/7/2025 với 18 thôn.
Dân cư – xã hội
Người Thái là cộng đồng có truyền thống văn hóa đặc sắc của xã – theo tư liệu dân cư tỉnh, vùng Thường Xuân là nơi tập trung người Thái Trắng (Táy Dọ) – bên cạnh người Mường, người Kinh. Cư dân ở đây phần lớn có gốc từ các đợt khai hoang cuối thế kỷ XVIII – đầu thế kỷ XIX, đến từ các vùng Quan Hóa, Bá Thước, Lang Chánh, theo Wikipedia tiếng Việt.
Wikipedia tiếng Việt ghi người Thái ở Tân Thành không phổ cập được chữ Thái cổ, nên truyện dân gian chủ yếu truyền miệng, mỗi người kể một khác và có nguy cơ thất truyền.
Kinh tế
Nông – lâm nghiệp là chính: lúa, ngô, sắn, keo, luồng và quế – hai xã Tân Thành, Luận Khê cũ đều thuộc khu vực chỉ dẫn địa lý quế Thường Xuân (cấp năm 2016). Đường Hồ Chí Minh qua xã thuận lợi cho giao thương. Các nghề thủ công truyền thống – dệt thổ cẩm, đan lát – vẫn được duy trì.
Văn hóa
Theo Wikipedia tiếng Việt, kho tàng văn hóa Thái ở Tân Thành gồm:
- Văn học dân gian: truyện thần thoại, cổ tích, truyện cười, truyện thơ.
- Dân ca khặp: khặp đi xuôi bè (lóng săm), khặp giao duyên trai gái (khặp xón láy), khặp của ông mo (khặp mun), khặp của bà tày (khặp một).
- Âm nhạc: luống, cồng chiêng, trống da, sáo. Luống vốn là dụng cụ giã gạo; 5–6 phụ nữ có thể tấu 12 làn điệu cho hội hè, cưới xin, ma chay, đón khách.
- Lễ hội: "Kín Chiêng Bóc Mạy" của các bà May và "Chá Chiêng" của các ông mo, thường sau Tết Nguyên đán, cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.
- Dệt thổ cẩm: vỏ chăn (pha lai), đệm bông lau (hong lau), váy (xin mộc, xin cỏ), khăn piêu, hoa văn mặt trời, hoa lá.
- Đan lát: dón đựng (dăng lai, dăng dan), gùi (lớp cặp, lớp pha, ép – bem), ghế mây (tăng bai).
Hành chính
Địa chỉ mới ghi: "…, xã Tân Thành, tỉnh Thanh Hóa". Cư dân xã Luận Khê cũ (trừ thôn Hợp Nhất thuộc Luận Thành) đổi tên xã sang Tân Thành. Vì tên trùng với nhiều đơn vị ở tám tỉnh, thành khác, cần luôn ghi kèm tên tỉnh.
Bản đồ Xã Tân Thành
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Tân Thành được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Tân Thành | Huyện Thường Xuân | Tỉnh Thanh Hóa | toàn bộ |
| Xã Luận Khê | Huyện Thường Xuân | Tỉnh Thanh Hóa | một phần |
Hỏi đáp nhanh
Xã Tân Thành mới gồm những đơn vị cũ nào?
Toàn bộ xã Tân Thành và phần lớn xã Luận Khê (trừ thôn Hợp Nhất) của huyện Thường Xuân cũ, theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15.
Tên Tân Thành có từ khi nào?
Từ cuối năm 1946, khi xã được lập trên cơ sở các xã Kỳ Ban, Chu Hoành, Trung Lập; trước đó đất này là xã Chu Hoành, tổng Luận Khê.
Tên Tân Thành có nghĩa là gì?
Tân 新 là mới; Thành có thể là 成 hoặc 城. Cách hiểu phổ biến 新成 là "mới lập nên"; chưa có văn bản ghi chữ Hán chính thức.
Lễ hội Kín Chiêng Bóc Mạy là gì?
Lễ hội của các bà May trong cộng đồng Thái Thường Xuân, thường tổ chức sau Tết Nguyên đán, cầu mùa màng bội thu và cuộc sống an lành.
Diện tích, dân số xã Tân Thành?
90,38 km² và 12.780 người, mật độ khoảng 141 người/km².
Cùng Huyện Thường Xuân trước đây
- Xã Bát Mọt 4.174
- Xã Luận Thành 16.090
- Xã Lương Sơn 9.573
- Xã Thắng Lộc 8.893
- Xã Thường Xuân 33.490
- Xã Vạn Xuân 6.125
- Xã Xuân Chinh 7.588
- Xã Yên Nhân 5.674
← Toàn bộ 166 xã, phường của Thanh Hóa Tra tên xã cũ → mới