Vạn Xuân là xã thuộc tỉnh Thanh Hóa, giữ nguyên địa giới khi sắp xếp năm 2025 theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15. Xã rộng 139,49 km², dân số 6.125 người; là đất Trịnh Vạn – quê thủ lĩnh Cần Vương Cầm Bá Thước – và nơi có công trình thủy lợi – thủy điện Cửa Đạt.
Tổng quan
Vạn Xuân là xã nằm bên hồ Cửa Đạt trên sông Chu, ở phía tây vùng Thường Xuân cũ, tỉnh Thanh Hóa. Đây là đất Trịnh Vạn – nơi đóng châu lỵ Thường Xuân thời Nguyễn và là quê của Cầm Bá Thước, thủ lĩnh người Thái lãnh đạo phong trào Cần Vương ở miền tây xứ Thanh. Theo Wikipedia tiếng Việt, đập thủy điện Cửa Đạt (97 MW, hoàn thành năm 2010) nằm ở làng Cửa Đặt thuộc xã.
Xã được giữ nguyên khi sắp xếp năm 2025, trực thuộc tỉnh từ 1/7/2025. Diện tích 139,49 km², dân số 6.125 người, mật độ khoảng 44 người/km². Một phần Vườn quốc gia Xuân Liên nằm trên địa bàn xã.
Tên gọi và ý nghĩa
Tên từ đâu ra: theo Wikipedia tiếng Việt, thời Trần – Hồ vùng đất thuộc động Trịnh Vạn, huyện Thọ Xuân; thời Lê nhập vào châu Lang Chánh; năm 1837 động đổi thành xã Trịnh Vạn thuộc tổng Trịnh Vạn, châu Thường Xuân. Năm 1946 Trịnh Vạn nhập với xã Lệ Khê thành xã Thanh Cao; năm 1963 Thanh Cao và Hiệp Tháp chia thành sáu xã, trong đó có Vạn Xuân. Tên mới giữ chữ "Vạn" của Trịnh Vạn và thêm chữ "Xuân" – chữ chung của cả loạt xã lập năm 1963 (Xuân Khao, Xuân Liên, Xuân Mỹ, Xuân Chinh, Xuân Lẹ), trùng chữ cuối tên huyện Thường Xuân.
Phân tích Hán Việt: Vạn thường là 萬 – muôn, mười nghìn; Xuân là 春 – mùa xuân. Tổ hợp 萬春 nghĩa là "muôn mùa xuân". Người Việt biết "Vạn Xuân" trước hết là quốc hiệu nhà nước do Lý Nam Đế lập năm 544; tuy nhiên không có tư liệu nào cho thấy tên xã ở Thường Xuân đặt theo quốc hiệu ấy – chữ "Vạn" ở đây có nguồn gốc riêng từ Trịnh Vạn. Chữ Hán của tên xã chưa có văn bản xác nhận, 萬春 là cách hiểu theo âm.
Trùng tên: cả nước còn xã Vạn Xuân ở Hưng Yên, ở Phú Thọ và phường Vạn Xuân ở Thái Nguyên. Ghi địa chỉ luôn kèm "tỉnh Thanh Hóa".
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp Thường Xuân ở phía đông; Thường Xuân, Lương Sơn, Yên Nhân ở phía bắc qua hồ Cửa Đạt; tỉnh Nghệ An ở phía tây; Xuân Chinh, Thắng Lộc, Tân Thành ở phía nam.
Sông Chu – phụ lưu lớn nhất của sông Mã, người Thái gọi là Nậm Săm, bắt nguồn từ vùng núi tây bắc Sầm Nưa (Lào), dài 325 km – chảy qua xã và được chặn lại bởi đập Cửa Đạt, tạo nên hồ chứa lớn ở thượng nguồn. Địa hình là núi rừng, đồi thấp ven hồ; rừng Xuân Liên phía tây bảo vệ đầu nguồn sông Chu.
Lịch sử
- Thời Trần – Hồ: động Trịnh Vạn, huyện Thọ Xuân; thời Lê: thuộc châu Lang Chánh.
- 1837: xã Trịnh Vạn, tổng Trịnh Vạn, châu Thường Xuân; châu lỵ đóng tại Trịnh Vạn.
- 1885–1895: Trịnh Vạn là căn cứ chính của Cầm Bá Thước trong phong trào Cần Vương. Ông sinh năm 1858 ở bản Lùm Nưa, tổng Trịnh Vạn; năm 1894–1895 quân Pháp tiến lên Cửa Đặt (châu lỵ Thường Xuân) để tấn công Trịnh Vạn; tháng 5/1895 ông bị bắt, đưa về giam ở Trịnh Vạn rồi bị thủ tiêu.
- 1946: Trịnh Vạn nhập với Lệ Khê thành xã Thanh Cao.
- 25/6/1963: Quyết định 121-NV chia Thanh Cao và Hiệp Tháp thành sáu xã, trong đó có Vạn Xuân.
- 3/4/2008: Nghị định 38/2008/NĐ-CP giải thể ba xã lòng hồ Cửa Đạt; Vạn Xuân nhận 5.201,02 ha của Xuân Mỹ và 1.849,42 ha của Xuân Liên, có 14.115,97 ha và 5.316 người.
- 2018: nhập thôn Ná Cộng vào thôn Ná Mén; còn 10 thôn.
- 16/6/2025: Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15 giữ nguyên xã.
Dân cư – xã hội
Xã có 10 thôn: Bù Đồn, Cang Khèn, Công Thương, Hang Cáu, Khằm, Lùm Nưa, Ná Mén, Nhồng, Quạn, Thác Làng. Thôn Lùm Nưa trùng tên bản quê của Cầm Bá Thước; thôn Bù Đồn trùng tên đồn Bù Đồn mà nghĩa quân của ông từng chống giữ trước quân Pháp, theo bài viết về Cầm Bá Thước trên Wikipedia.
Cư dân chủ yếu là người Thái – vùng Thường Xuân là địa bàn tập trung của người Thái Trắng (Táy Dọ) theo tư liệu dân cư tỉnh – cùng người Mường, Kinh. Dân số tăng từ 5.316 người (2008) lên 6.125 người.
Kinh tế
Công trình thủy lợi – thủy điện Cửa Đạt là công trình lớn nhất trên địa bàn: thủy điện 97 MW (hoàn thành 2010) và hồ chứa phục vụ thủy lợi cho vùng hạ du sông Chu. Người dân sống bằng nông – lâm nghiệp: trồng quế (xã thuộc vùng chỉ dẫn địa lý quế Thường Xuân, cấp năm 2016), luồng, keo, lúa, ngô, sắn và chăn nuôi; bảo vệ rừng vườn quốc gia Xuân Liên.
Đền thờ Cầm Bá Thước, đền Bà Chúa Thượng Ngàn và cảnh quan hồ Cửa Đạt là tài nguyên du lịch văn hóa – tâm linh của xã.
Văn hóa – di tích
- Đền thờ Cầm Bá Thước: Wikipedia tiếng Việt ghi đền nằm ở ngã ba Cửa Đạt, bên hữu ngạn sông Chu, thuộc xã Xuân Mỹ trước đây, trong khu Vườn quốc gia Xuân Liên; trang về huyện Thường Xuân xếp đền thờ Cầm Bá Thước và Bà chúa Thượng Ngàn ở xã Vạn Xuân. Trong đền có câu đối ca ngợi ông.
- Đền Cô: cách công trình Cửa Đạt hơn 1 km về phía đông, là đền trình trước khi vào lễ đền Cầm Bá Thước và đền Bà Chúa Thượng Ngàn.
Đời sống văn hóa Thái Trắng giữ hát khặp, nhạc cụ luống, cồng chiêng, dệt thổ cẩm, nhà sàn.
Hành chính
Địa chỉ mới ghi: "…, xã Vạn Xuân, tỉnh Thanh Hóa". Xã không đổi ranh giới; cần ghi kèm tỉnh vì trùng tên với đơn vị ở Hưng Yên, Phú Thọ, Thái Nguyên.
Bản đồ Xã Vạn Xuân
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Vạn Xuân được lập từ 1 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Vạn Xuân | Huyện Thường Xuân | Tỉnh Thanh Hóa | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Vạn Xuân có thay đổi khi sắp xếp năm 2025 không?
Không. Xã giữ nguyên theo Nghị quyết 1686/NQ-UBTVQH15, trực thuộc tỉnh Thanh Hóa từ 1/7/2025.
Tên Vạn Xuân có nghĩa là gì?
Thường hiểu là 萬春 – muôn mùa xuân. Chữ Vạn kế thừa tên động, xã, tổng Trịnh Vạn; tên Vạn Xuân đặt năm 1963. Không có tư liệu cho thấy tên đặt theo quốc hiệu Vạn Xuân của Lý Nam Đế.
Cầm Bá Thước quê ở đâu?
Ở bản Lùm Nưa, tổng Trịnh Vạn, châu Thường Xuân – nay thuộc xã Vạn Xuân, tỉnh Thanh Hóa.
Thủy điện Cửa Đạt ở xã nào?
Theo Wikipedia tiếng Việt, thủy điện Cửa Đạt (97 MW) ở làng Cửa Đặt, xã Vạn Xuân, hoàn thành năm 2010.
Diện tích, dân số xã Vạn Xuân?
139,49 km² và 6.125 người, mật độ khoảng 44 người/km².
Cùng Huyện Thường Xuân trước đây
- Xã Bát Mọt 4.174
- Xã Luận Thành 16.090
- Xã Lương Sơn 9.573
- Xã Tân Thành 12.780
- Xã Thắng Lộc 8.893
- Xã Thường Xuân 33.490
- Xã Xuân Chinh 7.588
- Xã Yên Nhân 5.674
← Toàn bộ 166 xã, phường của Thanh Hóa Tra tên xã cũ → mới