Xã Đồng Yên

Tổng quan

Đồng Yên là xã ở mũi phía nam vùng Bắc Quang cũ, thuộc tỉnh Tuyên Quang, giáp tỉnh Lào Cai. Theo Wikipedia, xã Đồng Yên cũ là điểm cực nam của tỉnh Hà Giang trước khi Hà Giang hợp nhất vào Tuyên Quang.

Xã gồm hai xã cũ Vĩnh Phúc và Đồng Yên, rộng 79,36 km² – nhỏ nhất trong tám xã kế thừa huyện Bắc Quang – nhưng có 18.326 người, đông thứ hai sau xã Bắc Quang. Mật độ khoảng 231 người/km², gần ngang khu huyện lỵ cũ. Trụ sở UBND xã đặt tại thôn Phố Cáo. Năm 2023, xã Đồng Yên cũ đã được tỉnh Hà Giang công nhận là đô thị loại V.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên từ đâu ra. Xã mới giữ tên xã Đồng Yên cũ – xã đông dân hơn và đã được công nhận đô thị loại V. Tên Vĩnh Phúc không được giữ; nếu giữ, tên này còn dễ nhầm với tỉnh Vĩnh Phúc cũ (nay thuộc Phú Thọ).

Phân tích chữ. Âm yên trong địa danh thường là chữ 安 – yên ổn (cùng chữ với “an”). Âm đồng có nhiều khả năng: chữ Hán 同 (cùng), 銅 (đồng – kim loại), hoặc từ thuần Việt “đồng” (cánh đồng). Chưa tìm được tư liệu nào ghi chữ Hán hay giải thích nguồn gốc tên xã Đồng Yên, nên không chọn một nghĩa duy nhất. Nếu hiểu theo chữ Hán 同安 thì nghĩa là “cùng yên ổn”; nhưng đó chỉ là một khả năng đọc.

Tên cũ Vĩnh Phúc. Vĩnh 永 là lâu dài, phúc 福 là phúc lành – Vĩnh Phúc nghĩa là “phúc lâu dài”, một tên Hán Việt chọn chữ tốt rất phổ biến ở Việt Nam.

Lịch sử tên. Đồng Yên có trong danh sách 34 xã của huyện Bắc Quang sau năm 1975. Năm 2003, phần lớn đất phía đông của xã được tách ra lập xã Đông Thành – tên này nay đã nhập vào xã Vĩnh Tuy.

Trùng tên. Cả nước chỉ có một xã Đồng Yên.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã Đồng Yên giáp xã Hùng An ở phía bắc; tỉnh Lào Cai ở phía nam; xã Vĩnh Tuy ở phía đông; xã Tiên Yên ở phía tây.

Địa hình đồi thấp xen thung lũng ruộng. Theo Wikipedia, nhóm đất đỏ hiếm của huyện Bắc Quang cũ (khoảng 0,3% diện tích) phân bố chủ yếu ở các xã Vĩnh Phúc, Đồng Yên, Liên Hiệp. Ở Vĩnh Phúc có hang Tứ Cung, được huyện cũ đưa vào danh sách điểm du lịch. Khí hậu nhiệt đới gió mùa, nóng ẩm. Vùng Bắc Quang là tâm mưa lớn nhất tỉnh Hà Giang cũ: trạm Bắc Quang đo lượng mưa trung bình năm khoảng 4.551 mm giai đoạn 1961–2019; mưa tập trung từ tháng 5 đến tháng 11.

Lịch sử

• Xã Đồng Yên: ngày 1/12/2003, Nghị định 146/2003/NĐ-CP cắt 3.891,10 ha và 2.293 nhân khẩu của Đồng Yên (cùng một phần Vĩnh Hảo) để lập xã Đông Thành; Đồng Yên còn lại 4.053,90 ha và 6.034 nhân khẩu. Theo Wikipedia, năm 2019 xã rộng 40,58 km², có 7.624 người, mật độ 188 người/km². Ngày 6/12/2023, UBND tỉnh Hà Giang ban hành Quyết định 2422/QĐ-UBND công nhận xã Đồng Yên là đô thị loại V.
• Xã Vĩnh Phúc: có tên trong danh sách 34 xã của huyện Bắc Quang thuộc tỉnh Hà Tuyên sau năm 1975; nơi có hang Tứ Cung.

Bối cảnh huyện Bắc Quang. Sau năm 1945, Bắc Quang là một trong bốn huyện của tỉnh Hà Giang; từ 1976 đến 1991 thuộc tỉnh Hà Tuyên, rồi trở lại tỉnh Hà Giang khi tỉnh này được tái lập ngày 1/10/1991. Năm 2003, huyện tách 12 xã phía tây lập huyện Quang Bình; từ đó Đồng Yên và Vĩnh Phúc nằm ở góc tây nam của huyện Bắc Quang, giáp huyện Quang Bình ở phía tây và tỉnh Yên Bái (nay thuộc Lào Cai) ở phía nam.

Sắp xếp năm 2025. Khoản 85 Điều 1 Nghị quyết 1684/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của xã Vĩnh Phúc và xã Đồng Yên thành xã Đồng Yên. Từ ngày 1/7/2025 xã thuộc tỉnh Tuyên Quang.

Dân cư – xã hội

Dân số 18.326 người, tập trung tương đối dày – mật độ khoảng 231 người/km². Riêng xã Đồng Yên cũ đã có tính chất thị tứ, được công nhận đô thị loại V năm 2023. Wikipedia ghi xã Đồng Yên trước kia chia thành 8 thôn: An Xuân, Bưa, Đồng Hương, Đồng Kem, Đồng Mừng, Ke Nhan, Khuổi Hốc, Thượng An; các thôn của xã mới còn có Kè Nhạn, Vĩnh Chúa và nhiều thôn khác.

Xã có nhiều dân tộc cùng sinh sống. Năm 2026, xã mở lớp đào tạo nghề trồng dâu, nuôi tằm cho 90 học viên tại hội trường thôn Kè Nhạn và thôn Vĩnh Chúa, thuộc chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững.

Kinh tế

Kinh tế kết hợp nông nghiệp với thương mại, dịch vụ ở khu thị tứ. Đất đỏ và đồi thấp thích hợp cây ăn quả có múi – vùng núi thấp Bắc Quang nổi tiếng với cam sành. Nghề trồng dâu nuôi tằm đang được mở rộng từ năm 2026. Xã có các sản phẩm OCOP và nông sản đặc trưng, tham gia Festival nông sản, OCOP, làng nghề gắn kết du lịch tỉnh Tuyên Quang tháng 9/2026 với hai gian hàng.

Năm 2026 xã cũng rà soát, điều chỉnh ba loại rừng theo quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021–2030, cho thấy lâm nghiệp vẫn chiếm phần đáng kể trong sử dụng đất.

Văn hóa – du lịch

Hang Tứ Cung ở xã Vĩnh Phúc cũ là điểm cảnh quan được Wikipedia liệt kê trong danh sách du lịch của huyện Bắc Quang. Đời sống văn hóa gắn với các dân tộc trong vùng; xã tổ chức đêm giao lưu văn nghệ dịp Quốc khánh, ngày hội đại đoàn kết ở khu dân cư và các giải thể thao cộng đồng. Chưa tìm được tư liệu về di tích được xếp hạng trên địa bàn.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: “thôn …, xã Đồng Yên, tỉnh Tuyên Quang”. Trụ sở UBND xã đặt tại thôn Phố Cáo.

Bản đồ Xã Đồng Yên

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Đồng Yên được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1684/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Bắc Quang trước đây

• Xã Bắc Quang 33.644
• Xã Bằng Hành 16.560
• Xã Đồng Tâm 10.629
• Xã Hùng An 17.224
• Xã Liên Hiệp 10.566
• Xã Tân Quang 12.425
• Xã Vĩnh Tuy 12.054