Tuy An Bắc là xã thuộc tỉnh Đắk Lắk, thành lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1660/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở thị trấn Chí Thạnh và hai xã An Dân, An Định của huyện Tuy An (tỉnh Phú Yên cũ). Diện tích 52,32 km², dân số 26.174 người.
Tổng quan
Tuy An Bắc là xã trung tâm của vùng Tuy An cũ: thị trấn Chí Thạnh — huyện lỵ từ năm 1979 — nằm trong xã, và trụ sở Huyện ủy, UBND huyện Tuy An trước đây nay là nơi làm việc của chính quyền xã. Từ 1/7/2025, xã thuộc tỉnh Đắk Lắk.
Xã rộng 52,32 km², dân số 26.174 người, mật độ khoảng 500 người/km². Quốc lộ 1 và đường sắt Bắc – Nam chạy qua; Chí Thạnh cách trung tâm Tuy Hòa khoảng 30 km về phía bắc. Vùng đất này có thành An Thổ — nơi sinh của Tổng Bí thư Trần Phú — và phía nam là đầm Ô Loan.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc tên. Tên ghép từ tên huyện Tuy An và hướng Bắc. Khác với tên Chí Thạnh — tên riêng của thị trấn huyện lỵ — tên mới cho biết xã là phần phía bắc của vùng Tuy An, cùng hệ với Tuy An Đông, Tây, Nam.
Nghĩa chữ. Tuy An thường được viết 綏安: tuy là vỗ về, làm cho yên; an là yên ổn. Bắc là chữ 北. Tên phủ Tuy An được đặt năm 1899 khi tách khỏi huyện Đồng Xuân; năm 1945 đổi thành phủ Công Ái, năm 1947 thành huyện Tuy An.
Chí Thạnh. Tên thị trấn cũ là tên Hán Việt; “Thạnh” là cách đọc Nam Bộ – Nam Trung Bộ của chữ “Thịnh” (盛, thịnh vượng) — dị bản thường gặp trong địa danh vùng này. Tư liệu đã tra không cho biết chữ Hán của “Chí” trong tên này nên không ghi.
Long Uyên và An Thổ. Hai tên làng cổ gắn với lịch sử hành chính: Long Uyên là nơi đặt phủ lỵ Tuy An từ 1899; An Thổ là nơi có thành An Thổ. Năm 2026, thôn Long Uyên được gộp vào thôn An Thổ.
Trùng tên: không có đơn vị nào khác tên Tuy An Bắc.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp phường Xuân Đài và xã Xuân Thọ ở phía bắc; xã Ô Loan ở phía nam; xã Tuy An Đông ở phía đông; xã Đồng Xuân và Tuy An Tây ở phía tây.
Xã nằm trên đồng bằng hạ lưu sông Kỳ Lộ (sông Cái), phía bắc có đèo Quán Cau. Đầm Ô Loan — đầm nước lợ rộng hơn 17,5 km² dưới chân đèo Quán Cau — được Wikipedia mô tả là nằm về phía nam xã; phần lớn mặt đầm thuộc xã Ô Loan.
Lịch sử
Vùng Long Uyên – An Thổ là trung tâm hành chính của Tuy An từ khi lập phủ năm 1899. Theo Wikipedia, Trần Phú sinh ngày 1/5/1904 tại thành An Thổ, phủ Tuy An, khi thân phụ ông làm giáo thụ ở đây; nguyên quán của ông ở làng Đông Thái, huyện La Sơn (nay thuộc Hà Tĩnh).
Sau năm 1975, huyện Tuy An thuộc tỉnh Phú Khánh, nhập vào huyện Xuân An năm 1977 rồi tách lại năm 1978 với 13 xã, trong đó có An Dân và An Định. Ngày 2/3/1979, thị trấn Chí Thạnh được thành lập làm huyện lỵ; năm 1981, các thôn Phú Tân, Phú Lương, Tân Long của thị trấn được tách ra lập xã An Cư.
Nghị quyết 1660/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 sắp xếp toàn bộ thị trấn Chí Thạnh, xã An Dân và xã An Định thành xã Tuy An Bắc, hiệu lực 1/7/2025. Theo Wikipedia, 20 thôn ban đầu được sắp xếp còn 13 thôn năm 2026: An Thổ, Bình Hòa, Cần Lương, Chí Đức, Chí Thạnh, Định Trung, Long Bình, Long Hòa, Ngân Sơn, Phong Hậu, Phong Hanh, Phú Mỹ, Trường Xuân.
Dân cư và xã hội
Khu Chí Thạnh là nơi tập trung dân cư đô thị, chợ và các cơ quan, trường học, cơ sở y tế cấp huyện cũ; hai xã An Dân, An Định là vùng nông thôn đồng bằng. Người dân nói giọng “xứ Nẫu” đặc trưng Phú Yên.
Ngoài Trần Phú, Wikipedia ghi chính trị gia Nguyễn Hồng Vân là người gắn với vùng đất này.
Kinh tế
Kinh tế dựa trên thương mại – dịch vụ ở Chí Thạnh và nông nghiệp đồng bằng (lúa, hoa màu) ở An Dân, An Định. Tỉnh Phú Yên cũ ghi Tuy An là địa phương trồng nhiều lúa, hoa màu và mía. Vị trí trên Quốc lộ 1 và đường sắt giúp Chí Thạnh là điểm trung chuyển hàng hóa của vùng.
Theo Wikipedia, các dự án cao tốc Quy Nhơn – Chí Thạnh và Chí Thạnh – Vân Phong đều có điểm nút ở vùng Chí Thạnh — tên thị trấn trở thành tên điểm đầu, điểm cuối của hai đoạn cao tốc Bắc – Nam.
Văn hóa
Di tích, danh thắng trong và quanh xã theo Wikipedia: đèo Quán Cau, đầm Ô Loan, khu thành An Thổ. Tỉnh Phú Yên cũ ghi lễ hội chùa Từ Quang ngày 11 tháng Giêng âm lịch tại xã An Dân. Theo danh sách di tích quốc gia, chùa Từ Quang (chùa Đá Trắng) ở An Dân được xếp hạng di tích lịch sử – văn hóa năm 1997; cũng tại An Dân có thành An Thổ, di tích lịch sử – khảo cổ cấp quốc gia (1996). Ở Chí Thạnh có địa điểm thảm sát Ngân Sơn – Chí Thạnh, di tích quốc gia năm 1997.
Ẩm thực Tuy An nổi với bánh tráng, bánh xèo, sò huyết đầm Ô Loan; hát bài chòi là sinh hoạt dân gian quen thuộc của vùng.
Giao thông
Quốc lộ 1 đi qua Chí Thạnh; tuyến đường sắt Bắc – Nam chạy qua huyện Tuy An cũ. Các tuyến cao tốc Quy Nhơn – Chí Thạnh và Chí Thạnh – Vân Phong (đang xây dựng theo Wikipedia) đi qua vùng.
Hành chính
Địa chỉ ghi: “thôn …, xã Tuy An Bắc, tỉnh Đắk Lắk”. Cư dân thị trấn Chí Thạnh cũ nay ghi theo thôn của xã Tuy An Bắc. Trụ sở xã đặt tại khu trụ sở huyện Tuy An cũ.
Bản đồ Xã Tuy An Bắc
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Tuy An Bắc được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1660/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Thị trấn Chí Thạnh | Huyện Tuy An | Tỉnh Phú Yên | toàn bộ |
| Xã An Định | Huyện Tuy An | Tỉnh Phú Yên | toàn bộ |
| Xã An Dân | Huyện Tuy An | Tỉnh Phú Yên | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Tuy An Bắc gồm những đơn vị cũ nào?
Thị trấn Chí Thạnh và hai xã An Dân, An Định của huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên cũ.
Thị trấn Chí Thạnh nay thuộc đâu?
Thuộc xã Tuy An Bắc, tỉnh Đắk Lắk.
Tên Tuy An Bắc có nghĩa là gì?
Phần phía bắc vùng Tuy An. Tuy An (綏安) nghĩa là vỗ yên, làm cho yên ổn; Bắc (北) là hướng bắc.
Trần Phú sinh ở đâu?
Tại thành An Thổ, phủ Tuy An, tỉnh Phú Yên — nay thuộc xã Tuy An Bắc (theo Wikipedia).
Diện tích, dân số xã Tuy An Bắc?
52,32 km², 26.174 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Tuy An trước đây
- Xã Ô Loan 40.278
- Xã Tuy An Đông 40.108
- Xã Tuy An Nam 29.805
- Xã Tuy An Tây 12.913
← Toàn bộ 102 xã, phường của Đắk Lắk Tra tên xã cũ → mới