Xã Si Pa Phìn

Tổng quan

Si Pa Phìn là một xã biên giới của tỉnh Điện Biên, nằm giữa vùng trung tâm Mường Chà cũ (xã Na Sang) ở phía đông và biên giới Lào ở phía tây, phía nam. Quốc lộ 4H — trục đường chính của vùng Nậm Pồ, Mường Nhé — đi qua xã.

Xã có diện tích 241,65 km², dân số 10.772 người, mật độ khoảng 45 người/km². Theo Wikipedia tiếng Việt, xã gồm 20 bản. Trụ sở Đảng ủy, HĐND và UBND xã đặt tại trụ sở cũ của xã Si Pa Phìn.

Điểm nhận diện của Si Pa Phìn là cửa khẩu Si Pa Phìn ở bản Tân Phong, đối diện cửa khẩu Houay La (Huổi Lả) của tỉnh Phongsaly, Lào; và nghề làm giày thêu của người Hoa (Xạ Phang) ở vùng Phìn Hồ — một di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Si Pa Phìn (lập năm 1997). Phìn Hồ — xã lập năm 2006 từ một phần Si Pa Phìn và Chà Nưa — nay còn là tên bản Phìn Hồ. Như vậy năm 2025 phần đất từng tách ra được nhập trở lại vào xã gốc.

Không phải tên Hán Việt. Theo công cụ tra của Wiki Ngôn Ngữ, âm “pa” và âm “phìn” không có chữ Hán Việt tương ứng; âm “si” có một số chữ Hán đồng âm nhưng không liên quan đến địa danh. Si Pa Phìn là địa danh ba âm tiết gốc tiếng dân tộc vùng cao, được ghi bằng chữ Quốc ngữ theo cách đọc địa phương. Yếu tố “Phìn” xuất hiện trong nhiều địa danh vùng cao Tây Bắc (Phìn Hồ, Xà Phìn…), song chưa tìm được nguồn ngôn ngữ học giải thích nghĩa của nó hay của cả tên Si Pa Phìn, nên nghĩa chưa thống nhất.

Chính tả: tên cửa khẩu phía Lào được viết theo tiếng Lào là Houay La, phía Việt quen gọi Huổi Lả; tên huyện bên kia biên giới là Mường Mày (muang May).

Tên Si Pa Phìn không trùng với xã phường nào khác trong danh mục đơn vị hành chính mới.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, Si Pa Phìn giáp xã Mường Chà ở phía bắc, xã Na Sang ở phía đông, và Lào ở phía nam, phía tây.

Địa hình núi cao. Dãy núi Mường Chà — dãy núi vòng cung bên bờ tây nam sông Đà, cao trung bình 1.500–2.000 m — sau khi chạy từ biên giới Việt – Trung xuống Mường Nhé thì chuyển hướng bắc – nam, chạy tới vùng Si Pa Phìn rồi qua phía tây Mường Lay.

Khí hậu nhiệt đới gió mùa vùng núi: mùa mưa từ khoảng tháng 4 đến tháng 9, mùa khô lạnh, cuối mùa khô có gió tây khô nóng.

Lịch sử

Đất Si Pa Phìn trước năm 1997 thuộc xã Chà Nưa, huyện Mường Lay, tỉnh Lai Châu.

• 26/5/1997 — Nghị định 52-CP lập xã Si Pa Phìn thuộc huyện Mường Lay trên cơ sở 27.098 ha và 4.789 người của xã Chà Nưa.
• 2003–2005 — chia tỉnh Lai Châu, huyện Mường Lay (gồm cả Si Pa Phìn) về tỉnh Điện Biên; năm 2005 huyện đổi tên thành huyện Mường Chà.
• 14/11/2006 — Nghị định 135/2006/NĐ-CP lấy đất, dân của Si Pa Phìn để lập ba xã mới: 726 ha, 411 nhân khẩu cho xã Na Sang; 9.038 ha, 2.082 nhân khẩu cho xã Ma Thì Hồ; 6.428 ha, 1.487 nhân khẩu cho xã Phìn Hồ (Phìn Hồ còn nhận thêm 5.002 ha, 1.057 nhân khẩu của Chà Nưa). Si Pa Phìn còn 12.904,9 ha, 4.224 nhân khẩu.
• 2010 — cửa khẩu Si Pa Phìn được giới chức hai tỉnh Điện Biên và Phongsaly khai trương (theo Wikipedia).
• 25/8/2012 — Nghị quyết 45/NQ-CP chuyển Si Pa Phìn và Phìn Hồ cùng Chà Tở, Nậm Khăn, Chà Nưa từ huyện Mường Chà sang lập huyện Nậm Pồ.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1661/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ xã Phìn Hồ và xã Si Pa Phìn thành xã Si Pa Phìn, hoạt động từ 1/7/2025.

Ghi chú nguồn: bài Wikipedia về xã ghi năm 2003 xã được chuyển “từ huyện Mường Nhé”; thông tin này không khớp với Nghị định 08/2002/NĐ-CP (chỉ chuyển Chà Cang, Nà Hỳ sang Mường Nhé) và với danh sách 13 xã còn lại của huyện Mường Lay cuối năm 2002, trong đó có Si Pa Phìn. Bài này theo nghị định.

Dân cư – xã hội

Xã gồm 20 bản: Chăn Nuôi, Chế Phù, Chiềng Nưa, Đề Bua, Đệ Tinh 1, Đệ Tinh 2, Long Dạo, Mạy Hốc, Mo Công, Nậm Chim I, Nậm Chim II, Pháng Chủ, Phi Lĩnh 1, Phi Lĩnh 2, Phìn Hồ, Pú Đao, Sân Bay, Tân Lập, Tân Phong và Van Hồ.

Số liệu dân tộc riêng cho xã chưa có trong các nguồn đã tra. Ở cấp huyện Nậm Pồ cũ (2017), người Mông chiếm khoảng 69%, Thái 18,5%, Dao 4,2%, Kinh 3,2%, Khơ Mú 1,6%, Hoa 1,5%, ngoài ra có Kháng, Cống. Vùng Phìn Hồ có cộng đồng người Hoa (Xạ Phang) — xã Phìn Hồ được nêu tên trong hồ sơ di sản nghề làm giày thêu của dân tộc này.

Giáo dục, y tế theo mô hình xã vùng cao biên giới: trạm y tế xã, trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và điểm trường ở bản xa.

Kinh tế

Nông – lâm nghiệp là sinh kế chính: lúa nương, lúa nước ở thung lũng, ngô, sắn, chăn nuôi gia súc, gia cầm; trồng và bảo vệ rừng.

Cửa khẩu Si Pa Phìn mở ra trao đổi hàng hóa qua biên giới. Theo Wikipedia, do cả hai bên biên giới đều là vùng chưa phát triển, hoạt động giao thương tại cửa khẩu chủ yếu là trao đổi hàng hóa theo chợ phiên.

Văn hóa

Nghề làm giày thêu của người Hoa (Xạ Phang) được ghi vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2021, với địa bàn gồm xã Tả Sìn Thàng, Lao Xả Phình (Tủa Chùa), Huổi Lèng, Sa Lông (Mường Chà) và Phìn Hồ (Nậm Pồ) — nay thuộc xã Si Pa Phìn.

Người Mông và người Thái trong xã mang nét văn hóa chung của Điện Biên; nghệ thuật khèn và nghề rèn của người Mông, nghệ thuật Xòe Thái đều đã được ghi danh di sản phi vật thể quốc gia ở cấp tỉnh.

Giao thông

Quốc lộ 4H bắt đầu từ ngã ba Na Pheo (xã Na Sang), đi qua Si Pa Phìn lên Mường Nhé. Tại Km 34 trên đất xã có nhánh quốc lộ 4H1 rẽ tới cửa khẩu Si Pa Phìn ở bản Tân Phong — điểm cuối của nhánh này.

Hành chính

Từ 1/7/2025 địa chỉ ghi: bản …, xã Si Pa Phìn, tỉnh Điện Biên. Người dân xã Phìn Hồ cũ làm thủ tục tại UBND xã Si Pa Phìn (trụ sở cũ của xã Si Pa Phìn).

Bản đồ Xã Si Pa Phìn

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Si Pa Phìn được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1661/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Nậm Pồ trước đây

• Xã Chà Tở 5.208
• Xã Mường Chà 13.884
• Xã Nà Bủng 10.114
• Xã Nà Hỳ 16.710
• Xã Quảng Lâm 10.021