Na Sang là xã ở trung tâm tỉnh Điện Biên, nơi đặt trụ sở cũ của huyện Mường Chà; xã được lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1661/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở thị trấn Mường Chà và ba xã Ma Thì Hồ, Sa Lông, Na Sang. Diện tích 360,15 km², dân số 19.598 người.
Tổng quan
Na Sang là một xã của tỉnh Điện Biên, bao trùm khu trung tâm của huyện Mường Chà cũ. Thị trấn Mường Chà — huyện lỵ từ năm 1997 đến 2025 — nay là một phần của xã, và trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND xã đặt tại trụ sở Huyện ủy, HĐND và UBND huyện Mường Chà trước đây. Vì vậy Na Sang là xã đông dân nhất trong nhóm xã thuộc vùng Mường Chà cũ.
Xã có diện tích 360,15 km², dân số 19.598 người, mật độ khoảng 54 người/km². Theo Wikipedia tiếng Việt, xã gồm 39 đơn vị dân cư: 11 tổ dân phố (phần thị trấn cũ) và 28 bản.
Na Sang nằm ở đầu mối giao thông của vùng: ngã ba Na Pheo là điểm đầu (Km 0) của quốc lộ 4H đi Nậm Pồ, Mường Nhé, còn quốc lộ 12 nối Điện Biên Phủ với Mường Lay chạy qua vùng Mường Chà. Các xã cùng vùng huyện cũ là Mường Tùng, Pa Ham, Nậm Nèn và Mường Pồn.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Na Sang cũ, lập năm 2006. Đáng chú ý là tên Mường Chà — tên của thị trấn và của cả huyện — không được dùng cho xã trung tâm này; theo Nghị quyết 1661/NQ-UBTVQH15, tên Mường Chà được đặt cho xã mới hợp từ Chà Cang, Chà Nưa, Nậm Tin, Pa Tần ở vùng Nậm Pồ cũ (xem xã Mường Chà). Lý do chọn tên chưa tìm được văn bản giải thích công khai. Các tên Ma Thì Hồ và Sa Lông nay chỉ còn là tên bản, tên suối.
Không đọc theo Hán Việt. Tra trên Wiki Ngôn Ngữ, âm “na” và âm “sang” đều có chữ Hán đồng âm, nhưng ghép lại không tạo thành từ Hán Việt có nghĩa và không có tư liệu nào cho thấy tên này được đặt theo chữ Hán. Na Sang thuộc lớp địa danh vùng cao Tây Bắc, ghi bằng chữ Quốc ngữ theo cách đọc địa phương; cần phân biệt với yếu tố “Nà” (thanh huyền) trong các tên như Nà Hỳ, Nà Bủng. Chưa tìm được nguồn giải thích đáng tin cậy về nghĩa của tên, nên nghĩa chưa thống nhất.
Các tên khác trên đất xã: Na Pheo là tên bản thuộc xã Mường Mươn cũ, nơi năm 1997 được chọn dựng thị trấn huyện lỵ mới. Thị trấn ấy ban đầu mang tên Mường Lay, đến năm 2005 đổi thành thị trấn Mường Chà khi huyện Mường Lay đổi tên thành huyện Mường Chà. Ma Thì Hồ trùng tên với một con suối trong vùng được Wikipedia liệt kê (suối Ma Thì Hồ).
Tên Na Sang không trùng với xã phường nào khác trong danh mục đơn vị hành chính mới.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, Na Sang giáp xã Mường Tùng ở phía bắc; xã Mường Pồn ở phía nam; các xã Pa Ham, Nậm Nèn và Mường Mùn ở phía đông; phía tây là các xã Chà Tở, Si Pa Phìn và biên giới Lào.
Địa hình là núi trung bình và núi cao bị chia cắt, xen các lòng chảo nhỏ. Toàn vùng Mường Chà cũ cao trung bình 350–1.500 m, nghiêng dần theo hướng tây bắc – đông nam; phía tây là các nhánh của dãy núi Mường Chà, dãy núi vòng cung bên bờ tây nam sông Đà, cao trung bình 1.500–2.000 m.
Sông suối chính là suối Nậm Mươn, chảy qua vùng Sa Lông và thị trấn cũ, cùng các suối nhỏ như suối Ma Thì Hồ. Phía đông, dòng Nậm Mức có thủy điện Long Tạo (42 MW) trên vùng đất các xã cũ Mường Mùn, Mường Pồn, Na Sang và Nậm Nèn.
Khí hậu nhiệt đới gió mùa vùng núi: nhiệt độ trung bình năm 18–25 °C, mưa 1.600–2.400 mm/năm, mùa mưa từ tháng 4 tới tháng 9; các tháng 3–5 khô nóng do gió tây (gió Lào), độ ẩm có lúc chỉ còn 40–50%.
Lịch sử
Vùng Mường Chà thời Lê thuộc châu Lai, phủ An Tây (1463), thời Nguyễn thuộc phủ Điện Biên (1841), từ năm 1909 thuộc tỉnh Lai Châu cũ. Sau năm 1954 là đất huyện Mường Lay. Địa bàn xã Na Sang ngày nay hình thành qua mấy lần điều chỉnh:
- 28/4/1997 — Nghị định 40-CP chuyển xã Mường Mươn từ huyện Điện Biên về huyện Mường Lay, và lập thị trấn Mường Lay mới làm huyện lỵ trên cơ sở 1.026 ha cùng 584 người của bản Na Pheo (xã Mường Mươn) và 1.433 người còn lại của thị trấn Mường Lay cũ.
- 2/3/2005 — Nghị định 25/2005/NĐ-CP đổi huyện Mường Lay thành huyện Mường Chà, thị trấn Mường Lay thành thị trấn Mường Chà.
- 14/11/2006 — Nghị định 135/2006/NĐ-CP lập ba xã: Na Sang (10.630 ha, 3.190 nhân khẩu của Mường Mươn và 726 ha, 411 nhân khẩu của Si Pa Phìn); Sa Lông (8.500 ha, 2.374 nhân khẩu tách từ Huổi Lèng); Ma Thì Hồ (ghép phần đất của Mường Mươn, Si Pa Phìn và Huổi Lèng, tổng 13.990,10 ha, 3.087 nhân khẩu).
- 25/8/2012 — Nghị quyết 45/NQ-CP chuyển năm xã phía tây của Mường Chà sang lập huyện Nậm Pồ; Na Sang, Sa Lông, Ma Thì Hồ và thị trấn ở lại huyện Mường Chà.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1661/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ thị trấn Mường Chà và các xã Ma Thì Hồ, Sa Lông, Na Sang thành xã Na Sang, hoạt động từ 1/7/2025.
Dân cư – xã hội
Với 19.598 người, Na Sang tập trung đông dân nhất ở phần thị trấn cũ, nơi có các cơ quan, trường học, trung tâm y tế của huyện trước đây; các bản vùng Ma Thì Hồ, Sa Lông thưa hơn, nằm rải theo sườn núi và thung suối.
Toàn huyện Mường Chà cũ có 18 dân tộc; theo số liệu năm 2010 được Wikipedia dẫn, người H'Mông đông nhất, tiếp đến người Thái. Người H'Mông sống phân tán ở vùng cao theo tập quán canh tác nương; người Thái tập trung ở vùng thấp ven sông suối và bãi bằng. Vùng Sa Lông có cộng đồng H'Mông hoa và có người Hoa (Xạ Phang) — cả hai được nhắc tên trong các hồ sơ di sản văn hóa phi vật thể quốc gia gắn với xã Sa Lông.
Hệ thống y tế, giáo dục của huyện cũ — Trung tâm Y tế (bệnh viện huyện Mường Chà) và các trường cấp huyện — đặt ở khu trung tâm, nay thuộc xã Na Sang và tiếp tục phục vụ các xã lân cận.
Kinh tế
Khu trung tâm cũ của huyện là nơi tập trung thương mại – dịch vụ của vùng: chợ, cửa hàng, dịch vụ vận tải dọc quốc lộ. Các bản còn lại sống chủ yếu bằng nông – lâm nghiệp: lúa nương, lúa nước ở thung lũng, ngô, chăn nuôi gia súc và trồng, bảo vệ rừng.
Dứa Mường Chà được Wikipedia tiếng Việt xếp trong danh sách đặc sản của tỉnh Điện Biên. Về tài nguyên, bài về tỉnh Điện Biên ghi vùng Mường Chà có khoáng sản sắt, đồng, antimon. Thủy điện Long Tạo trên dòng Nậm Mức nằm một phần trên đất xã.
Văn hóa
Hai di sản văn hóa phi vật thể quốc gia có tên xã Sa Lông cũ trong hồ sơ:
- Nghệ thuật tạo hoa văn trên trang phục truyền thống của người H'Mông hoa — loại hình tri thức dân gian, ghi danh năm 2017, địa bàn xã Sa Lông, huyện Mường Chà.
- Nghề làm giày thêu của người Hoa (Xạ Phang) — nghề thủ công truyền thống, ghi danh năm 2021, địa bàn gồm các xã Tả Sìn Thàng, Lao Xả Phình (Tủa Chùa), Huổi Lèng, Sa Lông (Mường Chà) và Phìn Hồ (Nậm Pồ).
Ở cấp tỉnh, nghệ thuật khèn của người Mông (2022), nghề rèn của người Mông (2023) và nghệ thuật Xòe Thái (2013) cũng được ghi danh là di sản phi vật thể quốc gia của Điện Biên — các thực hành này hiện diện trong đời sống cộng đồng H'Mông, Thái ở vùng Mường Chà.
Giao thông
Quốc lộ 4H bắt đầu từ ngã ba Na Pheo (Km 0) trên đất xã, đi về phía tây qua Si Pa Phìn (Km 34, có nhánh 4H1 tới cửa khẩu Si Pa Phìn) rồi lên Mường Nhé. Quốc lộ 12 nối Điện Biên Phủ với Mường Lay chạy qua vùng Mường Chà cũ; từ trung tâm xã tới thành phố Điện Biên Phủ khoảng 54 km.
Hành chính
Từ 1/7/2025 địa chỉ ghi: tổ dân phố/bản …, xã Na Sang, tỉnh Điện Biên. Người dân thị trấn Mường Chà cũ lưu ý: địa chỉ mới là xã Na Sang, không phải “xã Mường Chà” — xã Mường Chà là đơn vị khác ở vùng Nậm Pồ cũ, cách hàng chục km. UBND xã Na Sang đặt tại trụ sở cũ của Huyện ủy, HĐND, UBND huyện Mường Chà.
Bản đồ Xã Na Sang
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Na Sang được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1661/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Ma Thì Hồ | Huyện Mường Chà | Tỉnh Điện Biên | toàn bộ |
| Xã Na Sang | Huyện Mường Chà | Tỉnh Điện Biên | toàn bộ |
| Thị trấn Mường Chà | Huyện Mường Chà | Tỉnh Điện Biên | toàn bộ |
| Xã Sa Lông | Huyện Mường Chà | Tỉnh Điện Biên | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Na Sang mới gồm những đơn vị cũ nào?
Gồm toàn bộ thị trấn Mường Chà và ba xã Ma Thì Hồ, Sa Lông, Na Sang của huyện Mường Chà cũ, theo Nghị quyết 1661/NQ-UBTVQH15, hoạt động từ 1/7/2025.
Thị trấn Mường Chà cũ nay thuộc xã nào?
Thuộc xã Na Sang. Xã mang tên Mường Chà hiện nay là đơn vị khác, hợp từ Chà Cang, Chà Nưa, Nậm Tin, Pa Tần ở vùng huyện Nậm Pồ cũ.
Tên Na Sang có nghĩa là gì?
Na Sang là địa danh vùng cao Tây Bắc kế thừa tên xã Na Sang (lập 2006), không phải tên Hán Việt; nghĩa của tên hiện chưa có nguồn giải thích thống nhất.
Quốc lộ 4H bắt đầu từ đâu?
Từ ngã ba Na Pheo (Km 0) thuộc xã Na Sang, đi qua Si Pa Phìn tới Mường Nhé.
Na Sang có di sản văn hóa nào?
Hai di sản phi vật thể quốc gia gắn với xã Sa Lông cũ: nghệ thuật tạo hoa văn trang phục người H'Mông hoa (2017) và nghề làm giày thêu của người Hoa – Xạ Phang (2021).
Cùng Huyện Mường Chà trước đây
- Phường Mường Lay 18.208
- Xã Mường Pồn 10.401
- Xã Mường Tùng 9.450
- Xã Nậm Nèn 7.496
- Xã Pa Ham 8.171
← Toàn bộ 45 xã, phường của Điện Biên Tra tên xã cũ → mới