Xã Tủa Thàng

Tổng quan

Tủa Thàng là một xã của tỉnh Điện Biên, nằm ở phần đông bắc vùng Tủa Chùa cũ, giáp tỉnh Lai Châu. Địa bàn xã thuộc cao nguyên Sín Chải — cao nguyên đá vôi trải trên các xã Tủa Thàng, Sín Chải, Tủa Chùa, Sáng Nhè và Sính Phình.

Xã mới có diện tích 150,92 km², dân số 8.944 người, mật độ khoảng 59 người/km². Trụ sở Đảng ủy, HĐND và UBND xã đặt tại trụ sở cũ của xã Huổi Só. Phần Huổi Só cũ là nơi có nhiều dấu ấn văn hóa nhất của xã: hang động Pê Răng Ky — danh lam thắng cảnh cấp quốc gia, Lễ cấp sắc của người Dao Quần Chẹt — di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, và món bánh chưng đen nổi tiếng trong ẩm thực Điện Biên.

Hai xã khác của vùng Tủa Chùa cũ trong cùng nhóm sắp xếp là Sín Chải và Sính Phình; phần còn lại của huyện cũ nay thuộc các xã Tủa Chùa và Sáng Nhè.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Tủa Thàng cũ; trụ sở thì đặt ở Huổi Só. Tên Huổi Só vẫn còn trong tên hai thôn Huổi Só I, Huổi Só II, và trong tên đặc sản “bánh chưng đen Huổi Só”.

Không phải tên Hán Việt. Hai âm “tủa” và “thàng” đều không có chữ Hán Việt tương ứng (tra âm “tủa”, tra âm “thàng” trên Wiki Ngôn Ngữ). Từ điển trên Wiki Ngôn Ngữ có mục “Tủa Thàng”, định nghĩa là “một xã thuộc huyện Tủa Chùa, tỉnh Lai Châu” — đúng với giai đoạn trước năm 2004. Đây là địa danh vùng cao gốc tiếng dân tộc. Yếu tố “Tủa” cũng có trong tên huyện cũ Tủa Chùa và tên xã Tủa Sín Chải bên Lai Châu; tuy vậy chưa tìm được nguồn giải thích nghĩa của “Tủa” hay “Thàng”, nên nghĩa cả tên chưa thống nhất.

Huổi Só: yếu tố “Huổi” lặp lại trong rất nhiều địa danh Điện Biên (Huổi Lèng, Huổi Va, Huổi Tống…); nghĩa riêng của tên Huổi Só chưa có nguồn xác nhận.

Dễ nhầm: Tủa Thàng khác với xã Tủa Chùa (trung tâm huyện cũ) và với xã Tủa Sín Chải của tỉnh Lai Châu. Tên Tủa Thàng không trùng với xã phường nào ở tỉnh khác.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, Tủa Thàng giáp tỉnh Lai Châu ở phía bắc và một phần phía đông, xã Sáng Nhè ở phía nam, các xã Sín Chải và Sính Phình ở phía tây.

Xã nằm trên cao nguyên Sín Chải: theo Wikipedia, cao nguyên này dài khoảng 60 km, rộng khoảng 25 km, độ cao trung bình khoảng 1.500 m; phía bắc và phía đông được giới hạn bởi sông Đà, phía tây là sông Nậm Mức; sườn cao nguyên phía sông Đà gần như dựng đứng. Từ điển địa danh trên Wiki Ngôn Ngữ mô tả địa hình karst phía bắc cao nguyên hiểm trở. Đá vôi tạo nên nhiều hang động, trong đó nổi tiếng nhất là động Pê Răng Ky ở vùng Huổi Só.

Khí hậu vùng cao: mùa đông lạnh, có những đợt rét đậm, sương muối; mùa mưa tập trung từ khoảng tháng 5 đến tháng 9.

Lịch sử

Vùng Tủa Chùa, theo Wikipedia tiếng Việt, “vốn là đất Mường Báng xưa”; thời Pháp thuộc, năm 1893, tiểu quân khu Lai Châu có châu Luân — được Wikipedia đồng nhất với vùng Tủa Chùa.

• 18/10/1955 — Nghị định 606/NĐ-TTg lập châu Tủa Chùa gồm 8 xã, tách từ châu Mường Lay, thuộc Khu tự trị Thái – Mèo.
• 1962–2003 — Tủa Chùa là huyện của tỉnh Lai Châu; Tủa Thàng là xã của huyện. Năm lập xã Huổi Só (tách từ đâu) chưa tra được trong nguồn chính thức.
• 2003–2004 — Nghị quyết 22/2003/QH11 chia tỉnh Lai Châu; huyện Tủa Chùa thuộc tỉnh Điện Biên.
• 4/2018 — hang động Pê Răng Ky (bản Pê Răng Ky, xã Huổi Só) được trao bằng xếp hạng di tích quốc gia loại danh lam thắng cảnh.
• 2020 — Lễ cấp sắc (Tủ cải) của người Dao Quần Chẹt ở xã Huổi Só được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1661/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ diện tích, dân số hai xã Huổi Só và Tủa Thàng thành xã Tủa Thàng; hoạt động từ 1/7/2025.

Dân cư – xã hội

Huyện Tủa Chùa cũ có 7 dân tộc, trong đó dân tộc thiểu số chiếm trên 95% dân số; các dân tộc chính là Thái, Kinh, H'Mông, Dao. Ở Tủa Thàng, cộng đồng người Dao Quần Chẹt vùng Huổi Só được biết đến qua Lễ cấp sắc — di sản quốc gia. Tỷ lệ dân tộc riêng của xã chưa được công bố trong nguồn tra được.

Theo Wikipedia, xã có 16 thôn, trong đó có Tủa Thàng, Huổi Só I, Huổi Só II, Đề Chu, Háng Pàng, Hồng Ngài, Huổi Loóng, Huổi Trẳng, Làng Vùa, Nậm Bành, Phi Giàng, Tà Huổi Tráng, Tà Si Láng, Tù Cha.

Kinh tế

Kinh tế vùng Tủa Chùa cũ, theo Wikipedia, dựa vào trồng ngô, lúa, chè, bông, trẩu, cây ăn quả và cây cánh kiến; chăn nuôi bò, trâu, dê và ong mật; khai thác dược liệu, đặc sản rừng; chế biến chè và nông sản. Tủa Thàng nằm trong vùng sản xuất ấy; số liệu riêng về diện tích cây trồng, đàn gia súc của xã chưa được công bố trong nguồn tra được.

Đặc sản gắn tên địa phương là bánh chưng đen Huổi Só, được Wikipedia liệt kê trong các món đặc trưng của ẩm thực Điện Biên cùng với rượu mông pê Tủa Chùa. Danh thắng Pê Răng Ky mở ra hướng du lịch hang động – văn hóa cộng đồng cho xã.

Văn hóa – di tích

• Hang động Pê Răng Ky — hang karst trong núi đá vôi ở bản Pê Răng Ky (Huổi Só cũ), cách trung tâm tỉnh khoảng 127 km; được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trao bằng xếp hạng di tích quốc gia loại danh lam thắng cảnh tháng 4/2018.
• Lễ cấp sắc (Tủ cải) của người Dao Quần Chẹt ở Huổi Só — Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (ghi danh năm 2020), loại hình tập quán xã hội và tín ngưỡng.
• Múa của người Khơ Mú (ghi danh 2021) có phạm vi gồm huyện Tủa Chùa cũ.

Ở phía nam, trên đất xã Xá Nhè cũ nay thuộc xã Sáng Nhè, là động Xá Nhè — danh lam thắng cảnh quốc gia xếp hạng năm 2014, cùng hệ hang động karst của cao nguyên Sín Chải.

Hành chính

Từ 1/7/2025, địa chỉ ghi: thôn …, xã Tủa Thàng, tỉnh Điện Biên. Người dân xã Huổi Só cũ ghi địa chỉ mới là “xã Tủa Thàng”; UBND xã Tủa Thàng đặt tại trụ sở cũ của xã Huổi Só.

Bản đồ Xã Tủa Thàng

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Tủa Thàng được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1661/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Tủa Chùa trước đây

• Xã Sáng Nhè 19.208
• Xã Sín Chải 12.915
• Xã Sính Phình 15.815
• Xã Tủa Chùa 17.817