Sáng Nhè là xã của tỉnh Điện Biên, nơi có động Xá Nhè — danh lam thắng cảnh quốc gia; xã được lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1661/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở hai xã Xá Nhè, Mường Đun (huyện Tủa Chùa) và xã Phình Sáng (huyện Tuần Giáo). Diện tích 186,87 km², dân số 19.208 người.
Tổng quan
Sáng Nhè là một xã của tỉnh Điện Biên, ở phía đông vùng Tủa Chùa cũ, giáp tỉnh Sơn La. Xã được hợp từ ba xã thuộc hai huyện cũ: Xá Nhè và Mường Đun của huyện Tủa Chùa, Phình Sáng của huyện Tuần Giáo. Trụ sở Đảng ủy, HĐND và UBND xã đặt tại trụ sở cũ của xã Xá Nhè.
Xã rộng 186,87 km², dân số 19.208 người, mật độ khoảng 103 người/km² — đông dân hơn nhiều xã vùng cao xung quanh. Điểm nhận diện nổi bật là động Xá Nhè, hang đá vôi được xếp hạng danh lam thắng cảnh quốc gia năm 2014.
Các xã cùng vùng Tủa Chùa cũ gồm Tủa Chùa, Tủa Thàng, Sín Chải, Sính Phình; phía nam là Pú Nhung thuộc vùng Tuần Giáo cũ.
Tên gọi và ý nghĩa
“Sáng Nhè” hay “Xá Nhè”? Nghị quyết 1661/NQ-UBTVQH15 viết rõ: sắp xếp các xã Xá Nhè, Mường Đun và Phình Sáng “thành xã mới có tên gọi là xã Sáng Nhè”. Tên mới không xa lạ: chính văn bản năm 1977 chuyển xã này từ Tuần Giáo sang Tủa Chùa — Quyết định 328-CP — mang tiêu đề “sáp nhập các xã Mường Báng, Sáng Nhè và Mường Đun… vào huyện Tủa Chùa”, trong khi các tài liệu khác (danh sách xã năm 1952, 1962, danh mục hành chính về sau) ghi Xá Nhè. Từ điển trên Wiki Ngôn Ngữ cũng có mục “Sáng Nhè” định nghĩa là một xã thuộc huyện Tủa Chùa, tỉnh Lai Châu. Như vậy “Sáng Nhè” là một cách ghi tên đã từng dùng cho chính xã Xá Nhè; tên động Xá Nhè vẫn giữ cách viết “Xá”.
Âm “Sáng” đồng thời là âm cuối của tên Phình Sáng — một trong ba xã hợp thành. Chưa tìm được tờ trình hay bài báo giải thích lý do chọn cách viết “Sáng Nhè” thay cho “Xá Nhè”, nên bài này chỉ ghi nhận hai sự kiện trên, không suy ra chủ ý.
Không phải tên Hán Việt. Âm “nhè” không có chữ Hán Việt. Âm “sáng” tuy có chữ Hán 創 (sáng tạo, khởi dựng), nhưng ghép với “nhè” không thành từ Hán Việt; đây là địa danh gốc tiếng dân tộc. Nghĩa của tên chưa có nguồn giải thích, xem là chưa thống nhất.
Tên các xã cũ: Mường Đun mang yếu tố “mường” — từ Tày – Thái chỉ một vùng cư trú gồm trung tâm và các bản; Phình Sáng có từ danh sách năm 1952. Mường Đun nay còn là tên thôn, Phình Sáng còn là tên bản.
Trùng tên: cả nước chỉ có một xã Sáng Nhè. Lưu ý xã Pú Nhung có một bản tên Xá Nhè — khác với xã Xá Nhè cũ.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã Sáng Nhè phía bắc giáp xã Tủa Thàng; phía nam giáp Pú Nhung; phía đông giáp tỉnh Sơn La; phía tây giáp Sính Phình và Tủa Chùa.
Địa hình núi cao xen núi đá vôi. Động Xá Nhè nằm ở độ cao trên 1.500 m so với mực nước biển, cho thấy phần trung tâm Xá Nhè cũ là vùng núi cao. Theo niên giám thống kê 2022, Phình Sáng rộng 88,16 km², Xá Nhè 61,17 km², Mường Đun 37,56 km². Sông Đà chảy qua ranh giới phía đông vùng Tủa Chùa cũ, làm ranh giới với Sơn La.
Khí hậu nhiệt đới gió mùa vùng núi, mùa đông lạnh; mưa lớn mùa hè có thể làm nghiêng đổ cây trồng trên sườn dốc — trang thông tin xã nhắc việc chống, chỉnh cây mắc ca bị nghiêng đổ sau mưa lớn năm 2026.
Lịch sử
Xá Nhè và Phình Sáng có tên trong danh sách 8 xã của huyện Tuần Giáo ngày 20/11/1952; năm 1962 huyện Tuần Giáo có các xã Xá Nhè, Phình Sáng và Mường Đun. Các mốc chính:
- 15/12/1977 — Quyết định 328-CP chuyển ba xã Mường Báng, Mường Đun và Xá Nhè (văn bản ghi Sáng Nhè) từ huyện Tuần Giáo về huyện Tủa Chùa; đồng thời sáp nhập xóm Phảng Củ và xóm Háng Chưa của xã Xá Nhè vào xã Phình Sáng (vẫn thuộc Tuần Giáo).
- 26/11/2003 — Tủa Chùa và Tuần Giáo cùng chuyển về tỉnh Điện Biên.
- 25/8/2012 — Nghị quyết 45/NQ-CP lập xã Rạng Đông từ 3.902 ha và 3.220 người của Phình Sáng; Phình Sáng còn 8.815,92 ha, 4.941 người và 10 bản: Mý Làng A, Mý Làng B, Phiêng Cải, Háng Chua, Nậm Din, Phiêng Cứ, Háng Khúa, Phiêng Hoa, Phình Sáng, Khoa Trá.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1661/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ Xá Nhè, Mường Đun và Phình Sáng thành xã Sáng Nhè; xã hoạt động từ 1/7/2025.
Sau gần 50 năm thuộc hai huyện khác nhau, phần đất Xá Nhè và Phình Sáng — từng trao đổi xóm cho nhau năm 1977 — nay lại chung một xã.
Dân cư – xã hội
Năm 2022, Xá Nhè có 7.369 người, Phình Sáng 6.042 người, Mường Đun 4.279 người (niên giám thống kê tỉnh Điện Biên). Theo Wikipedia, xã có 30 thôn, bản: 10 thôn (Đề Tâu, Pàng Dề A, Pàng Dề B, Pàng Nhang, Phiêng Quảng, Sín Sủ 1, 2, Sông A, Tỉnh B, Trung Dù) và 20 bản (Đun, Đun Nưa, Háng Chua, Háng Khúa, Kép, Khua Trá, Lịch I, II, Mý Làng A, B, Phàng Củ, Phình Sáng…). Sau đợt sắp xếp thôn bản năm 2026, trang thông tin xã nhắc tới 21 thôn.
Huyện Tủa Chùa cũ có 7 dân tộc, dân tộc thiểu số chiếm trên 95% dân số; vùng Tuần Giáo cũ có Thái, Mông, Kinh là các dân tộc chính. Tỷ lệ dân tộc riêng của xã Sáng Nhè chưa thấy số liệu công bố.
Xã có Trường PTDTBT Tiểu học Sáng Nhè, trường mầm non và trạm y tế xã (thành lập lại theo mô hình mới sau sắp xếp). Chương trình Vùng Tuần Giáo của tổ chức World Vision Việt Nam đã hoạt động 19 năm tại địa phương, tổng kết tại xã Sáng Nhè tháng 9/2026, tập trung vào chăm sóc và bảo vệ trẻ em.
Kinh tế
Nông nghiệp vùng cao là chính: lúa (xã tổ chức gặt thí điểm đánh giá năng suất lúa vụ mùa năm 2026), ngô, chăn nuôi. Cây trồng mới đáng kể nhất là mắc ca: theo trang thông tin xã, diện tích mắc ca trồng từ 2023 đến 2026 thuộc các dự án Chương trình mục tiêu quốc gia là 435,03 ha, nằm ở 20/21 thôn; xã phối hợp với một doanh nghiệp mắc ca hướng dẫn cắt tỉa, tạo tán, phòng bệnh xì mủ, sâu đục thân. Cà phê cũng được trồng trong các dự án này.
Động Xá Nhè là tài nguyên du lịch của xã, nằm gần trung tâm Xá Nhè cũ và đường giao thông chính.
Văn hóa
Động Xá Nhè ở bản Pàng Dề A1 (nay thuộc thôn Pàng Dề A) là hang karst trong núi đá vôi, được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng danh lam thắng cảnh cấp quốc gia ngày 10/3/2014. Theo Wikipedia, hang nằm ở độ cao trên 1.500 m, cách trung tâm xã Xá Nhè cũ chưa đầy 1 km; cửa hang rộng 5 m, cao khoảng 18 m; hang có 5 khoang lớn nhỏ kéo dài khoảng 700 m, với nhiều nhũ đá, măng đá.
Sinh hoạt cộng đồng diễn ra theo thôn: năm 2026 thôn Mường Đun tổ chức Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc gắn với Ngày Văn hóa Việt Nam; xã tổ chức hội thi dân vũ lần thứ nhất và chương trình đêm hội trăng rằm.
Hành chính
Từ 1/7/2025, địa chỉ ghi: thôn/bản …, xã Sáng Nhè, tỉnh Điện Biên. Người dân ba xã cũ làm thủ tục tại UBND xã Sáng Nhè (trụ sở cũ xã Xá Nhè). Giấy tờ cũ ghi “xã Xá Nhè, huyện Tủa Chùa” hoặc “xã Phình Sáng, huyện Tuần Giáo” nay tương ứng với xã Sáng Nhè.
Bản đồ Xã Sáng Nhè
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Sáng Nhè được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1661/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Phình Sáng | Huyện Tuần Giáo | Tỉnh Điện Biên | toàn bộ |
| Xã Xá Nhè | Huyện Tủa Chùa | Tỉnh Điện Biên | toàn bộ |
| Xã Mường Đun | Huyện Tủa Chùa | Tỉnh Điện Biên | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Sáng Nhè gồm những xã cũ nào?
Gồm toàn bộ hai xã Xá Nhè, Mường Đun (huyện Tủa Chùa) và xã Phình Sáng (huyện Tuần Giáo), theo Nghị quyết 1661/NQ-UBTVQH15, hoạt động từ 1/7/2025.
Sáng Nhè và Xá Nhè có phải là một?
Xá Nhè là tên xã cũ; Sáng Nhè là tên xã mới. Tên “Sáng Nhè” từng được dùng để ghi chính xã Xá Nhè, ví dụ trong Quyết định 328-CP năm 1977. Động Xá Nhè vẫn giữ cách viết “Xá”.
Tên Sáng Nhè có nghĩa là gì?
Đây là tên gốc tiếng dân tộc, không phải Hán Việt; nghĩa chưa có nguồn giải thích thống nhất.
Động Xá Nhè nằm ở đâu?
Ở bản Pàng Dề A1 (nay là thôn Pàng Dề A), xã Sáng Nhè, tỉnh Điện Biên; được xếp hạng danh lam thắng cảnh quốc gia ngày 10/3/2014.
Diện tích và dân số xã Sáng Nhè là bao nhiêu?
Diện tích 186,87 km², dân số 19.208 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Tuần Giáo, Huyện Tủa Chùa trước đây
- Xã Búng Lao 19.657
- Xã Chiềng Sinh 15.371
- Xã Mường Mùn 14.374
- Xã Pú Nhung 12.547
- Xã Quài Tở 14.887
- Xã Sín Chải 12.915
- Xã Sính Phình 15.815
- Xã Tủa Chùa 17.817
- Xã Tủa Thàng 8.944
- Xã Tuần Giáo 24.303
← Toàn bộ 45 xã, phường của Điện Biên Tra tên xã cũ → mới