Xã Tủa Sín Chải

Tổng quan

Tủa Sín Chải là xã rộng và đông dân nhất trong số các xã hình thành hoàn toàn trên đất huyện Sìn Hồ cũ: 292,88 km² và 16.199 người, mật độ khoảng 55 người/km². Xã trải từ chân phía nam cao nguyên Sìn Hồ xuống tới bờ sông Đà, con sông làm ranh giới với tỉnh Điện Biên.

Trụ sở xã đặt tại bản Nhiều Sáng. Theo Wikipedia tiếng Việt, xã có 31 bản với những tên bản đặc trưng vùng cao như Háng Lìa, Tìa Khí, Phi Én, Thà Giàng Phô, Chinh Chu Phìn, Lùng Sử Phìn.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Tủa Sín Chải, một trong 21 xã của huyện Sìn Hồ từ sau năm 1954. Tên hai xã nhập vào — Làng Mô và Tả Ngảo — còn lại trong tên bản (bản Làng Mô).

Về chữ nghĩa: tên Tủa Sín Chải gồm ba âm. Âm “tủa” và âm “sín” không phải âm Hán Việt; “chải” cũng không. Đây là tên địa phương vùng cao được phiên âm sang chữ quốc ngữ. Yếu tố “chải” xuất hiện rất nhiều trong địa danh vùng cao Tây Bắc (Sin Chải, Lao Chải, Xà Chải, Tả Chải…), và “tủa” cũng có mặt ở huyện Tủa Chùa bên kia sông Đà, nhưng chưa tìm thấy tài liệu giải nghĩa đáng tin cho tên này — nghĩa gốc chưa thống nhất. Từ điển wiki.ngonngu.com chỉ ghi Tủa Sín Chải là tên xã; còn mục “Sín Chải” ghi đó là tên một cao nguyên đá vôi ở vùng Tủa Chùa bên kia sông Đà — hai tên có chung yếu tố nhưng không có tài liệu nói chúng liên quan.

Không có xã nào khác trong cả nước trùng tên Tủa Sín Chải; cần phân biệt với xã Sìn Hồ và xã Sin Suối Hồ cùng tỉnh.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp xã Sìn Hồ ở phía bắc, xã Nậm Tăm và xã Nậm Mạ ở phía đông, xã Lê Lợi ở phía tây; phía nam là tỉnh Điện Biên với ranh giới là sông Đà.

Địa hình dốc mạnh từ cao nguyên Sìn Hồ (trung bình khoảng 1.500 m) xuống thung lũng sông Đà; giữa hai đầu là sườn núi cao, khe suối sâu (các bản Nậm Chản, Nậm Khăm). Khí hậu phân hóa theo độ cao: phần trên mát lạnh như cao nguyên, phần ven sông nóng hơn.

Lịch sử

Sau năm 1954, huyện Sìn Hồ có 21 xã, trong đó có Tủa Sín Chải, Làng Mô và Tả Ngảo.

• 2/1/2004 — Nghị định 01/2004/NĐ-CP sáp nhập bản Thành Chử của xã Xá Tổng (huyện Mường Lay) — 813 ha, 328 người — vào xã Tủa Sín Chải. Sau điều chỉnh, xã cũ có 9.683 ha và 3.284 người. Bản Thành Chử nay vẫn là một bản của xã.
• 2012 — Huyện Sìn Hồ chuyển năm xã (Lê Lợi, Pú Đao, Nậm Pì, Nậm Ban, Trung Chải) sang huyện Nậm Nhùn; ba xã Tủa Sín Chải, Làng Mô, Tả Ngảo ở lại Sìn Hồ. Sau lần đó huyện còn 152.696,03 ha với 74.803 nhân khẩu, gồm 1 thị trấn và 21 xã.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1670/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ các xã Làng Mô, Tả Ngảo và Tủa Sín Chải thành xã Tủa Sín Chải, hoạt động từ 1/7/2025.

Dân cư – xã hội

Dân số 16.199 người, đông nhất trong các xã vùng Sìn Hồ cũ. Huyện Sìn Hồ cũ có người Thái và người Mông chiếm số đông, cùng người Kinh, Dao, Lự, Kháng, Khơ Mú. Báo chí ghi nhận người Mông ở các bản Tìa Khí, Phi Én của xã Tủa Sín Chải cũ — 140 hộ đồng bào Mông hai bản này được đưa điện lưới quốc gia về trước Tết Độc lập (Tạp chí Công Thương). Cũng theo tạp chí này, trong cùng năm Công ty Điện lực Lai Châu cấp điện cho 1.067 hộ ở 18 thôn bản của huyện Sìn Hồ, thuộc các xã Hồng Thu, Tả Ngảo, Làng Mô và Tủa Sín Chải.

Do bản phân tán trên sườn núi, việc học của trẻ em dựa vào các điểm trường bản và trường phổ thông dân tộc bán trú; trạm y tế ở trung tâm các xã cũ tiếp tục phục vụ cư dân theo địa bàn.

Kinh tế

Nông – lâm nghiệp là chủ đạo: lúa nương, lúa ruộng bậc thang, ngô, sắn trên đất dốc và chăn nuôi gia súc. Theo báo Lai Châu, ở xã Tả Ngảo cũ, chăn nuôi trâu, bò, dê là nguồn thu đáng kể — một hộ ở bản Hải Hồ có 12 con trâu bò và 35 con dê, thu nhập khoảng 150 triệu đồng mỗi năm; xã đặt mục tiêu đạt tiêu chí thu nhập nông thôn mới đến năm 2026.

Theo báo chí, vùng cao nguyên Sìn Hồ có khí hậu hợp với cây ôn đới và dược liệu (tam thất, mận, đào, lê); các chương trình giảm nghèo, nông thôn mới hỗ trợ giống, chuồng trại và đường giao thông nội bản. Ngành điện Lai Châu đã kéo điện lưới quốc gia tới nhiều bản của các xã Tả Ngảo, Làng Mô, Tủa Sín Chải cũ.

Văn hóa

Đời sống văn hóa của xã gắn với văn hóa các dân tộc vùng Sìn Hồ cũ, nơi người Thái và người Mông đông nhất. Ẩm thực quen thuộc của cả vùng là thắng cố, rượu ngô, mận Sìn Hồ, mắc cọp Sìn Hồ, canh gà lá thuốc Dao Khâu. Chợ phiên cuối tuần ở khu trung tâm xã Sìn Hồ (sáng thứ Bảy và Chủ nhật) là nơi người các bản phía nam lên mua bán.

Chưa tìm thấy di tích được xếp hạng trên địa bàn xã.

Giao thông

Đường bộ là phương thức chính: các bản nối với trung tâm xã và lên khu trung tâm xã Sìn Hồ bằng đường xã, đường liên bản trên sườn núi. Phía nam, sông Đà vừa là ranh giới tỉnh vừa là tuyến thủy mà tỉnh Lai Châu dùng để giao lưu với Điện Biên, Sơn La, Hòa Bình. Theo tỉnh, đến năm 2025 toàn tỉnh 100% xã có đường ô tô tới trung tâm, 82% đường xã đã được cứng hóa.

Hành chính

Địa chỉ ghi: bản …, xã Tủa Sín Chải, tỉnh Lai Châu. Người dân các xã Làng Mô, Tả Ngảo cũ không ghi “huyện Sìn Hồ” nữa. Trụ sở xã đặt tại bản Nhiều Sáng.

Bản đồ Xã Tủa Sín Chải

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Tủa Sín Chải được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1670/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Sìn Hồ trước đây

• Xã Hồng Thu 13.368
• Xã Lê Lợi 9.110
• Xã Nậm Cuổi 10.799
• Xã Nậm Mạ 6.504
• Xã Nậm Tăm 12.753
• Xã Pa Tần 9.039
• Xã Pu Sam Cáp 11.611
• Xã Sìn Hồ 14.012