Xã Nậm Mạ

Tổng quan

Nậm Mạ là một trong những xã xa huyện lỵ nhất của vùng Sìn Hồ cũ: theo Wikipedia tiếng Việt, xã Nậm Mạ cũ cách thị trấn Sìn Hồ khoảng 100 km và cách trung tâm tỉnh (thành phố Lai Châu cũ) khoảng 82 km. Phía nam xã là đất tỉnh Điện Biên.

Với 112,73 km² và 6.504 người (mật độ khoảng 58 người/km²), Nậm Mạ là xã nhỏ nhất cả về diện tích lẫn dân số trong các xã hình thành trên đất Sìn Hồ cũ. Trụ sở xã đặt tại bản Căn Co. Theo Wikipedia tiếng Việt, xã chia thành 11 bản: Căn Co, Co Lẹ, Huổi Ca, Lao Hu San, Là Cuổi, Nậm Kinh, Nậm Mạ, Nậm Ngá, Nậm Phìn, Ngài Thầu và Sông Đà.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Nậm Mạ, một trong 21 xã của huyện Sìn Hồ từ sau năm 1954; tên còn lại — Căn Co — là tên bản trụ sở.

Tên gốc tiếng Thái. Âm “nậm” không có chữ Hán Việt; theo Nguyễn Khắc Ngữ (1963), ở vùng người Thái sông suối thường mang chữ “Nậm” ở đầu. Nậm Mạ vì vậy là tên một dòng suối. Thời Pháp, danh sách đơn vị khu Mao Xao Phing (theo Wikipedia tiếng Việt) ghi “Nam Ma (Nậm Mạ)” kèm chữ Hán 南麻 — đọc Hán Việt là “nam ma”. Đây là cách mượn chữ để ghi âm: 南 (nam, phương nam) ghi âm “nậm”, 麻 (ma, cây gai) ghi âm “mạ”; đọc theo nghĩa chữ Hán sẽ ra nghĩa gượng. Nghĩa của chữ “Mạ” trong tiếng Thái địa phương chưa có nguồn giải thích.

Trùng tên: trong tỉnh còn bản Nậm Mạ Thái, Nậm Mạ Dạo thuộc xã Hồng Thu; ở cấp xã, cả nước không có đơn vị nào khác tên Nậm Mạ. Tên Căn Co chưa có tài liệu giải nghĩa.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp xã Nậm Tăm ở phía bắc, xã Pu Sam Cáp ở phía đông, xã Nậm Cuổi ở phía đông nam, xã Tủa Sín Chải ở phía tây; phía nam giáp các xã Sín Chải và Tủa Thàng của tỉnh Điện Biên.

Xã nằm ở phần thấp phía nam vùng Sìn Hồ, nơi địa hình đổ về thung lũng sông Đà — một bản của xã mang chính tên Sông Đà. Địa hình núi cao xen khe suối sâu (các bản Nậm Kinh, Nậm Ngá, Nậm Phìn).

Lịch sử

Tên Nậm Mạ đã có từ thời Pháp, trong khu Mao Xao Phing của Đạo Lai. Sau năm 1954, huyện Sìn Hồ có 21 xã, trong đó có Căn Co và Nậm Mạ.

• 2007 — Theo Wikipedia tiếng Việt, xã Nậm Mạ nằm trong vùng tái định cư của dự án thủy điện Sơn La.
• 2008 — Cũng theo nguồn này, Nậm Mạ là xã duy nhất của huyện Sìn Hồ được Ủy ban nhân dân tỉnh Lai Châu công nhận là xã thoát nghèo theo Chương trình 135 của Chính phủ.
• 2012 — Huyện Sìn Hồ chuyển năm xã sang huyện Nậm Nhùn; Căn Co và Nậm Mạ vẫn thuộc Sìn Hồ.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1670/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ xã Căn Co và xã Nậm Mạ thành xã Nậm Mạ, hoạt động từ 1/7/2025.

Hai mốc 2007 và 2008 mới thấy ở Wikipedia tiếng Việt, chưa đối chiếu được với văn bản của tỉnh.

Dân cư – xã hội

Dân số 6.504 người (số liệu sắp xếp 2025). Wikipedia tiếng Việt ghi riêng xã Nậm Mạ cũ năm 2025 có 5.835 người trên 111,5 km² — đó là số của xã trước khi nhập Căn Co hay đã gồm cả hai xã thì chưa rõ, nên bài dùng số của phiếu sắp xếp. Cũng theo Wikipedia, sau tái định cư đời sống người dân gặp nhiều khó khăn, một số người chuyển đi nơi khác làm ăn, số lớp học giảm.

Huyện Sìn Hồ cũ có người Thái và người Mông chiếm số đông, cùng người Kinh, Dao, Lự, Kháng, Khơ Mú. Trên địa bàn có các trường mầm non Nậm Mạ, Căn Co; trường tiểu học và trung học cơ sở ở Căn Co và Nậm Mạ (một số là trường phổ thông dân tộc bán trú).

Kinh tế

Nông – lâm nghiệp là nguồn sống chính: lúa, ngô, sắn, chăn nuôi gia súc gia cầm và khai thác sản vật rừng. Wikipedia tiếng Việt ghi đời sống sau tái định cư còn nhiều khó khăn. Xã nằm trong diện được hưởng các chính sách giảm nghèo, hỗ trợ vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi của Nhà nước và tỉnh Lai Châu.

Khoảng cách xa tới trung tâm tỉnh (khoảng 82 km theo Wikipedia) là trở ngại lớn cho việc tiêu thụ nông sản; trao đổi hàng hóa chủ yếu qua chợ ở trung tâm xã và các xã lân cận.

Văn hóa

Đời sống văn hóa của xã thuộc dòng văn hóa chung vùng Sìn Hồ cũ, nơi người Thái và người Mông đông nhất. Văn hóa người Thái Lai Châu có lễ Then Kin Pang, lễ Hạn Khuống, điệu xòe và các món pa tỉnh tộp, xôi màu, gỏi cá; người Mông có thắng cố, rượu ngô, bánh chưng đen.

Chưa tìm thấy di tích được xếp hạng trên địa bàn xã.

Hành chính

Địa chỉ ghi: bản …, xã Nậm Mạ, tỉnh Lai Châu. Người dân xã Căn Co cũ không ghi “xã Căn Co, huyện Sìn Hồ” nữa. Trụ sở xã đặt tại bản Căn Co. Khi gửi thư, nên ghi rõ tỉnh Lai Châu để tránh nhầm với các bản Nậm Mạ Thái, Nậm Mạ Dạo của xã Hồng Thu.

Bản đồ Xã Nậm Mạ

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Nậm Mạ được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1670/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Sìn Hồ trước đây

• Xã Hồng Thu 13.368
• Xã Lê Lợi 9.110
• Xã Nậm Cuổi 10.799
• Xã Nậm Tăm 12.753
• Xã Pa Tần 9.039
• Xã Pu Sam Cáp 11.611
• Xã Sìn Hồ 14.012
• Xã Tủa Sín Chải 16.199