Xã Thượng Phúc

Tổng quan

Thượng Phúc là xã ở phía nam vùng Thường Tín cũ, nằm hai bên quốc lộ 1A và đường sắt Bắc – Nam. Tên xã khôi phục tên huyện Thượng Phúc – tên cũ của chính vùng đất Thường Tín thời phong kiến. Đây là đất tổ nghề thêu Quất Động, nơi có chùa Đậu lưu giữ di hài theo phương thức tượng táng, và những làng khoa bảng như Ba Lăng, Nghiêm Xá.

Xã rộng 28,91 km², dân số 45.464 người, mật độ khoảng 1.572 người/km². Trụ sở đặt tại thôn Mai Sao. Năm xã cũ đều được nhập trọn, không xã nào bị chia.

Tên gọi và ý nghĩa

Thượng Phúc là tên lịch sử được khôi phục, không trùng với xã cũ nào trong năm đơn vị hợp thành. Thời phong kiến, phủ Thường Tín (trấn Sơn Nam) gồm ba huyện Thanh Trì, Thượng Phúc và Phú Xuyên; huyện Thượng Phúc chính là vùng huyện Thường Tín về sau. Đầu thế kỷ XIX, các làng Tử Dương (làng Tía), An Duyên (làng Mui), Đông Duyên vẫn được ghi thuộc huyện Thượng Phúc. Như vậy năm 2025, tên phủ (Thường Tín) và tên huyện (Thượng Phúc) xưa đã trở thành tên hai xã láng giềng: Thường Tín và Thượng Phúc.

Chữ Hán là 上福. Thượng 上 là trên, bậc trên, cao; phúc 福 là phúc lành, may mắn. Ghép lại, Thượng Phúc là phúc lành bậc trên – một tên mang ý chúc tụng. Âm phúc có nhiều chữ, nhưng trong địa danh gần như luôn là 福.

Tên các xã cũ hợp thành cũng đáng chú ý: Nguyễn Trãi mang tên danh nhân quê ở Nhị Khê gần đó; Quất Động là tên làng thêu cổ; Nghiêm Xuyên có các làng Nghiêm Xá, Cống Xuyên. Cả nước chỉ có một xã Thượng Phúc. Phố, đường mang tên Thượng Phúc cũng có ở xã Thường Tín (trụ sở xã Thường Tín đặt tại số 1 đường Thượng Phúc).

Địa lý

Xã Thượng Phúc giáp xã Chương Dương ở phía đông; xã Dân Hòa ở phía tây; xã Phượng Dực và xã Phú Xuyên ở phía nam; xã Thường Tín và xã Hồng Vân ở phía bắc.

Địa hình đồng bằng, được bồi đắp bởi hệ thống sông Hồng và sông Nhuệ. Quốc lộ 1A và đường sắt Bắc – Nam chạy qua xã theo hướng bắc – nam; ruộng lúa xen các làng nghề và khu công nghiệp.

Lịch sử

Đất khoa bảng

Vùng Thường Tín cũ đứng đầu về số người đỗ tiến sĩ (gần 70 người); trong đó họ Vũ làng Ba Lăng (xã Dũng Tiến cũ) được coi là đất học, họ Ngô ở Nghiêm Xá (Nghiêm Xuyên cũ) có ba cha con cùng đỗ đại khoa.

Hành chính

Vùng đất thuộc huyện Thượng Phúc, phủ Thường Tín, trấn Sơn Nam Thượng; năm 1831 phủ Thường Tín nhập vào tỉnh Hà Nội; thời Pháp thuộc thuộc huyện Thường Tín, tỉnh Hà Đông. Năm 1965 các xã Dũng Tiến, Nghiêm Xuyên, Nguyễn Trãi, Quất Động, Tân Minh thuộc huyện Thường Tín, tỉnh Hà Tây; năm 1975 thuộc Hà Sơn Bình, năm 1991 về Hà Tây và từ 1/8/2008 thuộc Hà Nội.

Sắp xếp năm 2025

Theo Nghị quyết 1656/NQ-UBTVQH15, toàn bộ năm xã Tân Minh, Dũng Tiến, Quất Động, Nghiêm Xuyên và Nguyễn Trãi hợp thành xã Thượng Phúc, ban đầu có 32 thôn. Năm 2026 xã sắp xếp lại còn 12 thôn: Ba Lăng, Cống Xuyên, Đông Cứu, Hồng Thái, La Phù, Lâm Tỉnh, Mễ Sơn, Nghiêm Xá, Phúc Đậu, Phúc Lộc, Tam Xá và Triều Phú.

Dân cư – xã hội

Dân số 45.464 người, sống trong các làng cổ hai bên quốc lộ. Người dân là người Kinh; đời sống tín ngưỡng nổi bật với tục thờ Tứ Pháp (các vị thần mây, mưa, sấm, chớp gắn với nông nghiệp lúa nước) ở chùa Đậu, và tục thờ tổ nghề: ở hầu hết các làng nghề, trong đình, đền, miếu đều đặt ban thờ tổ nghề bên cạnh ban thờ thành hoàng, như ở đình Cống Xuyên.

Hệ thống trường mầm non, tiểu học, THCS (trong đó có Tiểu học Nguyễn Trãi, THCS Dũng Tiến) và trạm y tế của các xã cũ tiếp tục phục vụ theo xã mới.

Kinh tế

Kinh tế xã kết hợp làng nghề, công nghiệp và nông nghiệp:

• Thêu Quất Động – vùng đất được coi là đất tổ nghề thêu. Xưa hàng thêu ở đây phục vụ tầng lớp quý tộc, đền chùa, phường tuồng, kỹ thuật chỉ năm màu (vàng, đỏ, xanh, lục, tím); ngày nay có thêm sa tanh, chỉ tơ, nhiều màu nhuộm, làm cả tranh chân dung, tranh phong cảnh. Dũng Tiến cũng có nghề thêu.
• Thợ nề Cống Xuyên và nghề dệt.
• Cụm công nghiệp Quất Động; một phần khu công nghiệp Phụng Hiệp (trải trên các xã Thắng Lợi, Dũng Tiến, Tô Hiệu, Nghiêm Xuyên cũ).

Quốc lộ 1A và đường sắt giúp xã thuận lợi trong giao thương, dịch vụ.

Văn hóa – di tích

• Chùa Đậu (làng Gia Phúc, xã Nguyễn Trãi cũ) – thờ Pháp Vũ (thần mưa) trong hệ Tứ Pháp; nơi lưu giữ di hài các thiền sư theo phương thức "tượng táng". Lễ hội chùa Đậu là lễ hội lớn của xã.
• Đền Vĩnh Mộ (xã Nguyễn Trãi cũ) – thờ Hiển Ứng Linh Chương Tôn Thần, tướng nhà Đinh có công giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân.
• Đình Nghiêm Xá, cụm di tích đình chùa Liễu Viên, đình Cống Xuyên (Nghiêm Xuyên cũ).
• Đình Là (xã Tân Minh cũ); đình – đền Quất Tỉnh.

Thôn Cống Xuyên có lễ hội bơi chải ngày 2/9 hằng năm.

Giao thông

Quốc lộ 1A và đường sắt Bắc – Nam chạy qua xã; cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ chạy dọc vùng Thường Tín cũ. Phía nam, đường tỉnh 429 (đường 73 cũ) từ Tía đi Phượng Dực nối vùng này với Phú Xuyên, Ứng Hòa cũ.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "Thôn …, xã Thượng Phúc, Thành phố Hà Nội". Cư dân năm xã cũ đều thuộc Thượng Phúc. Lưu ý không nhầm với "đường Thượng Phúc" ở xã Thường Tín. Thủ tục hành chính làm tại trung tâm phục vụ hành chính công của xã hoặc qua Cổng dịch vụ công.

Bản đồ Xã Thượng Phúc

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Thượng Phúc được lập từ 5 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1656/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Thường Tín trước đây

• Xã Chương Dương 59.973
• Xã Hồng Vân 58.685
• Xã Nam Phù 42.772
• Xã Ngọc Hồi 43.864
• Xã Phú Xuyên 96.635
• Xã Thường Tín 70.739