Xã Hồng Vân

Tổng quan

Đêm mồng 3 Tết Kỷ Dậu (1789), quân Tây Sơn của vua Quang Trung vây đồn Hà Hồi, mở màn cho trận đại phá quân Thanh tiến về Thăng Long. Làng Hà Hồi ngày ấy nay là một thôn của xã Hồng Vân – xã ven sông Hồng ở phía đông vùng Thường Tín cũ, giáp tỉnh Hưng Yên qua sông.

Xã rộng 24,53 km², dân số 58.685 người, mật độ khoảng 2.392 người/km². Trụ sở đặt tại thôn Nỏ Bạn. Hồng Vân hôm nay mang hai gương mặt: những làng cổ khoa bảng như Khê Hồi – "làng họ tiến sĩ" – và một vùng công nghiệp với nhà máy bia, khu công nghiệp Hà Bình Phương dọc tỉnh lộ 427.

Tên gọi và ý nghĩa

Xã mới giữ tên xã Hồng Vân cũ, một trong các đơn vị hợp thành. Tên thường được hiểu theo hai chữ Hán: vân là 雲 (mây); hồng có thể là 紅 (đỏ, hồng) hoặc 洪 (lớn, nước lớn). Theo cách thứ nhất, Hồng Vân là "mây hồng" – hình ảnh điềm lành; theo cách thứ hai là "mây lớn". Xã nằm bên sông Hồng, nhưng tài liệu đã tra không cho biết tên xã có liên quan đến tên sông hay không, cũng không ghi rõ chữ Hán chính thức, nên cả hai cách hiểu chỉ là nghĩa chữ.

Tên các làng trong xã giữ nhiều lớp lịch sử hơn: Hà Hồi, Khê Hồi, Hạ Hồi cùng chữ Hồi; Vân La, Vân Tảo (tên xã cũ) cùng chữ Vân; các làng Xâm Dương, Xâm Thị, Xâm Động cùng chữ Xâm. Tỉnh lộ 427 bắt đầu từ dốc Vân La trong xã.

Tra danh mục đơn vị hành chính sau sắp xếp, cả nước chỉ có một xã Hồng Vân.

Địa lý

Xã Hồng Vân giáp xã Mễ Sở (tỉnh Hưng Yên) ở phía đông, ranh giới tự nhiên là sông Hồng; giáp xã Ngọc Hồi và xã Thường Tín ở phía tây; xã Thượng Phúc và xã Chương Dương ở phía nam; xã Nam Phù ở phía bắc.

Địa hình đồng bằng bằng phẳng, thấp dần từ bắc xuống nam và từ tây sang đông, thuận lợi cho tưới tiêu chủ động. Khí hậu nhiệt đới gió mùa: nhiệt độ trung bình năm khoảng 23,8°C, lượng mưa 1.600–1.800 mm/năm, độ ẩm trung bình khoảng 83%; mùa đông có năm nhiệt độ xuống dưới 10°C, đôi khi có sương muối.

Lịch sử

Trận Hà Hồi (1789)

Hà Hồi là nơi mở màn chiến thắng của vua Quang Trung trước quân Thanh trên đường tiến đánh thành Thăng Long dịp Tết Kỷ Dậu – sự kiện được sử sách ghi lại cùng chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa ngay sau đó.

Đất khoa bảng

Họ Từ ở làng Khê Hồi được gọi là "họ Tiến sĩ" vì có đông người đỗ khoa bảng. Vùng Thường Tín cũ đứng đầu về số người đỗ tiến sĩ thời phong kiến (gần 70 người).

Hành chính

Các xã Hà Hồi, Hồng Vân, Liên Phương, Vân Tảo, Duyên Thái, Ninh Sở thuộc huyện Thường Tín (Hà Tây từ 1965, Hà Sơn Bình từ 1975, Hà Tây từ 1991, Hà Nội từ 2008); xã Đông Mỹ thuộc huyện Thanh Trì. Năm 1988, phố Vồi và chợ Vồi của xã Hà Hồi được tách ra góp vào thị trấn Thường Tín.

Sắp xếp năm 2025

Theo Nghị quyết 1656/NQ-UBTVQH15, xã Hồng Vân gồm toàn bộ các xã Hà Hồi, Hồng Vân, Liên Phương, Vân Tảo cùng phần còn lại của xã Duyên Thái và xã Ninh Sở (phần kia sang các xã Nam Phù, Ngọc Hồi) và một phần xã Đông Mỹ (huyện Thanh Trì cũ). Xã mới có 24 thôn và 13 xóm; ngày 15/1/2026 nhận thêm đội 9 từ xã Chương Dương; năm 2026 sắp xếp lại còn 18 thôn.

Dân cư – xã hội

Dân số 58.685 người, sống trong các làng: Bạch Liên, Bằng Sở, Duyên Trường, Dương Tảo, Đại Lộ, Đông Thai, Hà Hồi, Hạ Hồi, Hạ Thái, Khê Hồi, Nỏ Bạn, Nội, Phương Quế, Sở Hạ, Vân La, Xâm Động, Xâm Dương, Xâm Thị.

Vùng Thường Tín cũ có Trường THPT Vân Tảo mang tên xã cũ Vân Tảo. Đời sống tín ngưỡng gắn với đình, chùa, đền của các làng; vùng này đa số là người Kinh, có một bộ phận theo Công giáo.

Kinh tế

Hồng Vân là một trong những địa bàn công nghiệp chính của vùng Thường Tín cũ:

• Khu công nghiệp Hà Bình Phương – trải trên các xã Hà Hồi, Văn Bình, Liên Phương cũ.
• Cụm công nghiệp Liên Phương và cụm công nghiệp Duyên Thái (liền kề quốc lộ 1), cùng cụm công nghiệp làng nghề sơn mài Duyên Thái.
• Nhà máy bia Việt Nam – đặt tại đường tỉnh lộ 427B, xã Vân Tảo cũ, sản xuất các nhãn bia Heineken, Tiger.
• Cụm công nghiệp làng nghề mây tre đan Ninh Sở (phần Ninh Sở nay thuộc Hồng Vân và Nam Phù).

Nông nghiệp – lúa, rau màu trên đất bãi ven sông Hồng – vẫn còn ở các thôn phía đông.

Văn hóa – di tích

• Lăng đá Quận Vân và đình, chùa Xâm Động (xã Vân Tảo cũ).
• Chùa Đại Minh (thôn Duyên Trường, xã Duyên Thái cũ).
• Khu đền Lộ, Xâm Dương, đền Sở, đền Dầm (vùng Ninh Sở cũ, một phần nay thuộc Hồng Vân).
• Di tích gắn với trận Hà Hồi năm 1789.

Hội làng mở chủ yếu vào mùa xuân.

Nhân vật

Phạm Khôi Nguyên (sinh 1950) – Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường (2006–2011), quê ở vùng đất nay thuộc xã Hồng Vân.

Giao thông

Tỉnh lộ 427 (đường 71 cũ) bắt đầu từ dốc Vân La chạy qua thị trấn Thường Tín sang Thanh Oai; tỉnh lộ 427B qua Vân Tảo. Quốc lộ 1 chạy ở phía tây xã. Theo quy hoạch, cầu Mễ Sở trên đường vành đai 4 vùng Thủ đô sẽ nối vùng này với huyện Văn Giang cũ (Hưng Yên) qua sông Hồng.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: "Thôn …, xã Hồng Vân, Thành phố Hà Nội". Cư dân các xã Duyên Thái, Ninh Sở, Đông Mỹ cũ cần kiểm tra thôn của mình, vì các xã này bị chia cho nhiều xã mới. Thủ tục hành chính làm tại trung tâm phục vụ hành chính công của xã hoặc qua Cổng dịch vụ công.

Bản đồ Xã Hồng Vân

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Hồng Vân được lập từ 7 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1656/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Thường Tín, Huyện Thanh Trì trước đây

• Phường Định Công 85.502
• Phường Hà Đông 185.205
• Phường Hoàng Liệt 55.820
• Phường Khương Đình 86.286
• Phường Phú Lương 52.024
• Phường Thanh Liệt 76.238
• Phường Yên Sở 40.948
• Xã Chương Dương 59.973
• Xã Đại Thanh 92.557
• Xã Nam Phù 42.772
• Xã Ngọc Hồi 43.864
• Xã Phú Xuyên 96.635
• Xã Thanh Trì 51.393
• Xã Thượng Phúc 45.464
• Xã Thường Tín 70.739