Xã Ninh Phước

Tổng quan

Làng gốm Bàu Trúc — nơi người Chăm vẫn nặn gốm bằng tay, không dùng bàn xoay, và nung lộ thiên bằng rơm củi — nằm trong xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa. Xã được lập từ thị trấn Phước Dân (huyện lỵ Ninh Phước cũ) và hai xã Phước Thuận, Phước Hải, đặt trụ sở tại trụ sở UBND huyện Ninh Phước cũ.

Với 70.203 người trên 65,4 km² (mật độ khoảng 1.074 người/km²), Ninh Phước là xã đông dân thứ hai tỉnh Khánh Hòa mới (sau xã Cam Lâm) và đông hơn 11 trong 16 phường của tỉnh. Ngày 27/10/2026, UBND tỉnh Khánh Hòa ban hành Quyết định 3775/QĐ-UBND công nhận toàn bộ địa giới xã Ninh Phước là đô thị loại III.

Xã cách trung tâm Phan Rang khoảng 10 km về phía nam, nằm trên Quốc lộ 1 và tuyến đường sắt Bắc – Nam, ở hạ lưu sông Dinh.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã lấy tên huyện Ninh Phước (1981–2025). Phương án tháng 4/2025 của tỉnh Ninh Thuận đặt tên đánh số Ninh Phước 1; Nghị quyết 36/NQ-TU ngày 25/4/2025 bỏ số và giữ tên Ninh Phước cho đơn vị chứa huyện lỵ cũ. Hai xã còn lại của huyện nhận lại tên xã cũ: Phước Hữu và Phước Hậu.

Phân tích Hán Việt:

• Ninh — chữ 寧: yên ổn, an bình.
• Phước — chữ 福: phúc, điều may mắn tốt lành; “phước” là cách đọc phương Nam của chữ “phúc”.

Ninh Phước (寧福) vì vậy mang nghĩa “yên ổn và có phúc”. Chữ Ninh là chữ đầu tên tỉnh Ninh Thuận, có mặt trong tên ba huyện Ninh Hải, Ninh Phước, Ninh Sơn; chữ Phước lặp lại trong tên gần như mọi xã của huyện (Phước Dân, Phước Thuận, Phước Hải, Phước Hậu, Phước Hữu…). Từ điển nhà có mục từ Ninh Phước ghi đây là huyện phía đông nam tỉnh Ninh Thuận, dân số có khoảng 27% là người Chăm (số liệu năm 1997).

Tên các đơn vị cũ: Phước Dân (福民, phúc cho dân), Phước Thuận (順 thuận hòa), Phước Hải (海 biển). Tên làng Bàu Trúc có gốc riêng: làng Chăm Paley Hamu Trok, từ thời Minh Mạng (1832) mang tên hành chính Vĩnh Thuận; sau trận lụt năm 1964 làng dời lên chỗ cao gần một bàu nước có nhiều tre trúc, nên được gọi là Bàu Trúc.

Trùng tên: trước 2025 từng có xã Ninh Phước thuộc thị xã Ninh Hòa (Khánh Hòa cũ) và xã Ninh Phước ở Quảng Nam; nay chỉ còn xã Ninh Phước này. Trong cùng tỉnh Khánh Hòa mới, nên ghi rõ “xã Ninh Phước” để không lẫn với vùng Ninh Hòa.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp phường Bảo An ở phía bắc, Phước Hậu ở phía tây bắc, Phước Hữu ở phía tây, Thuận Nam ở phía nam, Phước Dinh ở phía đông và phường Phan Rang ở phía đông bắc.

Địa hình đồng bằng thấp ở hạ lưu sông Dinh (sông Cái Phan Rang); sông Giá chảy qua khu Phước Dân. Vùng hạ lưu thường chịu ngập vào tháng 10–11 khi lũ sông Dinh lên.

Lịch sử

Vùng hạ lưu sông Dinh là đất cư trú lâu đời của người Chăm; một số nhà nghiên cứu cho rằng kinh đô Virapura của Champa (khoảng 757–875) có thể ở vùng này, nhưng vị trí chính xác vẫn là giả thuyết.

• 1/9/1981 — lập huyện Ninh Phước (tỉnh Thuận Hải) từ một phần các huyện An Sơn và Ninh Hải; huyện lỵ đặt ở Phước Dân.
• 1991 — huyện thuộc tỉnh Ninh Thuận tái lập.
• 1993 — lập thị trấn Phước Dân làm huyện lỵ; thôn Mỹ Nghiệp của xã Phước Hải được đưa vào thị trấn.
• 2009 — tách một phần Ninh Phước để lập huyện Thuận Nam.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 nhập thị trấn Phước Dân, xã Phước Thuận và xã Phước Hải thành xã Ninh Phước, hiệu lực 1/7/2025.
• 27/10/2026 — UBND tỉnh công nhận xã Ninh Phước đạt tiêu chí đô thị loại III (Quyết định 3775/QĐ-UBND; dân số năm 2025 ghi 71.039 người).

Dân cư – xã hội

Dân số 70.203 người (phiếu sắp xếp). Cư dân gồm người Kinh và người Chăm, trong đó các làng Chăm Bàu Trúc và Mỹ Nghiệp nổi tiếng với nghề thủ công.

Nhà thơ, nhà nghiên cứu văn hóa Chăm Inrasara (tên thật Phú Trạm) sinh ngày 20/9/1957 tại làng Chakleng – Mỹ Nghiệp.

Kinh tế

Theo tư liệu về huyện Ninh Phước cũ, nho từng là cây trồng chủ lực; vài năm gần đây người dân chuyển sang trồng táo và thanh long. Trong xã có vườn nho Hoàng Yến, nơi trồng nhiều giống nho xanh, đỏ, đen không hạt và làm điểm tham quan; các sản phẩm từ nho gồm rượu nho, mật nho, nho sấy.

Hai làng nghề Chăm là nguồn thu đặc thù: Hợp tác xã gốm Chăm Bàu Trúc và Hợp tác xã dệt thổ cẩm Chăm Mỹ Nghiệp vừa sản xuất vừa đón khách. Làng Phước Khánh bên sông Dinh có nghề làm bánh hỏi hơn trăm năm, nay chỉ còn hai, ba hộ giữ nghề.

Văn hóa

Gốm Bàu Trúc: người thợ tạo hình bằng tay, tự di chuyển vòng quanh bàn gốm thay cho bàn xoay; đất sét lấy chủ yếu từ sông Quao; gốm không tráng men công nghiệp và được nung ngoài trời bằng củi, rơm, trấu. Năm 2017 nghệ thuật làm gốm của làng được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Ngày 29/11/2022, UNESCO ghi danh Nghệ thuật làm gốm của người Chăm vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Theo truyền thuyết Chăm, tổ nghề là ông Pô Klaong Car (còn gọi Pô Klong Chanh), người từ chối làm quan để về dạy phụ nữ làng nặn và nung đất; đền thờ ông ở thôn Bàu Trúc. Tháng 10/2026, xã tổ chức Lễ hội Gốm Chăm Bàu Trúc lần thứ nhất, mở đầu bằng lễ mở đền Pô Klaong Car.

Thổ cẩm Mỹ Nghiệp: phụ nữ Chăm dệt trên khung cửi, nhuộm bằng màu tự nhiên, với hoa văn hình học tượng trưng vòng đời và đường gấp khúc gợi núi đồi; một tấm vải có thể mất nhiều ngày, nhiều tuần. Bên làng có đầm sen Mỹ Nghiệp.

Du lịch

Hành trình trong xã thường gồm làng gốm Bàu Trúc (xem nặn và nung gốm, trống Chăm), làng dệt Mỹ Nghiệp và đầm sen, vườn nho vào mùa chín rộ (đẹp nhất khoảng tháng Tư). Món bánh hỏi Phước Khánh ăn kèm lòng heo, chả cá là đặc sản quen của vùng ven sông Dinh.

Giao thông

Quốc lộ 1 và đường sắt Bắc – Nam chạy qua xã; đường tỉnh 703 qua một phần địa bàn. Huyện Ninh Phước cũ còn có đường cao tốc Cam Lâm – Vĩnh Hảo đi qua.

Hành chính

Địa chỉ ghi: “thôn/khu phố …, xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa”, bỏ “thị trấn Phước Dân, huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận”. UBND xã làm việc tại trụ sở UBND huyện Ninh Phước cũ.

Bản đồ Xã Ninh Phước

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Ninh Phước được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Ninh Phước trước đây

• Xã Phước Dinh 35.301
• Xã Phước Hậu 49.465
• Xã Phước Hữu 35.572