Phan Rang là phường thuộc tỉnh Khánh Hòa, lõi đô thị của thành phố Phan Rang – Tháp Chàm (tỉnh Ninh Thuận cũ); phường được lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở bốn phường Kinh Dinh, Đạo Long, Phủ Hà và Đài Sơn. Diện tích 9,4 km², dân số 72.250 người.
Tổng quan
Phường Phan Rang là khu phố cũ và trung tâm thương mại của vùng Phan Rang – Tháp Chàm, nay thuộc tỉnh Khánh Hòa. Ở đây có chợ Phan Rang, ngã năm Phủ Hà — nơi quốc lộ 1 gặp quốc lộ 27 — cùng nhiều cơ quan cấp tỉnh của Ninh Thuận trước năm 2025. Trụ sở phường đặt tại trụ sở UBND thành phố Phan Rang – Tháp Chàm cũ.
Với 9,4 km² và 72.250 người, Phan Rang là phường đông dân nhất trong sáu đơn vị thuộc thành phố cũ, mật độ khoảng 7.690 người/km² — cao vượt xa các xã, phường xung quanh.
Trước khi có tên chung này, “Phan Rang” đã là tên thị xã (1917), thị trấn (1977) và nửa đầu tên thành phố Phan Rang – Tháp Chàm (2007–2025). Năm 2025, khi cấp huyện bị bỏ và Ninh Thuận nhập vào Khánh Hòa, tên gọi ấy được giữ lại cho phường trung tâm.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: trong đề án ban đầu (tháng 4/2025), tỉnh Ninh Thuận dự kiến gọi đơn vị này là phường Phan Rang 1. Sau khi lấy ý kiến, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh quyết định bỏ cách đánh số và chọn tên Phan Rang — tên lịch sử của cả vùng đô thị, không trùng với tên bất kỳ phường cũ nào trong bốn phường hợp thành.
Không phải tên Hán Việt. Công cụ tra cứu của wiki.ngonngu cho thấy âm “phan” có nhiều chữ Hán (như 番, 蕃), nhưng âm “rang” hoàn toàn không có chữ Hán Việt tương ứng. Đó là dấu hiệu của một địa danh phiên âm từ ngôn ngữ khác. Theo các tài liệu lịch sử Chăm Pa, tên này bắt nguồn từ Pāṇḍuraṅga — tên gốc Phạn của tiểu quốc phía nam Chăm Pa; bia ký Chăm khoảng thế kỷ X ghi thành Paṅrauṅ hoặc Panrāṅ, người Việt đọc trại thành Phan Rang.
Lịch sử tên: tiểu quốc Panduranga có thủ phủ ở vùng Phan Rang; sau khi Vijaya thất thủ năm 1471, nơi đây trở thành trung tâm của vương quốc Chăm Pa còn lại. Năm 1697 chúa Nguyễn lập trấn Thuận Thành, năm 1832 vua Minh Mạng lập phủ Ninh Thuận. Tên “Phan Rang” tồn tại song song như tên đất, rồi thành tên thị xã Phan Rang năm 1917 dưới thời Khải Định.
Dễ nhầm: “Tháp Chàm” trong tên thành phố cũ là tên khu vực quanh cụm tháp Po Klong Garai — nay thuộc phường Đô Vinh, không thuộc phường Phan Rang. Cả nước chỉ có một đơn vị hành chính mang tên Phan Rang.
Địa lý
Phường nằm giữa đồng bằng Phan Rang, bờ bắc hạ lưu sông Cái Phan Rang (sông Dinh). Theo Wikipedia tiếng Việt, phường giáp Bảo An ở tây bắc, Ninh Chử ở đông bắc, Đông Hải ở phía đông, xã Phước Dinh ở phía nam và xã Ninh Phước ở tây nam.
Địa hình bằng phẳng, gần như toàn bộ đã đô thị hóa. Khí hậu thuộc kiểu khô hạn nhất Việt Nam: lượng mưa vùng Phan Rang chỉ khoảng 700–800 mm/năm, nắng nhiều, gió mạnh vào mùa khô — dân gian có câu “Gió như Phang, nắng như Rang”. Mưa tập trung vào vài tháng cuối năm.
Lịch sử
Khu vực phường mới là phần lõi của đô thị Phan Rang qua nhiều thời kỳ:
- 1917 — thị xã Phan Rang được lập theo đạo dụ của vua Khải Định, làm tỉnh lỵ Ninh Thuận.
- 1976–1977 — Ninh Thuận nhập vào tỉnh Thuận Hải; năm 1977 thị xã bị giải thể, sáu phường Mỹ Hương, Tấn Tài, Kinh Dinh, Thanh Sơn, Phủ Hà, Đạo Long lập thành thị trấn Phan Rang thuộc huyện Ninh Hải.
- 1981–1982 — thị xã Phan Rang – Tháp Chàm được tái lập (Quyết định 45-HĐBT), hoạt động từ 1/1/1982.
- 1991 — tỉnh Ninh Thuận tái lập, Phan Rang – Tháp Chàm làm tỉnh lỵ.
- 2001 — Nghị định 99/2001/NĐ-CP lập phường Đài Sơn cùng một số phường khác.
- 2007 — Nghị định 21/2007/NĐ-CP lập thành phố Phan Rang – Tháp Chàm; năm 2015 thành phố được công nhận đô thị loại II.
- 1/11/2024 — theo Nghị quyết 1198/NQ-UBTVQH15, Mỹ Hương và Tấn Tài nhập vào Kinh Dinh, Thanh Sơn nhập vào Phủ Hà.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 hợp nhất Kinh Dinh, Phủ Hà, Đài Sơn và Đạo Long thành phường Phan Rang, có hiệu lực từ 1/7/2025, cùng lúc Ninh Thuận nhập vào Khánh Hòa (Nghị quyết 202/2025/QH15).
Như vậy, ranh giới phường Phan Rang hiện nay gần trùng với thị trấn Phan Rang năm 1977 — sáu phường cũ cộng thêm Đài Sơn. Trung tâm phường có công viên 16 Tháng 4 và ngã năm Phủ Hà — hai địa điểm quen thuộc nhất của đô thị cũ.
Dân cư – xã hội
Dân số 72.250 người (bando, 2025) trên 9,4 km². Cư dân chủ yếu là người Kinh; vùng Phan Rang cũng là nơi người Chăm và người Hoa sinh sống từ lâu. Cộng đồng người Hoa để lại Hội quán Hải Nam, dân địa phương quen gọi là chùa Ông, nằm cạnh chợ Phan Rang.
Là trung tâm tỉnh lỵ cũ, phường tập trung các cơ sở giáo dục, y tế, bưu chính, văn hóa phục vụ cả vùng phía nam Khánh Hòa mới; trong đó có Trung tâm Nghiên cứu Văn hóa Chăm. Sau sắp xếp năm 2025, phường chia thành các tổ dân phố; số tổ được điều chỉnh lại năm 2026.
Kinh tế
Kinh tế phường gần như hoàn toàn là thương mại – dịch vụ. Đối với cả thành phố Phan Rang – Tháp Chàm cũ, khu vực này chiếm phần lớn giá trị sản xuất, và phường Phan Rang là nơi tập trung nhất: chợ Phan Rang và hệ thống cửa hàng, ngân hàng, khách sạn của khu trung tâm tỉnh lỵ cũ. Theo Wikipedia tiếng Việt, thương mại – dịch vụ chiếm khoảng 62,3% giá trị sản xuất của thành phố Phan Rang – Tháp Chàm cũ.
Những sản vật Ninh Thuận cũ được Wikipedia nêu tên — nho, tỏi, hành tím, muối — cùng gốm Bàu Trúc và thổ cẩm Mỹ Nghiệp của người Chăm vùng Ninh Phước là hàng hóa quen thuộc của khu chợ trung tâm.
Văn hóa
Đời sống văn hóa phường mang dấu ấn đô thị tỉnh lỵ nhiều tầng: phố chợ người Việt, hội quán người Hoa, và vai trò trung tâm nghiên cứu, trưng bày văn hóa Chăm của vùng. Lễ hội Katê của người Chăm (thường vào ngày 1 tháng 7 lịch Chăm, khoảng cuối tháng 9 – tháng 10 dương lịch) gắn với cụm tháp Po Klong Garai ở phường Đô Vinh, cách trung tâm vài cây số về phía tây bắc.
Hội quán Hải Nam (chùa Ông) cạnh chợ là dấu tích rõ nhất của cộng đồng người Hoa trong lòng phố cũ; Trung tâm Nghiên cứu Văn hóa Chăm là nơi lưu giữ, giới thiệu di sản Chăm Pa của vùng Panduranga.
Giao thông
Ngã năm Phủ Hà là nút giao giữa quốc lộ 1 (trục Bắc – Nam) và quốc lộ 27 lên Đà Lạt, Tây Nguyên. Ga đường sắt gần nhất là ga Tháp Chàm (phường Đô Vinh), cách trung tâm khoảng 5 km về phía tây. Từ phường đi Nha Trang khoảng 105 km theo quốc lộ 1 hoặc cao tốc Cam Lâm – Vĩnh Hảo.
Hành chính
Địa chỉ mới viết: “…, phường Phan Rang, tỉnh Khánh Hòa” — không còn “thành phố Phan Rang – Tháp Chàm” hay “tỉnh Ninh Thuận”. Người dân các phường cũ Kinh Dinh, Phủ Hà, Đài Sơn, Đạo Long (và Mỹ Hương, Tấn Tài, Thanh Sơn trước 11/2024) làm thủ tục tại UBND phường Phan Rang.
Bản đồ Phường Phan Rang
Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Phường Phan Rang được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Phường Kinh Dinh | Thành phố Phan Rang-Tháp Chàm | Tỉnh Ninh Thuận | toàn bộ |
| Phường Đạo Long | Thành phố Phan Rang-Tháp Chàm | Tỉnh Ninh Thuận | toàn bộ |
| Phường Phủ Hà | Thành phố Phan Rang-Tháp Chàm | Tỉnh Ninh Thuận | toàn bộ |
| Phường Đài Sơn | Thành phố Phan Rang-Tháp Chàm | Tỉnh Ninh Thuận | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Phường Phan Rang gồm những phường cũ nào?
Bốn phường Kinh Dinh, Phủ Hà, Đài Sơn và Đạo Long của thành phố Phan Rang – Tháp Chàm (Ninh Thuận cũ), hợp nhất theo Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15, hiệu lực 1/7/2025.
Tên Phan Rang có nghĩa là gì?
Không phải tên Hán Việt: đây là cách người Việt đọc tên Chăm Panrang, bắt nguồn từ Pāṇḍuraṅga — tên tiểu quốc phía nam Chăm Pa. Bia ký Chăm thế kỷ X ghi Paṅrauṅ hoặc Panrāṅ.
Phường Phan Rang có phải là thành phố Phan Rang – Tháp Chàm cũ?
Không. Thành phố cũ được chia vào năm phường và một phần xã Phước Dinh; phường Phan Rang chỉ là phần lõi trung tâm (9,4 km²). Khu Tháp Chàm nay thuộc phường Đô Vinh.
Phường Phan Rang có diện tích, dân số bao nhiêu?
Diện tích 9,4 km², dân số 72.250 người, mật độ khoảng 7.690 người/km².
Địa chỉ ở phường Phan Rang ghi thế nào?
Ghi “phường Phan Rang, tỉnh Khánh Hòa”; bỏ cấp thành phố và tên tỉnh Ninh Thuận cũ.
Cùng Thành phố Phan Rang-Tháp Chàm trước đây
- Phường Bảo An 45.995
- Phường Đô Vinh 33.207
- Phường Đông Hải 54.615
- Phường Ninh Chử 39.556
- Xã Phước Dinh 35.301
← Toàn bộ 65 xã, phường của Khánh Hòa Tra tên xã cũ → mới