Đô Vinh là phường thuộc tỉnh Khánh Hòa, ở cửa ngõ tây bắc vùng đô thị Phan Rang – Tháp Chàm, nơi có cụm tháp Po Klong Garai và ga Tháp Chàm; phường được lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở phường Đô Vinh và xã Nhơn Sơn (huyện Ninh Sơn cũ). Diện tích 62,0 km², dân số 33.207 người.
Tổng quan
Nửa sau của tên “Phan Rang – Tháp Chàm” nằm ở đây: phường Đô Vinh chứa đồi Trầu với cụm tháp Po Klong Garai, di tích quốc gia đặc biệt, và ga Tháp Chàm — ga chính của vùng trên tuyến đường sắt Bắc – Nam. Phường thuộc tỉnh Khánh Hòa từ 1/7/2025, trước đó thuộc thành phố Phan Rang – Tháp Chàm, tỉnh Ninh Thuận.
Phường rộng 62,0 km², dân số 33.207 người, mật độ khoảng 536 người/km² — thưa hơn nhiều so với các phường lõi vì phần lớn diện tích là đất xã Nhơn Sơn cũ, vốn mang tính nông thôn ven sông Dinh. Trụ sở đặt tại UBND phường Đô Vinh cũ.
Đây là nơi quốc lộ 27 rời đồng bằng lên Đà Lạt, và là đầu tuyến đường sắt răng cưa Tháp Chàm – Đà Lạt thời Pháp. Vị trí cửa ngõ ấy, cộng với tháp Chăm cổ, làm Đô Vinh khác hẳn những phường thương mại phía biển.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: trong dự kiến ban đầu, đơn vị này mang tên tạm phường Phan Rang 5. Văn bản chốt tháng 4/2025 của tỉnh Ninh Thuận bỏ số thứ tự và giữ tên Đô Vinh của phường cũ — phường có trụ sở và dân số đô thị chính. Tên xã Nhơn Sơn không còn là tên hành chính.
Phân tích Hán Việt (theo từ điển wiki.ngonngu): âm đô phổ biến nhất ứng với chữ 都 — kinh đô, nơi đô hội, chốn đông đúc; âm vinh trong địa danh thường là 榮 — vẻ vang, tươi tốt. Ghép lại, Đô Vinh thường được hiểu là “chốn đô hội vẻ vang”. Chưa tìm thấy văn bản gốc chữ Hán của làng, nên cách viết 都榮 là khả năng phổ biến, không phải khẳng định.
Lịch sử tên: theo Wikipedia tiếng Việt, dưới thời Việt Nam Cộng hòa Đô Vinh là một thôn thuộc xã An Sơn. Năm 1977 khu vực này nằm trong thị trấn Tháp Chàm (huyện An Sơn), rồi thành phường Đô Vinh của thị xã Phan Rang – Tháp Chàm từ 1981–1982. Tên làng thành tên phường, nay thành tên đơn vị cấp xã mới — một mạch kế thừa khá liền.
Tên xã cũ Nhơn Sơn: chữ Hán của tên Nhơn Sơn chưa có văn bản xác nhận; tên này nay không còn là tên hành chính. Trong cả nước, chỉ Khánh Hòa có phường Đô Vinh.
Địa lý
Đô Vinh nằm ở rìa tây bắc đồng bằng Phan Rang. Theo Wikipedia tiếng Việt, phường giáp phường Bảo An và xã Xuân Hải ở phía đông, xã Mỹ Sơn ở phía tây và bắc; phía nam lấy sông Dinh (sông Cái Phan Rang) làm ranh với xã Phước Hậu.
Địa hình chuyển tiếp: phía đông là khu dân cư quanh ga Tháp Chàm và đồi Trầu, phía tây là đồng ruộng, vườn và đồi thấp của Nhơn Sơn cũ. Trên địa bàn phường có đập Lâm Cấm, công trình thủy lợi được nạo vét, sửa chữa sau các đợt lũ. Khí hậu khô, nắng nhiều, mưa ít như toàn vùng Ninh Thuận cũ.
Lịch sử
Vùng đồi Trầu gắn với lịch sử Panduranga: cụm tháp Po Klong Garai dựng khoảng cuối thế kỷ XIII – đầu thế kỷ XIV để thờ vua Po Klong Garai, người được nhớ đến với công trình thủy lợi giúp nông nghiệp.
- Thời Pháp — ga Tháp Chàm trở thành đầu mối đường sắt: tuyến xuyên Việt và tuyến răng cưa lên Đà Lạt tách ra tại đây.
- 1977 — ba phường Đô Vinh, Bảo An, Phước Mỹ của thị xã Phan Rang cũ lập thành thị trấn Tháp Chàm thuộc huyện An Sơn (Quyết định 124-CP).
- 1981–1982 — thị xã Phan Rang – Tháp Chàm tái lập, Đô Vinh là phường của thị xã.
- 1991, 2007 — Ninh Thuận tái lập; thị xã lên thành phố.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 nhập xã Nhơn Sơn (huyện Ninh Sơn) vào phường Đô Vinh; hiệu lực 1/7/2025, cùng lúc Ninh Thuận nhập vào Khánh Hòa.
Sau sắp xếp, phường có 18 tổ dân phố; năm 2026 HĐND phường thông qua việc sắp xếp lại còn 15 tổ (theo Wikipedia tiếng Việt).
Dân cư – xã hội
Dân số 33.207 người. Phần đô thị quanh ga và trục quốc lộ 27 đông đúc; phần Nhơn Sơn cũ là khu dân cư nông thôn với những tổ dân phố như Đắc Nhơn. Cư dân chủ yếu là người Kinh; mỗi mùa Katê, đồng bào Chăm đến tháp Po Klong Garai trên đồi Trầu để thực hiện nghi lễ tín ngưỡng (theo báo Nhân Dân).
Một đợt mưa lũ cuối tháng 11 làm một số nhà ở của phường bị sập; chính quyền tỉnh khởi công xây lại nhà cho các hộ này trong tháng 12, theo báo Nhân Dân.
Kinh tế
Kinh tế hai mảng rõ rệt. Khu ga và quốc lộ 27 có dịch vụ vận tải, kho bãi, thương mại; khu Nhơn Sơn cũ làm nông nghiệp, gắn với đập Lâm Cấm — công trình được đơn vị khai thác thủy lợi Ninh Thuận nạo vét, sửa chữa sau lũ để phục vụ sản xuất. Du lịch di tích quanh tháp Po Klong Garai là nguồn khách lớn; báo Văn Hóa ghi nhận các điểm di tích của Khánh Hòa đón lượng khách kỷ lục dịp Tết.
Theo Wikipedia tiếng Việt, sân bay quân sự Thành Sơn nằm trên địa bàn phường; sân bay này đã được đưa vào quy hoạch cảng hàng không giai đoạn 2021–2030.
Văn hóa
Tháp Po Klong Garai trên đồi Trầu gồm tháp chính (kalan) cao trên 20 m, tháp cổng và tháp lửa, xây bằng gạch nung đỏ theo kỹ thuật Chăm; trong tháp có tượng bò thần Nandin, bia đá và phù điêu ảnh hưởng Ấn Độ giáo. Di tích được xếp hạng quốc gia năm 1979, sau được nâng lên di tích quốc gia đặc biệt.
Tháp vẫn là nơi thờ tự đang hoạt động: hằng năm, lễ hội Katê của người Chăm được cử hành tại đây, thường vào ngày 1 tháng 7 lịch Chăm, với các nghi thức đón rước y phục, mở cửa tháp, tắm tượng thần và thay y phục cho tượng. Chân tháp còn là nơi tổ chức ngày hội văn hóa Chăm của tỉnh.
Giao thông
Ga Tháp Chàm nằm trên đường sắt Bắc – Nam, cách trung tâm phường Phan Rang khoảng 5 km. Quốc lộ 27 đi Đà Lạt chạy qua phường; cao tốc Cam Lâm – Vĩnh Hảo có nút giao Phan Rang nối với quốc lộ 27. Tuyến đường sắt răng cưa Tháp Chàm – Đà Lạt (dài 84 km, có các đoạn răng cưa từ Sông Pha lên Đà Lạt) do người Pháp xây dựng, nay đã ngưng sử dụng; sau khi tuyến này bị gỡ bỏ, ga Tháp Chàm chỉ còn phục vụ đường sắt Bắc – Nam. Nhà ga nằm trên đường Minh Mạng, phía đông tiếp giáp quốc lộ 1, phía nam tiếp giáp quốc lộ 27.
Hành chính
Địa chỉ viết: “…, phường Đô Vinh, tỉnh Khánh Hòa”. Người dân xã Nhơn Sơn cũ không còn ghi “huyện Ninh Sơn”; thủ tục làm tại UBND phường Đô Vinh.
Bản đồ Phường Đô Vinh
Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Phường Đô Vinh được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Phường Đô Vinh | Thành phố Phan Rang-Tháp Chàm | Tỉnh Ninh Thuận | toàn bộ |
| Xã Nhơn Sơn | Huyện Ninh Sơn | Tỉnh Ninh Thuận | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Phường Đô Vinh gồm những đơn vị cũ nào?
Phường Đô Vinh (TP Phan Rang – Tháp Chàm) và xã Nhơn Sơn (huyện Ninh Sơn), tỉnh Ninh Thuận cũ, hợp nhất theo Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15.
Tên Đô Vinh có nghĩa là gì?
Thường hiểu theo Hán Việt: Đô (都) là chốn đô hội, Vinh (榮) là vẻ vang. Tên kế thừa thôn rồi phường Đô Vinh cũ; chữ Hán gốc của làng chưa tìm thấy văn bản xác nhận.
Tháp Po Klong Garai thuộc phường nào?
Thuộc phường Đô Vinh, tỉnh Khánh Hòa — nằm trên đồi Trầu, gần ga Tháp Chàm.
Ga Tháp Chàm ở đâu?
Trên địa bàn phường Đô Vinh, cách trung tâm Phan Rang khoảng 5 km về phía tây; là ga chính của vùng Phan Rang trên tuyến Bắc – Nam.
Phường Đô Vinh rộng bao nhiêu?
62,0 km², dân số 33.207 người, mật độ khoảng 536 người/km².
Cùng Thành phố Phan Rang-Tháp Chàm, Huyện Ninh Sơn trước đây
- Phường Bảo An 45.995
- Phường Đông Hải 54.615
- Phường Ninh Chử 39.556
- Phường Phan Rang 72.250
- Xã Anh Dũng 10.300
- Xã Lâm Sơn 24.247
- Xã Mỹ Sơn 15.800
- Xã Ninh Sơn 32.003
- Xã Phước Dinh 35.301
← Toàn bộ 65 xã, phường của Khánh Hòa Tra tên xã cũ → mới