Lâm Sơn là xã miền núi thuộc tỉnh Khánh Hòa, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở hai xã Lâm Sơn và Lương Sơn của huyện Ninh Sơn (tỉnh Ninh Thuận cũ). Diện tích 191,5 km², dân số 24.247 người; xã nằm dưới chân đèo Ngoạn Mục, nơi đặt Nhà máy thủy điện Đa Nhim.
Tổng quan
Lâm Sơn là xã cửa ngõ phía tây của tỉnh Khánh Hòa trên đường lên Đà Lạt: phần lớn chiều dài đèo Ngoạn Mục (đèo Sông Pha) nằm trong địa phận xã, và dưới chân đèo là Nhà máy thủy điện Đa Nhim — công trình đưa nước từ cao nguyên Lâm Viên xuống tưới cho đồng bằng Ninh Thuận cũ.
Xã được lập từ hai xã Lâm Sơn và Lương Sơn của huyện Ninh Sơn cũ, rộng 191,5 km², dân số 24.247 người, mật độ khoảng 127 người/km². Trụ sở đặt tại trụ sở UBND xã Lâm Sơn cũ, thôn Lâm Phú. Vườn trái cây sông Pha và thác Sakai là những điểm được giới thiệu trong tư liệu du lịch của huyện Ninh Sơn cũ.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã giữ tên xã Lâm Sơn cũ. Theo phương án tháng 4/2025 của tỉnh Ninh Thuận, đơn vị này có tên dự kiến Ninh Sơn 2; Nghị quyết 36/NQ-TU ngày 25/4/2025 của Tỉnh ủy Ninh Thuận thay bằng tên Lâm Sơn, chọn lại tên một trong hai xã hợp thành. Tên Lương Sơn không còn là tên đơn vị hành chính.
Phân tích Hán Việt:
Lâm Sơn (林山) nghĩa là “rừng núi” — tên mô tả đúng địa thế xã nằm giữa sườn cao nguyên và thung lũng. Âm lâm còn ứng với chữ 臨 (đến gần), nhưng trong địa danh kiểu này chữ 林 là cách hiểu phổ biến; chưa thấy văn bản gốc ghi chữ Hán của tên xã.
Tên xã cũ còn lại: Lương Sơn là tên mới đặt năm 2000. Trước đó vùng này là xã Tân Sơn; khi Nghị định 42/2000/NĐ-CP lập thị trấn Tân Sơn làm huyện lỵ, phần còn lại của xã được đổi tên thành Lương Sơn. Chữ Lương thường hiểu là tốt lành (良).
Trùng tên: trước năm 2025 có nhiều xã tên Lâm Sơn ở các tỉnh phía bắc; sau sắp xếp, đây là đơn vị cấp xã duy nhất trong cả nước mang tên này.
Địa lý
Xã nằm ở phía tây vùng Ninh Sơn cũ, cách Phan Rang khoảng 50 km. Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp Bác Ái Tây ở phía bắc, Ninh Sơn ở phía nam, Bác Ái ở phía đông và xã D’Ran (tỉnh Lâm Đồng) ở phía tây.
Phía tây xã là sườn cao nguyên dốc. Đèo Ngoạn Mục (đèo Sông Pha) trên Quốc lộ 27 dài khoảng 18 km, độ dốc trung bình trên 9 độ, đi từ độ cao khoảng 200 m ở điểm thấp nhất lên 980 m ở đỉnh đèo; đèo là ranh giới tự nhiên giữa Lâm Sơn và D’Ran. Khu bảo tồn thiên nhiên đèo Ngoạn Mục được công nhận theo Quyết định 194/CT ngày 9/8/1986.
Sông Pha — tên cổ là Krong Fa, tức Krông Pha — đổ ra sông Cái Phan Rang; theo danh mục lưu vực sông liên tỉnh, sông Pha hợp lưu với sông Tầm Ngân thành sông Ông rồi đổ vào sông Cái.
Lịch sử
- 24/2/1976 — Lâm Sơn và Tân Sơn thuộc huyện Ninh Sơn, tỉnh Thuận Hải.
- 27/4/1977 — thuộc huyện An Sơn.
- 1/9/1981 — huyện Ninh Sơn lập lại, xã Tân Sơn làm huyện lỵ.
- 26/12/1991 — Lâm Sơn thuộc huyện Ninh Sơn, tỉnh Ninh Thuận.
- 30/8/2000 — lập thị trấn Tân Sơn; phần còn lại của xã Tân Sơn đổi tên thành xã Lương Sơn.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 nhập Lương Sơn và Lâm Sơn thành xã Lâm Sơn, hiệu lực từ 1/7/2025.
Thủy điện Đa Nhim: nhà máy khởi công tháng 4/1961, hoàn thành tháng 12/1964 với bốn tổ máy, tổng công suất thiết kế 160 MW. Nước từ hồ Đa Nhim trên cao nguyên được dẫn xuống các tua-bin đặt bên sông Krông Pha (sông Pha), ở độ cao khoảng 210 m. Dự án mở rộng khởi công tháng 12/2015, hòa lưới tháng 12/2018 với thêm một tổ máy 80 MW, nâng tổng công suất lên 240 MW. Lượng nước sau phát điện — hơn 550 triệu m³ mỗi năm — là nguồn tưới cho hơn 20.000 ha đất canh tác của Ninh Thuận cũ.
Dân cư – xã hội
Xã có 24.247 người, đông thứ hai trong các xã thuộc vùng Ninh Sơn cũ. Huyện Ninh Sơn cũ có các dân tộc Kinh, Raglai, Chăm, K’Ho, Hoa, Churu cùng sinh sống.
Đề án sắp xếp thôn năm 2026 giảm từ mười sáu thôn xuống tám: Gòn, Tầm Ngân, Lâm Bình, Lâm Phú, Tân Lập, Trà Giang, Tân Bình và Lập Lá. Tên Tầm Ngân xuất hiện trong lịch sử kháng chiến: năm 1959, Pinăng Tắc lãnh đạo phá khu tập trung Bà Râu, Tầm Ngân, đưa đồng bào Raglai về vùng núi Phước Bình.
Kinh tế
Kinh tế xã có hai trụ. Thứ nhất là năng lượng: Nhà máy thủy điện Đa Nhim (nằm trên địa bàn xã và xã D’Ran của Lâm Đồng) vận hành từ cuối năm 1964, nay có tổng công suất 240 MW. Thứ hai là nông nghiệp, trong đó vườn trái cây sông Pha được giới thiệu như một điểm du lịch của huyện Ninh Sơn cũ.
Văn hóa
Năm 1897, theo kế hoạch xây dựng Đà Lạt của Toàn quyền Doumer, nhóm khảo sát do đại úy Thouars chỉ huy vạch lộ trình dài 122 km từ Phan Rang băng qua xóm Gòn — tên gọi thung lũng Ninh Sơn lúc đó — lên D’Ran, thung lũng Đa Nhim rồi tới Đà Lạt. Lộ trình này phác thảo hướng đường bộ qua đèo Bellevue (tức đèo Ngoạn Mục ngày nay) và hướng đường sắt răng cưa. Con đường đèo sau đó được người Pháp, người Nhật sửa chữa lớn và được Nhà nước Việt Nam tu sửa, mở rộng.
Du lịch
Đèo Ngoạn Mục, thác Sakai và vườn trái cây sông Pha là các điểm tham quan trong địa bàn xã.
Giao thông
Quốc lộ 27 (Phan Rang – Đà Lạt) xuyên qua xã và leo đèo Ngoạn Mục lên Lâm Đồng; đường tỉnh 707 cũng đi qua địa bàn. Từ Lâm Sơn xuống trung tâm xã Ninh Sơn (Tân Sơn cũ) để đi Bác Ái, Cam Ranh theo Quốc lộ 27B.
Hành chính
Địa chỉ ghi: “thôn …, xã Lâm Sơn, tỉnh Khánh Hòa”. Người dân hai xã cũ làm thủ tục tại UBND xã Lâm Sơn, thôn Lâm Phú.
Bản đồ Xã Lâm Sơn
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Lâm Sơn được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Lâm Sơn | Huyện Ninh Sơn | Tỉnh Ninh Thuận | toàn bộ |
| Xã Lương Sơn | Huyện Ninh Sơn | Tỉnh Ninh Thuận | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Lâm Sơn gồm những xã cũ nào?
Hai xã Lâm Sơn và Lương Sơn của huyện Ninh Sơn, tỉnh Ninh Thuận cũ.
Tên Lâm Sơn có nghĩa là gì?
Lâm Sơn (林山) nghĩa là rừng núi: lâm là rừng, sơn là núi. Xã giữ tên xã Lâm Sơn cũ; tên dự kiến ban đầu là Ninh Sơn 2.
Nhà máy thủy điện Đa Nhim thuộc xã nào?
Nằm trên địa bàn xã Lâm Sơn (Khánh Hòa) và xã D’Ran (Lâm Đồng), dưới chân đèo Ngoạn Mục.
Đèo Ngoạn Mục thuộc tỉnh nào?
Phần lớn chiều dài đèo nằm ở xã Lâm Sơn, tỉnh Khánh Hòa; đỉnh đèo giáp tỉnh Lâm Đồng.
Xã Lương Sơn cũ có từ khi nào?
Từ 30/8/2000, khi xã Tân Sơn tách phần trung tâm thành thị trấn Tân Sơn, phần còn lại đổi tên thành Lương Sơn.
Cùng Huyện Ninh Sơn trước đây
- Phường Đô Vinh 33.207
- Xã Anh Dũng 10.300
- Xã Mỹ Sơn 15.800
- Xã Ninh Sơn 32.003
← Toàn bộ 65 xã, phường của Khánh Hòa Tra tên xã cũ → mới