Xã Anh Dũng

Tổng quan

Anh Dũng là xã vùng cao giáp tỉnh Lâm Đồng ở cả phía tây và phía nam, thuộc tỉnh Khánh Hòa từ ngày 1/7/2025. Xã gồm hai xã cũ của huyện Ninh Sơn: Ma Nới — vùng làng Raglai trên núi — và Hòa Sơn ven Quốc lộ 27. Trụ sở xã đặt tại trụ sở UBND xã Ma Nới cũ.

Với 320,6 km² và 10.300 người (mật độ khoảng 32 người/km²), Anh Dũng là một trong những xã rộng và thưa dân nhất tỉnh. Rừng chiếm phần lớn đất đai: theo số liệu của xã công bố năm 2026, trong hơn 30.320 ha đất nông nghiệp có gần 26.885 ha là đất lâm nghiệp.

Tên xã không lấy từ địa danh nào mà là một từ Hán Việt mang nghĩa phẩm chất — trường hợp hiếm trong số các tên xã mới của vùng Ninh Thuận cũ.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: Anh Dũng là tên mới, không trùng tên xã cũ, tên làng hay tên sông núi nào trong địa bàn. Theo phương án tháng 4/2025, tỉnh Ninh Thuận dự kiến gọi đơn vị này là Ninh Sơn 3; ngày 25/4/2025, Nghị quyết 36/NQ-TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh bỏ tên đánh số và đổi thành Anh Dũng. Theo giải thích chung của tỉnh, các tên mới nhằm phản ánh địa lý, lịch sử hoặc văn hóa từng vùng; văn bản tra cứu được không nêu riêng lý do chọn tên Anh Dũng cho Ma Nới – Hòa Sơn, nên lý do cụ thể chưa được ghi ở đây.

Phân tích Hán Việt:

• Anh — chữ 英: vốn nghĩa là hoa, phần tốt đẹp nhất; mở rộng là tài giỏi, kiệt xuất (anh hùng, anh tài).
• Dũng — chữ 勇: mạnh mẽ, can đảm.

Từ ghép anh dũng (英勇) được từ điển giải nghĩa là “dũng cảm quên mình”. Đây là từ quen thuộc trong văn bản ca ngợi chiến công; việc dùng một từ chỉ phẩm chất làm tên xã khác với cách đặt tên theo địa danh của phần lớn các xã mới trong vùng.

Tên hai xã cũ: Ma Nới là tên gốc tiếng dân tộc thiểu số tại chỗ, không phải Hán Việt; nghĩa của tên chưa tìm thấy trong tư liệu. Xã Ma Nới được lập năm 1983 từ hai xã Tây Phước và Tương Phúc. Hòa Sơn là tên Hán Việt, thường hiểu là “núi hòa thuận” (和 hòa + 山 sơn). Tên Ma Nới vẫn được dùng cho tuyến đường Ma Nới – Tà Nôi và trong cách gọi dân gian.

Trùng tên: trong cả nước chỉ có một xã Anh Dũng. Khi ghi địa chỉ nên viết “xã Anh Dũng, tỉnh Khánh Hòa”.

Địa lý

Xã cách Phan Rang khoảng 50 km về phía tây. Theo Wikipedia tiếng Việt, xã giáp xã Ninh Sơn ở phía bắc; Mỹ Sơn, Phước Hữu và Phước Hà ở phía đông; các xã Ka Đô, Quảng Lập, Tà Năng và Tuy Phong của tỉnh Lâm Đồng ở phía tây bắc, tây và nam.

Địa hình núi trung bình xen thung lũng và nương rẫy. Trong địa bàn có hồ Sông Than — nguồn nước quan trọng cho sản xuất — cùng hệ thống kênh Sông Than; khu Tân Định, Tân Lập còn được tưới từ hồ Quảng Sơn. Các thác nước được giới thiệu trong tư liệu du lịch gồm thác Tiên gần khu dân cư Hòa Sơn cũ (nước chảy qua nhiều tầng đá, rõ nhất vào mùa mưa), thác Mưa, thác Gia Hoa và thác Liên Xô.

Lịch sử

• 1976 — Hòa Sơn, Tây Phước, Tương Phúc thuộc vùng huyện Ninh Sơn, tỉnh Thuận Hải.
• 1977 — thuộc huyện An Sơn.
• 1981 — huyện Ninh Sơn được lập lại.
• 1983 — lập xã Ma Nới trên toàn bộ địa bàn hai xã Tây Phước và Tương Phúc.
• 1991 — Ma Nới, Hòa Sơn thuộc huyện Ninh Sơn, tỉnh Ninh Thuận.
• 2000 — khi tái lập huyện Bác Ái, hai xã vẫn ở lại Ninh Sơn.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 nhập Ma Nới và Hòa Sơn thành xã Anh Dũng, hiệu lực từ 1/7/2025.

Sau khi xã mới hoạt động, năm 2026 HĐND xã thông qua đề án nhập thôn: Gia Rót nhập vào Ú, Tân Bình vào Tân Hòa, Tân Tiến vào Tân Hiệp, còn chín thôn.

Dân cư – xã hội

Xã có 10.300 người. Các thôn Raglai tập trung ở vùng Ma Nới cũ — Tà Nôi, Gia Hoa, Do, Ú; còn các thôn mang tên Hán Việt như Tân Định, Tân Hiệp, Tân Lập là vùng sản xuất nông nghiệp tập trung và vườn cây ăn trái. Chín thôn sau sắp xếp năm 2026 là Do, Gia Hoa, Hà Dài, Tà Nôi, Tân Định, Tân Hiệp, Tân Hòa, Tân Lập và Ú.

Nghệ nhân Ưu tú Chamaléa Âu ở địa phương là người truyền dạy diễn tấu mã la, dân ca và chế tác đàn chapi cho thế hệ trẻ.

Kinh tế

Theo số liệu xã công bố năm 2026, đất cây hằng năm hơn 2.663 ha, cây lâu năm hơn 809 ha. Nghị quyết của xã giai đoạn 2025–2030 quy hoạch hai vùng mía khoảng 200 ha (xứ đồng Tân Lập và phía bắc suối Ông Bốn, thôn Tân Định), ba vùng mì khoảng 220 ha ở Tân Định, Tân Lập, Tân Bình, và khoảng 300 ha luân canh bắp với cây họ đậu ở Tân Tiến – Tân Hiệp; khu Tân Tiến – Tân Hiệp còn có khoảng 126 ha dành cho chăn nuôi.

Các mô hình mới gồm dứa mật hữu cơ do hợp tác xã liên kết trồng trên 6,5 ha ở thôn Ú, chanh dây thử nghiệm, và thu mua điều hữu cơ. Xã xác định nhóm sản phẩm lợi thế: điều hữu cơ, dứa mật, bụp giấm, măng tre, lúa rẫy, bò vàng, dê, cừu, heo đen, ớt xiêm rừng; kinh tế dưới tán rừng (măng, dược liệu, nấm, mật ong) gắn với diện tích rừng lớn.

Văn hóa

Văn hóa Raglai còn giữ ở các thôn Tà Nôi, Gia Hoa: lễ cúng đầu lúa mới, lễ bỏ mả, hát dân ca và dân vũ, diễn tấu mã la, chế tác đàn chapi, đan gùi, làm nỏ. Những nghề và nghi lễ này đang được định hướng thành sản phẩm du lịch cộng đồng.

Du lịch

Xã định hướng du lịch theo ba nhóm: sinh thái – khám phá (thác Tiên, thác Mưa, thác Gia Hoa, thác Liên Xô, hồ Sông Than), văn hóa – cộng đồng (làng Raglai Tà Nôi, Gia Hoa) và du lịch nông nghiệp (vườn cây ăn trái Tân Lập, Tân Hiệp, Tân Định). Cung đường Ma Nới – Tà Nôi đi qua sườn núi, thung lũng và làng Raglai, rồi nối sang Tà Năng (Lâm Đồng). Cơ sở lưu trú, ăn uống còn ít và quy mô nhỏ.

Giao thông

Quốc lộ 27 đi qua khu Hòa Sơn cũ, nối xuống Phan Rang và lên trung tâm xã Ninh Sơn. Tuyến Ma Nới – Tà Nôi – Tà Năng là đường kết nối vùng cao với tỉnh Lâm Đồng.

Hành chính

Địa chỉ ghi: “thôn …, xã Anh Dũng, tỉnh Khánh Hòa”. UBND xã làm việc tại trụ sở xã Ma Nới cũ.

Bản đồ Xã Anh Dũng

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Anh Dũng được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1667/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Ninh Sơn trước đây

• Phường Đô Vinh 33.207
• Xã Lâm Sơn 24.247
• Xã Mỹ Sơn 15.800
• Xã Ninh Sơn 32.003