Dào San là xã biên giới thuộc tỉnh Lai Châu, nơi có lễ hội Gầu Tào của người Mông được công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; xã lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1670/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở ba xã Mù Sang, Tông Qua Lìn và Dào San của huyện Phong Thổ cũ. Diện tích 137,29 km², dân số 16.123 người.
Tổng quan
Mỗi dịp Tết Nguyên đán, các đội từ nhiều xã vùng cao Phong Thổ kéo về Dào San dự lễ hội Gầu Tào của người Mông — lễ hội được phục dựng năm 2006, công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2020, và từ năm 2023 được nâng lên tổ chức ở quy mô cấp huyện. Từ ngày 1/7/2025, xã Dào San của tỉnh Lai Châu gồm xã Dào San cũ cùng hai xã Mù Sang và Tông Qua Lìn; trụ sở đặt tại bản Hợp 2.
Xã rộng 137,29 km² — nhỏ nhất trong các xã thuộc vùng Phong Thổ cũ — nhưng có 16.123 người, mật độ khoảng 117 người/km², dày nhất trong các xã biên giới của tỉnh. Xã chia thành 28 bản, trong đó có Hợp I, Hợp II, Lèng Chư, Sàng Sang, Xì Phài.
Tên gọi và ý nghĩa
Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Dào San cũ; theo Wikipedia tiếng Việt, Dào San đã thuộc châu Phong Thổ từ khoảng năm 1944. Hai tên Mù Sang và Tông Qua Lìn (Nghị quyết viết “Tung Qua Lìn”) nay là tên vùng, tên bản.
Tên phiên âm, không đọc được theo nghĩa Hán Việt. Âm “dào” không có chữ Hán Việt. Âm “san” thì có, trong đó 山 là “núi” (Hán Việt thường đọc “sơn”, “san” là âm đọc khác). Wikipedia tiếng Trung ghi tên chữ Hán của xã là 猺山; tra từ điển, chữ 猺 có âm Hán Việt “dao” (hoặc “diêu”), chữ 山 âm “san/sơn” — hai chữ đọc lên là “Dao San”, rất gần tên xã. Tuy vậy, đây là cách ghi của nguồn tiếng Trung; tài liệu tiếng Việt chưa giải thích tên Dào San, nên nghĩa của tên vẫn để ngỏ.
Nguồn tiếng Trung cũng ghi chữ Hán cho hai xã cũ: 東瓜林 (Tung Qua Lìn) và 目廠 (Mù Sang). Với xã láng giềng Sì Lở Lầu, Wikipedia tiếng Việt ghi rõ đó là tên tiếng Quan Hỏa của người Dao; với Dào San, Mù Sang, Tung Qua Lìn thì chưa có ghi chép tương tự.
Cả nước không có xã nào khác trùng tên Dào San.
Địa lý
Phía bắc giáp Sì Lở Lầu; phía nam giáp xã Phong Thổ và Khổng Lào; phía đông và phía tây giáp Trung Quốc. Địa hình núi cao, sườn dốc, xen thung lũng hẹp. Vùng Tung Qua Lìn nằm trong vùng chè Shan tuyết cổ thụ của Phong Thổ, mọc ở độ cao khoảng 2.000 m. Khí hậu vùng cao biên giới, mùa đông rét đậm.
Lịch sử
Dào San, Mù Sang, Tung Qua Lìn là các xã vùng cao của huyện Phong Thổ qua nhiều thời kỳ; tên Tung Qua Lìn có trong danh sách đơn vị hành chính của huyện các năm 1962, 2001 và 2003. Năm 1955 Phong Thổ chuyển từ tỉnh Lào Cai về Khu tự trị Thái – Mèo, năm 1962 thuộc tỉnh Lai Châu.
- 2006 — Lễ hội Gầu Tào của người Mông xã Dào San được phục dựng và tổ chức thường niên ở cấp xã.
- 2020 — Lễ hội Gầu Tào được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
- 16/6/2025 — Nghị quyết 1670/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ xã Tung Qua Lìn, xã Mù Sang và xã Dào San thành xã Dào San, hoạt động từ 1/7/2025.
Dân cư – xã hội
Người Mông là cộng đồng chủ thể của lễ hội Gầu Tào ở Dào San và lễ cúng rừng ở Tung Qua Lìn; ngoài ra vùng bắc Phong Thổ có người Hà Nhì, Dao và các dân tộc khác của huyện cũ.
Xã có bốn trường: Mầm non Dào San, hai trường phổ thông dân tộc bán trú tiểu học và trung học cơ sở (Dào San, Mù Sang) và một trường phổ thông nội trú tiểu học – trung học cơ sở.
Kinh tế
Nông nghiệp là sinh kế chính: lúa ruộng bậc thang, ngô nương, chăn nuôi trâu, bò, lợn. Vùng Tung Qua Lìn có chè Shan tuyết cổ thụ, nằm trong vùng hơn 8.000 cây chè cổ của huyện Phong Thổ cũ (số liệu báo chí năm 2023). Lễ hội Gầu Tào quy mô huyện từ năm 2023 mở thêm cơ hội du lịch văn hóa cho xã.
Văn hóa
Gầu Tào thường được dịch là “chơi ngoài trời” hay “hội chơi trên đồi”. Trước kia lễ do những gia đình Mông khá giả tổ chức để cầu mưa thuận gió hòa, con cái khỏe mạnh, gia đình sung túc; về sau trở thành lễ hội chung của cộng đồng. Trung tâm lễ hội là cây nêu dựng giữa bãi hội. Năm 2024, lễ hội ở Dào San kéo dài hai ngày 17–18/2, với các phần thi giữa các bản: hát múa, lắp ráp khèn Mông, thêu thổ cẩm, trưng bày không gian văn hóa, nấu thắng cố, bày mâm cỗ truyền thống; bảy xã vùng cao gửi đoàn tham dự. Phần lễ có mổ trâu, nấu cơm chung, múa truyền thống. Tiếng khèn, khăn áo thêu của phụ nữ Mông và món thắng cố là những hình ảnh quen thuộc của ngày hội.
Người Mông ở Tung Qua Lìn còn giữ lễ cúng rừng, một trong các lễ hội tiêu biểu của huyện Phong Thổ cũ được báo Lai Châu điểm lại năm 2025.
Hành chính
Địa chỉ ghi: bản …, xã Dào San, tỉnh Lai Châu; người dân Mù Sang, Tung Qua Lìn cũ cũng ghi xã Dào San. Trụ sở xã ở bản Hợp 2. Vì hai phía đông, tây đều là đường biên giới, việc đi lại trong khu vực vành đai biên giới theo quy định của Bộ đội Biên phòng.
Bản đồ Xã Dào San
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Dào San được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1670/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Mù Sang | Huyện Phong Thổ | Tỉnh Lai Châu | toàn bộ |
| Xã Tông Qua Lìn | Huyện Phong Thổ | Tỉnh Lai Châu | toàn bộ |
| Xã Dào San | Huyện Phong Thổ | Tỉnh Lai Châu | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Dào San gồm những xã cũ nào?
Ba xã Tung Qua Lìn (Tông Qua Lìn), Mù Sang và Dào San của huyện Phong Thổ cũ, theo Nghị quyết 1670/NQ-UBTVQH15, từ 1/7/2025.
Lễ hội Gầu Tào ở Dào San là gì?
Lễ hội đầu năm của người Mông, phục dựng năm 2006, công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2020, từ năm 2023 tổ chức ở quy mô cấp huyện.
Tên Dào San có nghĩa là gì?
Tài liệu tiếng Việt chưa giải thích. Wikipedia tiếng Trung ghi chữ Hán 猺山, nghĩa là núi của người Dao.
Xã Dào San giáp những đâu?
Bắc giáp Sì Lở Lầu, nam giáp xã Phong Thổ và Khổng Lào, đông và tây giáp Trung Quốc.
Diện tích, dân số xã Dào San?
137,29 km² và 16.123 người (số liệu sắp xếp năm 2025).
Cùng Huyện Phong Thổ trước đây
- Phường Đoàn Kết 25.403
- Xã Khổng Lào 16.924
- Xã Phong Thổ 23.295
- Xã Sì Lở Lầu 16.196
- Xã Sin Suối Hồ 16.338
← Toàn bộ 38 xã, phường của Lai Châu Tra tên xã cũ → mới