Xã Sì Lở Lầu

Tổng quan

Ở đầu mút phía bắc của tỉnh Lai Châu, xã Sì Lở Lầu chỉ giáp một xã trong nước — Dào San ở phía nam; các phía còn lại là đường biên giới với huyện Kim Bình, tỉnh Vân Nam (Trung Quốc). Từ đây về trung tâm xã Phong Thổ khoảng 80 km đường bộ. Trụ sở xã đặt tại bản Mồ Sì San.

Xã gộp bốn xã vùng cao cũ: Sì Lở Lầu, Pa Vây Sử, Vàng Ma Chải và Mồ Sì San, với 147,8 km² và 16.196 người, mật độ khoảng 110 người/km² — dày hơn hẳn các xã biên giới phía tây tỉnh như Mù Cả (chưa tới 9 người/km²) hay Pa Ủ (khoảng 14 người/km²). Sự chênh lệch ấy phản ánh hai kiểu cư trú khác nhau của vùng biên Lai Châu: phía tây rừng rộng, bản thưa; phía bắc Phong Thổ đất hẹp hơn nhưng bản làng dày hơn. Xã có 27 bản, trong đó có Gia Khâu, Lao Chải, Tả Phùng, Xín Chải. Riêng Mồ Sì San có hơn 1.700 cây chè Shan tuyết cổ thụ, theo số liệu báo chí năm 2023.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Sì Lở Lầu cũ — xã đã nhận thêm xã Ma Li Chải từ năm 2020. Ba tên Pa Vây Sử, Vàng Ma Chải, Mồ Sì San nay là tên bản, tên vùng.

Tên phiên âm, không phải Hán Việt theo cách đọc tiếng Việt. Tra từ điển chữ Hán Nôm, cả ba âm “sì”, “lở”, “lầu” đều không có chữ Hán Việt — tên này là cách ghi tiếng Việt của một tên gọi bằng ngôn ngữ khác. Theo Wikipedia tiếng Việt, “Sì Lở Lầu” là tiếng Quan Hỏa (thứ tiếng Hán địa phương nhiều dân tộc vùng biên dùng làm tiếng giao tiếp) của người Dao, nghĩa là “mười hai con dốc”. Wikipedia tiếng Trung ghi tên xã bằng chữ 十二楼 (đọc Hán Việt “Thập nhị lâu”, nghĩa đen “mười hai tầng lầu”). Báo Nhân Dân năm 2013 dẫn lời cán bộ đồn biên phòng: Sì Lở Lầu là tiếng Dao pha Quan Hỏa, nghĩa đầy đủ là “xứ ở cao tít trên 12 tầng núi”. Ba nguồn cùng chỉ con số mười hai nhưng khác nhau ở danh từ đi kèm (dốc, tầng lầu, tầng núi); chưa có tài liệu địa chí tiếng Việt thống nhất.

Lịch sử tên: theo Wikipedia tiếng Việt, khoảng những năm 1920–1930 vùng này là xã Si Lu Lao thuộc châu Thủy Vĩ, tỉnh Lào Kay (Lào Cai) thời Pháp. Wikipedia tiếng Trung ghi tên chữ Hán của ba xã cũ khác: 磨石山 (Mồ Sì San), 八圍樹 (Pa Vây Sử), 王麻寨 (Vàng Ma Chải) — các tên này cũng chỉ được ghi trong nguồn đó.

Cả nước không có xã nào khác trùng tên Sì Lở Lầu.

Địa lý

Phía nam giáp xã Dào San; phía đông, tây và bắc giáp Trung Quốc — bên kia biên giới là trấn Kim Hà và hương Mãnh Kiều của huyện Kim Bình, tỉnh Vân Nam. Địa hình núi cao, sườn dốc nối tiếp; các bản nằm trên sườn núi và đỉnh đồi. Cây chè cổ thụ ở vùng Phong Thổ mọc ở độ cao khoảng 2.000 m trên dãy núi biên giới. Khí hậu lạnh, mùa đông có sương muối và băng giá.

Lịch sử

Thời Pháp, vùng này thuộc châu Thủy Vĩ của tỉnh Lào Cai; năm 1955 Phong Thổ chuyển về Khu tự trị Thái – Mèo, rồi từ năm 1962 thuộc tỉnh Lai Châu. Theo Wikipedia tiếng Việt, xã Mồ Sì San được lập thêm vào khoảng năm 1948, khi Pháp lập tỉnh Phong Thổ.

• 1/2/2020 — Nghị quyết 866/NQ-UBTVQH14 nhập xã Ma Li Chải vào xã Sì Lở Lầu.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1670/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ các xã Vàng Ma Chải, Mồ Sì San, Pa Vây Sử và Sì Lở Lầu thành xã Sì Lở Lầu, hoạt động từ 1/7/2025.

Chợ Sừng họp ở trung tâm bản Gia Khâu, cách đường biên khoảng 3 km; chợ mang tên này vì họp vào ngày Mùi (dê) và ngày Sửu (trâu) — hai con giáp có sừng — tức sáu ngày một phiên. Người Dao đỏ hai bên biên giới, người Mông, người Hà Nhì các bản lân cận cùng về chợ; mùa đông vui nhất là sau vụ thảo quả đến hết tháng Giêng, tháng Hai âm lịch.

Như vậy, chỉ trong năm năm, đất Sì Lở Lầu đã qua hai lần mở rộng, gom năm xã cũ của vùng cao bắc Phong Thổ về một mối.

Dân cư – xã hội

Theo báo Nhân Dân (2013), vùng biên giới bắc Dào San có ba dân tộc chính là Mông, Dao đỏ và Hà Nhì; hai xã cũ Sì Lở Lầu và Ma Li Chải chủ yếu là người Dao đỏ. Sì Lở Lầu là nơi người Hà Nhì tổ chức lễ hội Gạ Ma Hư Già (tết quả trứng); người Dao ở Mồ Sì San là cộng đồng gắn bó với những cây chè Shan tuyết cổ thụ.

Kinh tế

Chè Shan tuyết cổ thụ là sản vật nổi bật: theo báo Vietnamnet (2023), huyện Phong Thổ cũ có hơn 8.000 cây chè cổ thụ — nhiều nhất trong vùng — tập trung ở các xã Mồ Sì San, Sì Lở Lầu, Pa Vây Sử, Tung Qua Lìn, Sin Suối Hồ, Hoang Thèn; riêng Mồ Sì San có hơn 1.700 cây, có cây được cho là tới 900 năm tuổi. Chè được hái từ những cây mọc hoang ở độ cao khoảng 2.000 m.

Ngoài chè, người dân làm ruộng, nương, chăn nuôi gia súc; khoán bảo vệ rừng biên giới cũng đem lại thu nhập.

Văn hóa

Trong số các lễ hội tiêu biểu của huyện Phong Thổ cũ mà báo Lai Châu điểm lại năm 2025, Gạ Ma Hư Già (tết quả trứng) của người Hà Nhì gắn với xã Sì Lở Lầu. Người Hà Nhì vùng biên coi trọng lễ cúng rừng, cúng nguồn nước; trẻ em được tặng trứng luộc nhuộm màu trong các dịp lễ đầu năm. Chính tên xã — một tên tiếng Quan Hỏa của người Dao theo Wikipedia — cho thấy dấu ấn của cộng đồng Dao trong lớp địa danh vùng này.

Hành chính

Địa chỉ ghi: bản …, xã Sì Lở Lầu, tỉnh Lai Châu; người dân Pa Vây Sử, Vàng Ma Chải, Mồ Sì San cũ nay đều ghi xã Sì Lở Lầu. Trụ sở xã đặt tại bản Mồ Sì San. Đây là xã biên giới, việc ra vào khu vực biên giới theo quy định của Bộ đội Biên phòng.

Bản đồ Xã Sì Lở Lầu

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Sì Lở Lầu được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1670/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Phong Thổ trước đây

• Phường Đoàn Kết 25.403
• Xã Dào San 16.123
• Xã Khổng Lào 16.924
• Xã Phong Thổ 23.295
• Xã Sin Suối Hồ 16.338