Xã Lùng Phình

Tổng quan

Lùng Phình là một xã của tỉnh Lào Cai, nằm trên cao nguyên phía bắc trung tâm Bắc Hà, nơi gặp nhau của hai vùng huyện cũ Bắc Hà và Si Ma Cai. Đây là một trong số ít xã mới của Lào Cai được ghép từ hai huyện khác nhau: ngoài Lùng Phình và Tả Van Chư của Bắc Hà còn có xã Lùng Thẩn của Si Ma Cai.

Xã có diện tích 101,0 km² (Báo Lào Cai ghi 10.100,78 ha), dân số 12.131 người, mật độ khoảng 120 người/km². Theo Báo Lào Cai, xã có 20 thôn và 12 thành phần dân tộc. Trụ sở đặt tại thôn Lùng Phình, nơi trước đây là trụ sở xã Lùng Phình cũ.

Những xã cùng vùng huyện Bắc Hà cũ gồm Bắc Hà, Tả Củ Tỷ, Bản Liền, Bảo Nhai và Cốc Lầu; phía Si Ma Cai cũ là Si Ma Cai và Sín Chéng.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Lùng Phình cũ, nơi đặt trụ sở. Tên này có bề dày lịch sử: khi tỉnh Lào Cai được lập năm 1907, châu Bắc Hà có bốn tổng, trong đó một tổng tên Lùng Phìn — cùng gốc với tên xã hiện nay (chữ “Phìn/Phình” là hai cách ghi của cùng một âm). Wikipedia khi liệt kê các điểm du lịch vẫn dùng cách viết cũ “chợ trâu Lũng Phìn”.

Không phải tên Hán Việt. Công cụ tra Hán Việt của Wiki Ngôn Ngữ cho biết cả hai âm “lùng” và “phình” đều không có âm Hán Việt tương ứng. Đây là địa danh vùng cao ghi bằng chữ Quốc ngữ theo cách đọc địa phương. Các yếu tố “lùng”, “phìn/phình” xuất hiện dày đặc trong địa danh vùng Lào Cai – Hà Giang (Lùng Cải, Lùng Thẩn, Lùng Sui, Thào Chư Phìn, Tả Phìn…), song ý nghĩa của chúng trong tên Lùng Phình chưa tìm được nguồn giải thích đáng tin cậy; nghĩa của tên hiện chưa thống nhất.

Hai tên còn lại: Tả Van Chư là tên xã cũ phía nam, có trên 90% dân số là người Mông theo Báo Lào Cai. Lùng Thẩn là tên ghép mới năm 2020 khi hợp nhất xã Lùng Sui và xã Lử Thẩn của Si Ma Cai — lấy “Lùng” của Lùng Sui và “Thẩn” của Lử Thẩn. Trước đó nữa, Lùng Sui (1981) cũng là tên ghép từ Lùng Sán và Seng Sui. Chuỗi tên ghép này cho thấy địa giới vùng cao đã nhiều lần được gộp lại.

Dễ nhầm: Lùng Phình khác với xã Lũng Phìn ở vùng Đồng Văn cũ (nay thuộc tỉnh Tuyên Quang). Trong danh mục xã phường mới, tên Lùng Phình chỉ có ở Lào Cai.

Địa lý

Theo Wikipedia, Lùng Phình giáp xã Si Ma Cai và tỉnh Tuyên Quang ở phía bắc, xã Bắc Hà ở phía nam, xã Tả Củ Tỷ ở phía đông và xã Sín Chéng ở phía tây.

Địa hình là cao nguyên núi đá xen đồi đất, độ cao phổ biến trên 1.000 m như phần lớn vùng Bắc Hà. Khí hậu mát quanh năm, mùa đông lạnh. Báo Lào Cai mô tả Tả Van Chư là vùng có khí hậu mát quanh năm và rừng nguyên sinh, rất thích hợp với cây mận và cây dược liệu. Wikipedia nhắc tới các hang động ở Lùng Phình và rừng sa mu ở xã Lầu Thí Ngài cũ — nay đều thuộc địa bàn xã.

Trước khi sáp nhập năm 2020, xã Lùng Phình cũ rộng 23,27 km², xã Lầu Thí Ngài 16,81 km²; phần còn lại là địa bàn Tả Van Chư và Lùng Thẩn.

Lịch sử

Năm 1907, Lùng Phìn là một trong bốn tổng của châu Bắc Hà. Sau năm 1945, huyện Bắc Hà có các xã Lùng Phình, Lầu Thí Ngài, Tả Van Chư, Lùng Sán, Seng Sui, Lử Thẩn… Khi huyện Si Ma Cai tách lập năm 1966, các xã Lùng Sán, Seng Sui, Lử Thẩn về Si Ma Cai, còn Lùng Phình, Lầu Thí Ngài, Tả Van Chư ở lại Bắc Hà.

• 28/5/1981 — Quyết định 205-CP sáp nhập xã Lùng Sán và xã Seng Sui thành xã Lùng Sui (lúc này Si Ma Cai đã nhập lại vào Bắc Hà từ 1979).
• 18/8/2000 — tái lập huyện Si Ma Cai; Lùng Sui và Lử Thẩn thuộc Si Ma Cai.
• 1/3/2020 — Nghị quyết 896/NQ-UBTVQH14: sáp nhập xã Lầu Thí Ngài vào xã Lùng Phình; hợp nhất Lùng Sui và Lử Thẩn thành xã Lùng Thẩn.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1673/NQ-UBTVQH15 nhập toàn bộ Tả Van Chư, Lùng Phình (Bắc Hà) và Lùng Thẩn (Si Ma Cai) thành xã Lùng Phình; hoạt động từ 1/7/2025. Đại hội Đảng bộ xã nhiệm kỳ 2025–2030 họp ngày 5–6/8/2025.

Dân cư – xã hội

Xã có 12.131 người trong 20 thôn, với 12 thành phần dân tộc. Người Mông chiếm số đông — riêng Tả Van Chư có trên 90% dân số là người Mông. Ở chợ phiên Lùng Phình, báo VietNamNet ghi nhận người Mông, Hoa, Giáy, Tày và Phù Lá từ các thôn quanh vùng đi bộ hoặc cưỡi ngựa xuống chợ; Wikipedia còn nhắc tới làng văn hóa của người Phù Lá ở Lùng Phình.

Báo Lào Cai cho biết xã đặt mục tiêu ra khỏi diện xã nghèo của tỉnh trong nhiệm kỳ 2025–2030, với định hướng sản xuất nông – lâm nghiệp hàng hóa và phát triển sản phẩm OCOP. Hệ thống trường, trạm y tế bố trí theo điểm dân cư của các xã cũ; học sinh vùng xa học bán trú.

Kinh tế

Nông nghiệp vùng cao là chính, với ba hướng nổi bật:

• Mận Tả Van — Báo Lào Cai ghi Tả Van Chư cũ có khoảng 200 ha mận, nhiều cây vài chục năm tuổi; thôn Lả Dì Thàng được đánh giá có vườn mận đẹp nhất Bắc Hà.
• Cây dược liệu — Tả Van Chư được báo chí gọi là “thủ phủ” cây cát cánh, với khoảng 70 ha dược liệu.
• Ngô, lúa nương, chăn nuôi trâu bò, lợn, ngựa — nguồn hàng chính của chợ phiên.

Du lịch nông nghiệp đã hình thành ở Tả Van Chư: khoảng 5 homestay (thôn Lả Dì Thàng, Tẩn Chư…), dịch vụ chụp ảnh trong vườn mận mùa hoa. Xã đặt mục tiêu thu hút 300.000 lượt khách trong nhiệm kỳ.

Văn hóa

• Chợ phiên Lùng Phình — họp sáng thứ Sáu hằng tuần, chia khu rau quả – thổ cẩm, gia súc gia cầm, nông cụ, ẩm thực và rượu. Món nổi tiếng: phở chua (được giới thiệu là đặc sản của người Phù Lá), thắng cố, thịt lợn đen, mèn mén và rượu ngô nấu tại chỗ. Wikipedia gọi là “chợ trâu Lũng Phìn”, vì khu mua bán gia súc là nét đặc trưng.
• Lễ hội “Sắc mận Cao nguyên trắng” — tổ chức đầu năm ở Tả Van Chư; năm 2025 là lần thứ ba, địa phương dự kiến duy trì hằng năm.
• Lễ hội Gầu Tào của người Mông, tiếng khèn và múa khèn Mông — các giá trị được báo chí nhắc đến khi giới thiệu xã sau sáp nhập.

Hành chính

Địa chỉ từ 1/7/2025 ghi: thôn …, xã Lùng Phình, tỉnh Lào Cai. Người dân xã Lùng Thẩn cũ — trước đây ghi “huyện Si Ma Cai” — nay cũng thuộc xã Lùng Phình, làm thủ tục tại UBND xã đặt ở thôn Lùng Phình.

Bản đồ Xã Lùng Phình

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Lùng Phình được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1673/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Bắc Hà, Huyện Si Ma Cai trước đây

• Xã Bắc Hà 30.521
• Xã Bản Liền 4.221
• Xã Bảo Nhai 17.349
• Xã Cốc Lầu 8.800
• Xã Si Ma Cai 22.871
• Xã Sín Chéng 5.703
• Xã Tả Củ Tỷ 6.551