Xã Nam Ninh

Tổng quan

Nam Ninh là xã duy nhất của vùng Nam Trực cũ được ghép từ bốn xã: Nam Hải, Nam Hoa, Nam Lợi và Nam Thanh. Xã nằm ở góc đông nam huyện cũ, nơi sông Hồng, sông Lữ, sông Rõng và sông Châu Thành bao quanh, giáp vùng Trực Ninh cũ ở phía nam.

Theo số liệu sắp xếp, xã rộng 25,8 km², dân số 37.668 người, mật độ khoảng 1.460 người/km². Trụ sở xã đặt tại thôn Xối Trì. Quốc lộ 21 và Quốc lộ 21B đi qua địa bàn (theo Wikipedia).

Tên Nam Ninh mang hai lớp ký ức: tên một xã cũ nằm trong vùng Nam Thanh, và tên huyện Nam Ninh – đơn vị hợp nhất Nam Trực với Trực Ninh suốt gần ba thập kỷ (1968–1997).

Tên gọi và ý nghĩa

Không xã nào trong bốn xã hợp thành mang tên Nam Ninh, nhưng tên này có gốc ngay trong vùng. Theo Wikipedia, sau năm 1945 huyện Nam Trực có xã Nam Ninh; ngày 1/2/1978 xã này hợp nhất với xã Nam Long thành xã Nam Thanh – một trong bốn xã hợp thành Nam Ninh hôm nay. Như vậy tên mới là sự trở lại của tên một xã cũ trên chính phần đất của nó.

Tên này còn trùng với tên huyện Nam Ninh: ngày 26/3/1968 hai huyện Nam Trực và Trực Ninh sáp nhập thành huyện Nam Ninh (ghép chữ "Nam" của Nam Trực và chữ "Ninh" của Trực Ninh); đến ngày 26/2/1997 huyện lại tách thành hai như cũ. Xã Nam Ninh hiện nay nằm đúng ở vùng tiếp giáp của hai huyện ấy.

Chữ Nam là 南 – phương nam, chữ đầu chung các xã Nam Trực. Chữ Ninh thường hiểu là 寧 – yên ổn, an ninh (cũng là chữ Ninh trong tên tỉnh Ninh Bình). Nam Ninh đọc theo mặt chữ là "phương nam yên ổn". Cần phân biệt với thành phố Nam Ninh (Nanning) của Trung Quốc – một địa danh trùng âm, không liên quan. Trong nước không có xã, phường nào khác tên Nam Ninh.

Địa lý

Xã nằm ở phía đông nam vùng Nam Trực cũ. Theo mô tả thủy văn huyện Nam Trực trên Wikipedia: phía đông là sông Hồng, chạy từ xã Nam Điền xuống tới Nam Thanh; phía đông nam là sông Lữ, từ Nam Thanh tới Nam Hải; phía nam là sông Rõng, bắt đầu từ cống Ghềnh ở Nam Hải; sông Châu Thành chảy dọc giữa huyện cũng kết thúc ở cống Ghềnh, Nam Hải. Nam Ninh vì thế là nơi hội tụ của mạng sông tưới tiêu của cả vùng.

Các xã láng giềng gồm Nam Hồng ở phía bắc, Nam Trực và Nam Minh ở phía tây, vùng Trực Ninh cũ ở phía nam; bên kia sông Hồng là tỉnh Hưng Yên. Địa hình đồng bằng phù sa, thấp, có bãi bồi ven sông. Khí hậu nhiệt đới gió mùa, nóng ẩm, mưa nhiều.

Lịch sử

Sau năm 1945, vùng này gồm các xã Nam Hải, Nam Hoa, Nam Lợi, Nam Quan, Nam Long, Nam Ninh của huyện Nam Trực (theo Wikipedia). Nhiều tên xã được xác lập theo Nghị định 224-TTg ngày 15/10/1952 đổi tên các xã trong huyện với chữ "Nam" đứng đầu.

Từ 1968 đến 1997, các xã thuộc huyện Nam Ninh. Ngày 23/2/1977, Nam Lợi và Nam Quan hợp nhất thành xã Nam Lợi. Ngày 1/2/1978, Nam Long và Nam Ninh hợp nhất thành xã Nam Thanh. Năm 1997, khi tái lập huyện Nam Trực, bốn xã Nam Hải, Nam Hoa, Nam Lợi, Nam Thanh thuộc huyện này.

Ngày 16/6/2025, Nghị quyết 1674/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ diện tích, dân số của Nam Hoa, Nam Lợi, Nam Hải, Nam Thanh thành xã Nam Ninh, thuộc tỉnh Ninh Bình (Nghị quyết 202/2025/QH15); xã hoạt động từ 1/7/2025.

Dân cư – xã hội

Xã có 37.668 người, chia thành 19 thôn theo Wikipedia: Đông Trí An, Tây Trí An, Hưng Đễ, Xối Tây, Nam Long, Hạ Lao, Bình Yên, Xối Thượng, Thượng Trà, Thôn Nội, Đô Đò, Đô Quan, Bằng Hưng, Duyên Hưng, Tiền Phong, Đông Phong, Trung Thành, Y Lư, Biên Hòa. Thôn Nam Long giữ tên xã Nam Long cũ; tên Duyên Hưng trùng với tên một tổng cũ của huyện Nam Chân được nhắc trong tư liệu dẫn trên Wikipedia.

Huyện Nam Trực cũ có khoảng 40% dân số theo Công giáo; các giáo xứ, nhà thờ cùng tồn tại với đình, chùa, đền làng. Trường học các cấp cơ sở và trạm y tế phân bố theo bốn xã cũ.

Kinh tế

Kinh tế dựa chủ yếu vào nông nghiệp: lúa nước trên đồng trũng, rau màu trên đất bãi ven sông Hồng, chăn nuôi và nuôi thủy sản trong ao, ruộng trũng. Theo Wikipedia, năm 2017 huyện Nam Trực cũ có 605 ha nuôi trồng thủy sản và năng suất lúa cả năm hơn 105 tạ/ha.

Quốc lộ 21 và 21B qua xã nối với Cổ Lễ ở phía nam và trung tâm Nam Định cũ ở phía bắc, tạo điều kiện cho dịch vụ, buôn bán và lao động làm việc ở các cơ sở công nghiệp lân cận. Huyện cũ có cơ cấu công nghiệp – xây dựng chiếm phần lớn giá trị sản xuất (theo Wikipedia, giai đoạn 2010–2013).

Văn hóa

Văn hóa xã là văn hóa làng đồng bằng sông Hồng vùng Nam Định: đình làng thờ thành hoàng, chùa, đền, cùng nhà thờ của các giáo xứ; tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần Hưng Đạo phổ biến khắp vùng Nam Định – đất phát tích nhà Trần. Các tên làng như Trí An, Xối, Đô Quan, Y Lư, Thượng Trà còn giữ trong danh sách thôn hiện nay.

Vùng Nam Trực có truyền thống khoa bảng: theo Wikipedia, huyện thời phong kiến có 18 người đỗ tiến sĩ, trong đó có 3 trạng nguyên.

Bản đồ Xã Nam Ninh

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Nam Ninh được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1674/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Nam Trực trước đây

• Phường Hồng Quang 35.784
• Phường Vị Khê 36.210
• Xã Nam Đồng 28.348
• Xã Nam Hồng 31.823
• Xã Nam Minh 38.121
• Xã Nam Trực 39.822