Xã Nam Đồng

Tổng quan

Nam Đồng chiếm góc tây nam vùng Nam Trực cũ, dọc tả ngạn sông Đào, nơi đất cũ của tổng Sa Lung thuộc huyện Nam Chân xưa. Xã được lập ngày 1/7/2025 từ hai xã Nam Thái và Đồng Sơn; trụ sở đặt tại Bắc Giao Cù Trung.

Theo số liệu sắp xếp, xã rộng 23,42 km², dân số 28.348 người, mật độ khoảng 1.210 người/km². Bài Wikipedia về xã mô tả đồng đất ở đây bằng phẳng, màu mỡ, được tưới tiêu bởi các sông Rõng, Sa Lung, Lạc Chính – thuận lợi xây dựng cánh đồng mẫu lớn và trồng giống lúa chất lượng cao.

Xã có hơn 20 di tích đình, đền, chùa, phủ, từ đường, nhà thờ (theo Wikipedia), với các lễ hội làng như lễ hội đền Tiền Vinh ngày 20 tháng 8 âm lịch.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên Nam Đồng là tên cũ được khôi phục. Theo tư liệu trong bài Wikipedia về xã, sau Cách mạng Tháng Tám các xã Tây Lạc, Hà Liễu, Đồng Lạc, thôn Thượng Đồng (tổng Sa Lung) cùng xã Phú Thọ (tổng Bái Dương) và Phù Ngọc (tổng Duyên Hưng) lập thành xã Đồng Lạc. Ngày 15/10/1952, Nghị định 224-TTg đổi tên Đồng Lạc thành Nam Đồng – chữ "Nam" của huyện ghép với chữ đầu "Đồng" của tên cũ. Về sau Nam Đồng hợp với xã Bắc Sơn thành Đồng Sơn (ghép chữ "Đồng" và "Sơn"). Năm 2025, khi Đồng Sơn nhập với Nam Thái, tên Nam Đồng trở lại.

Chữ Nam là 南 – phương nam. Chữ Đồng chưa xác định được chữ Hán: có thể là 同 (cùng, chung), 銅 (đồng – kim loại) hoặc 桐 (cây ngô đồng); cũng có thể "Đồng" trong Đồng Lạc là từ thuần Việt chỉ cánh đồng. Vì vậy nghĩa trọn của tên chỉ nên hiểu là "Đồng Lạc ở huyện Nam Trực". Chữ "Lạc" còn lại trong các thôn Tây Lạc, Tây Lạc Đông, Đông Lạc, Lạc Thiện.

Tên xã cũ Nam Thái lập ngày 23/2/1977 khi thôn Nam Sơn của xã Thái Sơn được cắt vào xã Nam Phúc và lấy tên mới là Nam Thái (theo Wikipedia). Trùng tên: thành phố Hải Phòng có phường Nam Đồng; khi ghi địa chỉ cần viết rõ "xã Nam Đồng, tỉnh Ninh Bình".

Địa lý

Theo Wikipedia, xã giáp xã Liên Minh ở phía bắc, Nam Minh ở phía đông, Đồng Thịnh ở phía tây (bên kia sông Đào), các xã Nghĩa Hưng, Quang Hưng và Trực Ninh ở phía nam.

Địa hình bằng phẳng, đất phù sa màu mỡ. Bài Wikipedia về xã ghi hệ thống tưới tiêu gồm sông Rõng (lấy và tiêu nước qua cống Rõng ra sông Ninh Cơ), sông Sa Lung (lấy nước sông Đào) và sông Lạc Chính (lấy nước sông Hồng, tiêu xuống sông Ninh Cơ). Khí hậu nhiệt đới gió mùa, nóng ẩm, mưa nhiều.

Lịch sử

Theo Wikipedia, địa bàn xã Đồng Sơn cũ hình thành trên hầu hết đất của tổng Sa Lung thuộc huyện Nam Chân. Sau năm 1945, các xã Đồng Lạc và Bắc Sơn được lập (Bắc Sơn gồm Yên Lung, Giao Cù, Vân Lung, Dương Độ, Sa Lung). Năm 1952, Đồng Lạc đổi thành Nam Đồng, Bắc Sơn đổi thành Nam Thành; sau đó Nam Đồng tách ra Nam Đồng (Tây Lạc, Đông Lạc, Thượng Đồng) và Nam Phúc (Phú Thọ, Phù Ngọc – sau đổi là Phú Thụ); Nam Thành tách ra Nam Thành và Nam Thượng. Nam Thành và Nam Thượng hợp lại thành Bắc Sơn; Nam Đồng và Bắc Sơn hợp thành Đồng Sơn. Về thời điểm hợp nhất cuối cùng, bài Wikipedia về huyện ghi ngày 21/8/1971, còn bài về xã ghi ngày 23/9/1976 – hai nguồn chưa thống nhất.

Ngày 23/2/1977, thôn Nam Sơn của xã Thái Sơn được cắt vào xã Nam Phúc, lập xã Nam Thái. Từ 1968 đến 1997 các xã thuộc huyện Nam Ninh, sau đó trở lại huyện Nam Trực.

Ngày 16/6/2025, Nghị quyết 1674/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ Đồng Sơn và Nam Thái thành xã Nam Đồng, thuộc tỉnh Ninh Bình; xã hoạt động từ 1/7/2025.

Dân cư – xã hội

Xã có 28.348 người. Theo Wikipedia, xã Nam Đồng chia thành 11 thôn: Sa Lung, Giao Cù Thượng, Vân Cù, Giao Cù, Tây Lạc, Tây Lạc Đông, Đông Lạc, Lạc Thiện, Ngoại Đê, Hà Liễu, Thạch Bi (danh sách trên Wikipedia có thể chưa đủ các thôn thuộc Nam Thái cũ).

Cư dân theo Phật giáo, tín ngưỡng dân gian và Công giáo; trong xã có nhà thờ bên cạnh đình, đền, chùa. Trường học các cấp cơ sở và trạm y tế duy trì theo địa bàn hai xã cũ.

Kinh tế

Nông nghiệp lúa là thế mạnh chính: đồng ruộng bằng phẳng, chủ động tưới tiêu, thuận lợi cho cánh đồng mẫu lớn và giống lúa chất lượng cao (theo Wikipedia). Vùng bãi ven đê sông Đào trồng rau màu; theo mô tả huyện Nam Trực, dải đồng bãi dọc đê sông Đào dài khoảng 15 km thích hợp cho rau màu và trồng dâu nuôi tằm.

Tỉnh lộ 490C (đường 55 cũ) chạy dọc phía tây huyện Nam Trực cũ, gần xã, nối lên Nam Định cũ và xuống vùng Nghĩa Hưng. Ngoài nông nghiệp, người dân làm dịch vụ, buôn bán nhỏ và đi làm ở các khu công nghiệp, đô thị lân cận.

Văn hóa

Theo Wikipedia, xã có trên 20 di tích đình, đền, chùa, phủ, từ đường, nhà thờ, trong đó có 2 di tích xếp hạng cấp tỉnh, gồm đền thờ Trần Hưng Đạo. Các lễ hội làng còn được duy trì như lễ hội đền Tiền Vinh (20 tháng 8 âm lịch hằng năm) và lễ hội đền, chùa Hà Liễu.

Tháng 8 âm lịch cũng là thời điểm giỗ Đức Thánh Trần (20/8 âm lịch) – dịp lễ lớn khắp vùng Nam Định; các tên làng cổ Sa Lung, Giao Cù, Vân Cù, Hà Liễu, Thạch Bi còn giữ dấu tổng Sa Lung xưa.

Bản đồ Xã Nam Đồng

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Nam Đồng được lập từ 2 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1674/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Nam Trực trước đây

• Phường Hồng Quang 35.784
• Phường Vị Khê 36.210
• Xã Nam Hồng 31.823
• Xã Nam Minh 38.121
• Xã Nam Ninh 37.668
• Xã Nam Trực 39.822