Nghĩa Lâm là xã ven biển thuộc tỉnh Ninh Bình, thành lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1674/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở toàn bộ ba xã Nghĩa Hải, Nghĩa Hùng và Nghĩa Lâm của huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định cũ. Xã rộng 28,1 km², dân số 30.959 người – phần lớn đất tổng Sĩ Lâm xưa do Hoàng giáp Phạm Văn Nghị khai lập.
Tổng quan
Năm 1845, Hoàng giáp Phạm Văn Nghị cáo quan về quê; thấy đất bồi gần cửa biển Đại An bỏ hoang, ông chiêu tập người cùng làng xuống khai khẩn, lập trại Sĩ Lâm. Theo Wikipedia, trại ấy về sau thành tổng Sĩ Lâm, rồi là ba xã Nghĩa Lâm, Nghĩa Hùng, Nghĩa Hải – đúng ba xã hợp thành xã Nghĩa Lâm từ ngày 1/7/2025.
Theo số liệu sắp xếp, xã rộng 28,1 km², dân số 30.959 người, mật độ khoảng 1.100 người/km². Trụ sở đặt tại Xóm 3 Nam Hải. Xã nằm ở tả ngạn sông Đáy, đối diện vùng Phát Diệm – Kim Sơn; Nghĩa Hải cũ là xã giáp biển và nằm trong vùng chuyển tiếp của Khu dự trữ sinh quyển châu thổ sông Hồng (theo Wikipedia).
Trong xã có đền thờ Phạm Văn Nghị – được Wikipedia nêu trong các điểm du lịch văn hóa của huyện Nghĩa Hưng cũ – cùng nghề làm miến ở Nghĩa Lâm và nghề mắm, nghề cá ở Ngọc Lâm.
Tên gọi và ý nghĩa
Tên xã kế thừa tên xã Nghĩa Lâm cũ, và chữ "Lâm" có gốc rõ ràng: từ trại Sĩ Lâm của Phạm Văn Nghị. Theo Wikipedia, vùng đất xã Nghĩa Thành lân cận cũng thuộc tổng Sĩ Lâm khi mới lập làng năm 1854; trung tâm trại Sĩ Lâm nằm ở Nghĩa Lâm. Sau Cách mạng Tháng Tám, các xã của huyện mang tiền tố "Nghĩa", và vùng trung tâm trại cũ trở thành xã Nghĩa Lâm.
Chữ Nghĩa là 義 – đạo nghĩa, lẽ phải, lấy từ tên huyện Nghĩa Hưng. Chữ Lâm thường hiểu là 林 – rừng, nơi tụ hội đông đúc (như "nho lâm", "sĩ lâm" chỉ giới học trò, kẻ sĩ). "Sĩ Lâm" 士林 vì vậy đọc theo mặt chữ là "rừng kẻ sĩ"; tuy nhiên chưa tìm được văn bản ghi rõ chữ Hán do chính ông đặt.
Tên làng Sỹ Lâm, Văn Lâm, Ngọc Lâm trong danh sách thôn hiện nay vẫn giữ chữ "Lâm". Trùng tên: tỉnh Nghệ An cũng có xã Nghĩa Lâm; khi ghi địa chỉ nên viết "xã Nghĩa Lâm, tỉnh Ninh Bình".
Địa lý
Theo Wikipedia, xã giáp Quỹ Nhất ở phía bắc, đông và nam, Quang Thiện ở phía bắc, Rạng Đông ở phía nam; phía tây qua sông Đáy là các xã Bình Minh, Định Hóa và Phát Diệm (vùng Kim Sơn cũ). Sông Đáy là ranh giới tự nhiên của xã Nghĩa Hùng cũ với các xã thuộc Kim Sơn.
Đây là đất bồi được quai đê lấn biển liên tục: theo tư liệu dẫn trên Wikipedia, quá trình hình thành đất Nghĩa Hải kéo dài khoảng 60 năm, từ 1877 đến 1938. Địa hình thấp, bằng, có bãi triều phía ngoài đê. Khí hậu nhiệt đới gió mùa, chịu bão và triều cường.
Lịch sử
Trại Sĩ Lâm
Phạm Văn Nghị (1805–1884), người làng Tam Đăng, huyện Đại An, đỗ Hoàng giáp năm 1838. Theo Wikipedia, năm 1845 ông cáo bệnh từ quan về mở trường dạy học, rồi chiêu tập người cùng làng khai khẩn đất hoang gần cửa biển Đại An, lập trại Sĩ Lâm. Năm 1858 ông làm Đốc học Nam Định và lập đội quân nghĩa dũng 365 người xin vào Đà Nẵng đánh Pháp.
Các xã cũ
Tư liệu dẫn trên Wikipedia cho biết các làng Sỹ Lâm Nam, Sỹ Hội, Văn Giáo, Ân Phú, Nghĩa Dục, Ngọc Lâm ban đầu là các xã riêng; xã Nghĩa Hải chính thức ra đời năm 1931. Tháng 1/1946, Sỹ Hội, Sỹ Lâm, Văn Giáo, Ân Phú nhập thành xã Việt Hưng; Nghĩa Dục, Ngọc Lâm thành xã Hải Nam; tháng 3/1949 hai xã hợp thành Việt Hùng; năm 1956 Việt Hùng tách thành Nghĩa Hùng và Nghĩa Hải. Năm 1974, các xóm Sĩ Hưng, Sĩ Thịnh, Sĩ Phú (thôn Sĩ Lâm Nam) và xóm Phú Giáo (thôn Văn Giáo) của Nghĩa Hùng nhập vào Nghĩa Hải. Xã Nghĩa Lâm có mặt trong danh sách 22 xã của huyện sau năm 1945.
Năm 2025
Nghị quyết 1674/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 sắp xếp toàn bộ Nghĩa Hùng, Nghĩa Hải, Nghĩa Lâm thành xã Nghĩa Lâm, thuộc tỉnh Ninh Bình; xã hoạt động từ 1/7/2025.
Dân cư – xã hội
Xã có 30.959 người, chia thành 11 thôn theo Wikipedia: Sỹ Lâm, Văn Lâm, Phú Cường, Nghĩa Hùng, Văn Giáo, Phú Thượng, Phú Thọ, Ân Phú, Nghĩa Hải, Nghĩa Dục, Ngọc Lâm.
Huyện Nghĩa Hưng cũ có khoảng 48,9% dân số theo Công giáo (Wikipedia); các giáo xứ, nhà thờ cùng tồn tại với đền, đình, chùa. Bên kia sông Đáy là vùng Phát Diệm, trung tâm giáo phận Phát Diệm. Trường học các cấp cơ sở và trạm y tế duy trì theo ba xã cũ.
Kinh tế
Theo danh sách làng nghề huyện Nghĩa Hưng trên Wikipedia: nghề làm miến ở Nghĩa Lâm và làm mắm, nghề cá ở Ngọc Lâm (Nghĩa Hải). Nông nghiệp lúa, cói, màu trong đê; vùng giáp biển ở Nghĩa Hải có nuôi trồng và khai thác thủy sản.
Huyện Nghĩa Hưng cũ đưa thủy sản và kinh tế biển thành mũi nhọn: theo Wikipedia, giai đoạn 2015–2020 tổng diện tích nuôi thủy sản của huyện khoảng 2.450 ha, sản lượng bình quân 38.150 tấn/năm, đến năm 2020 có 485 phương tiện khai thác.
Văn hóa
Đền thờ Phạm Văn Nghị ở Nghĩa Lâm là di tích gắn với người lập đất. Theo Wikipedia, Phạm Văn Nghị là nhà giáo, nhà thơ, hiệu Nghĩa Trai, được người đời gọi là "Hoàng Tam Đăng"; ông nổi tiếng với nghĩa cử dẫn quân nghĩa dũng vào Nam đánh Pháp năm 1858.
Các tên làng Sỹ Lâm, Sỹ Hội, Văn Giáo, Văn Lâm, Ngọc Lâm còn giữ trong danh sách thôn. Đình, đền thờ người khai khẩn và nhà thờ giáo xứ là hai lớp công trình tiêu biểu. Về phạm vi tổng Sĩ Lâm, bài Wikipedia về Phạm Văn Nghị ghi gồm ba xã Nghĩa Lâm, Nghĩa Hùng, Nghĩa Hải, còn bài về Quỹ Nhất ghi thêm Nghĩa Thành.
Nhân vật
Phạm Văn Nghị (1805–1884) – Hoàng giáp năm 1838, Đốc học Nam Định, người lập trại Sĩ Lâm (theo Wikipedia).
Bản đồ Xã Nghĩa Lâm
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Nghĩa Lâm được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1674/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Nghĩa Hải | Huyện Nghĩa Hưng | Tỉnh Nam Định | toàn bộ |
| Xã Nghĩa Hùng | Huyện Nghĩa Hưng | Tỉnh Nam Định | toàn bộ |
| Xã Nghĩa Lâm | Huyện Nghĩa Hưng | Tỉnh Nam Định | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Nghĩa Lâm gồm những xã cũ nào?
Toàn bộ ba xã Nghĩa Hải, Nghĩa Hùng và Nghĩa Lâm của huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định cũ (Nghị quyết 1674/NQ-UBTVQH15).
Tên Nghĩa Lâm có nghĩa là gì?
Nghĩa (義) là tiền tố chung các xã Nghĩa Hưng; Lâm thường hiểu là 林 – rừng, nơi tụ hội, giữ từ tên trại Sĩ Lâm do Phạm Văn Nghị lập sau năm 1845.
Diện tích, dân số xã Nghĩa Lâm?
Theo số liệu sắp xếp năm 2025: 28,1 km², 30.959 người.
Có xã nào khác tên Nghĩa Lâm không?
Có, tỉnh Nghệ An cũng có xã Nghĩa Lâm; nên ghi "xã Nghĩa Lâm, tỉnh Ninh Bình".
Cùng Huyện Nghĩa Hưng trước đây
- Xã Đồng Thịnh 30.888
- Xã Hồng Phong 28.215
- Xã Nghĩa Hưng 38.631
- Xã Nghĩa Sơn 28.669
- Xã Quỹ Nhất 32.984
- Xã Rạng Đông 30.956
← Toàn bộ 129 xã, phường của Ninh Bình Tra tên xã cũ → mới