Nhân Nghĩa là xã thuộc tỉnh Phú Thọ, lập ngày 1/7/2025 theo Nghị quyết 1676/NQ-UBTVQH15 trên cơ sở ba xã Mỹ Thành, Văn Nghĩa và Nhân Nghĩa của huyện Lạc Sơn cũ (tỉnh Hòa Bình). Diện tích 81,37 km², dân số 19.456 người.
Tổng quan
Nhân Nghĩa là một xã thuần nông ở phía đông bắc vùng Lạc Sơn cũ, tỉnh Phú Thọ, nằm giữa vùng Kim Bôi phía bắc và khu trung tâm Lạc Sơn phía nam. Xã gộp ba xã Mỹ Thành, Văn Nghĩa và Nhân Nghĩa; trụ sở đặt tại xóm Đổn.
Theo phiếu sắp xếp, xã rộng 81,37 km² với 19.456 người, mật độ khoảng 239 người/km². Con số diện tích này trùng khít với diện tích xã Đại Đồng cùng vùng (cũng 81,37 km²) — sự trùng lặp đáng lưu ý, cần đối chiếu với văn bản đề án của tỉnh.
Tên gọi và ý nghĩa
Tên từ đâu ra: xã mới giữ nguyên tên Nhân Nghĩa của một trong ba xã hợp thành. Hai xã còn lại, Mỹ Thành và Văn Nghĩa, có chung gốc: theo Wikipedia tiếng Việt, ngày 25/8/1956 xã Dân Tiến lớn của huyện Lạc Sơn được chia thành năm xã Xuất Hóa, Bình Hẻm, Văn Nghĩa, Yên Phú và Mỹ Thành. Tên xã Nhân Nghĩa đã có trong danh sách 28 xã của huyện năm 1975; thời điểm lập xã này chưa tra được.
Phân tích Hán Việt: Nhân là 仁 — lòng thương người, đức nhân; Nghĩa là 義 — lẽ phải, việc nên làm. Ghép lại là từ nhân nghĩa, theo từ điển nhà là “lòng yêu thương người và sự biết làm điều phải” — một khái niệm trung tâm của đạo Nho, quen thuộc với người Việt qua câu mở đầu Bình Ngô đại cáo: “Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân”. Đây là kiểu tên đặt theo giá trị đạo đức, khác với các tên gốc Mường của thôn xóm.
Chữ “Nghĩa” lặp lại: trong ba tên hợp thành có hai tên chứa chữ Nghĩa (Văn Nghĩa, Nhân Nghĩa), nên việc giữ tên Nhân Nghĩa không làm mất hẳn dấu của Văn Nghĩa. Tên Mỹ Thành (đẹp, thành tựu) nay không còn ở cấp xã.
Trùng tên: Nhân Nghĩa là tên duy nhất trong danh mục xã phường cả nước.
Địa lý
Theo Wikipedia tiếng Việt, Nhân Nghĩa giáp Dũng Tiến ở phía bắc, Yên Phú ở phía nam, Mường Vang và Thượng Cốc ở phía tây, Lạc Lương ở phía đông.
Địa hình đồi núi đất xen núi đá vôi, chia cắt bởi suối, có những cánh đồng thung lũng nhỏ — dạng địa hình chung mà Wikipedia mô tả cho huyện Lạc Sơn. Nước mặt chủ yếu từ các suối nhánh thuộc lưu vực sông Bôi và sông Bưởi. Khí hậu nhiệt đới gió mùa, mùa đông lạnh, có những đợt rét đậm; mùa hè nóng, mưa tập trung.
Lịch sử
Sau Cách mạng Tháng Tám, huyện Lạc Sơn bỏ cấp tổng và tổ chức thành chín xã lớn, trong đó có xã Dân Tiến. Ngày 25/8/1956, Dân Tiến được chia năm; Văn Nghĩa và Mỹ Thành ra đời từ lần chia này. Năm 1957, huyện Lạc Sơn tách thành hai huyện Lạc Sơn và Tân Lạc; vùng đất của xã ở lại huyện Lạc Sơn.
Từ 1975 đến 1991 huyện thuộc tỉnh Hà Sơn Bình, sau đó trở về tỉnh Hòa Bình tái lập. Trong đợt sắp xếp 2020 (Nghị quyết 830/NQ-UBTVQH14), ba xã Mỹ Thành, Văn Nghĩa, Nhân Nghĩa không thay đổi. Ngày 16/6/2025, Nghị quyết 1676/NQ-UBTVQH15 hợp nhất ba xã thành xã Nhân Nghĩa thuộc tỉnh Phú Thọ, hoạt động từ 1/7/2025.
Ngược về trước, vùng đất thuộc châu, rồi huyện Lạc Sơn — tên có từ năm 1887 theo Wikipedia tiếng Việt, kế tiếp động Lạc Thổ thế kỷ XV và châu Lạc Yên thế kỷ XIX. Thời Pháp, châu Lạc Sơn chia thành bốn tổng mang chữ “Lạc” (Lạc Thành, Lạc Đạo, Lạc Nghiệp, Lạc Thiện); chưa tra được xã Nhân Nghĩa ứng với tổng nào.
Dân cư và xã hội
Theo Wikipedia tiếng Việt, xã có phố Vó và 27 xóm: Ấm, Bây, Bui, Bùi Rường, Bưng, Chum, Cỏ Giữa, Dằm, Đa, Đồi, Đồi Cả, Đổn, Kén, Khị, Mới Nang, Pheo, Rậm, Riệc, Sào, Sỳ, Tân Thành, Tiền Phong, Tre, Vó Cỏ, Vó Dò, Vó Giữa, Vó Trên. Cụm tên “Vó” (phố Vó, Vó Cỏ, Vó Dò, Vó Giữa, Vó Trên) cho thấy một vùng cư trú lớn đã chia thành nhiều xóm theo vị trí.
Người Mường là cư dân chủ yếu, như toàn vùng Lạc Sơn cũ (khoảng 90% dân số huyện). Đời sống văn hóa – xã hội tổ chức theo xóm; trường học, trạm y tế duy trì theo địa bàn ba xã cũ.
Kinh tế
Nông nghiệp giữ vai trò chính: lúa nước ở thung lũng, ngô, sắn, mía trên đồi, cây ăn quả có múi, rừng trồng keo; chăn nuôi trâu, bò, lợn, gà đồi. Các sản vật mang tên Lạc Sơn trong danh mục đặc sản tỉnh Hòa Bình cũ — hạt dổi, rau đắng, gà đồi — cũng là sản vật quen thuộc ở các xóm Mường nơi đây. Hoạt động buôn bán tập trung quanh phố Vó.
Không có khu công nghiệp trong các nguồn đã tra; số liệu kinh tế riêng của xã chưa được công bố.
Văn hóa
Xã thuộc vùng văn hóa Mường Vang. Những sinh hoạt văn hóa chung của người Mường Hòa Bình — tiếng Mường, nhà sàn, chiêng, hát ví, hát đang, Mo Mường trong tang lễ, lễ mừng cơm mới, lễ cầu mát — vẫn hiện diện. Di tích lân cận đáng chú ý là hang Xóm Trại ở xã Mường Vang, di chỉ văn hóa Hòa Bình cấp quốc gia.
Các di tích, lễ hội riêng của xã chưa được nêu tên vì chưa tra được tư liệu chính thức.
Hành chính
Địa chỉ hành chính mới viết là “Xã Nhân Nghĩa, tỉnh Phú Thọ” — không còn huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình. Thủ tục cấp xã thực hiện tại trụ sở xã ở xóm Đổn hoặc qua cổng dịch vụ công trực tuyến. Cư dân các xóm của Mỹ Thành, Văn Nghĩa cũ nên kiểm tra tên xóm mới khi cập nhật giấy tờ, vì một số xóm của các xã cũ có tên gần nhau (Đồi, Đồi Cả; Vó Cỏ, Vó Giữa).
Bản đồ Xã Nhân Nghĩa
Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗
Xã, phường cũ hợp thành
Xã Nhân Nghĩa được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1676/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:
| Đơn vị cũ | Huyện, quận, thị xã cũ | Tỉnh cũ | Phạm vi |
|---|---|---|---|
| Xã Nhân Nghĩa | Huyện Lạc Sơn | Tỉnh Hòa Bình | toàn bộ |
| Xã Mỹ Thành | Huyện Lạc Sơn | Tỉnh Hòa Bình | toàn bộ |
| Xã Văn Nghĩa | Huyện Lạc Sơn | Tỉnh Hòa Bình | toàn bộ |
Hỏi đáp nhanh
Xã Nhân Nghĩa gồm những xã cũ nào?
Mỹ Thành, Văn Nghĩa và Nhân Nghĩa của huyện Lạc Sơn cũ, tỉnh Hòa Bình.
Tên Nhân Nghĩa có nghĩa là gì?
Nhân Nghĩa 仁義: nhân là lòng thương người, nghĩa là lẽ phải; theo từ điển là “lòng yêu thương người và sự biết làm điều phải”.
Trụ sở xã Nhân Nghĩa ở đâu?
Tại xóm Đổn, xã Nhân Nghĩa.
Xã Văn Nghĩa và Mỹ Thành cũ ra đời khi nào?
Ngày 25/8/1956, khi xã Dân Tiến được chia thành năm xã Xuất Hóa, Bình Hẻm, Văn Nghĩa, Yên Phú và Mỹ Thành.
Diện tích, dân số xã Nhân Nghĩa?
Theo phiếu sắp xếp: 81,37 km², 19.456 người.
Cùng Huyện Lạc Sơn trước đây
- Xã Đại Đồng 24.353
- Xã Lạc Sơn 27.500
- Xã Mường Vang 20.853
- Xã Ngọc Sơn 8.981
- Xã Quyết Thắng 22.746
- Xã Thượng Cốc 18.430
- Xã Yên Phú 19.850
← Toàn bộ 148 xã, phường của Phú Thọ Tra tên xã cũ → mới