Phường Phong Cốc

Tổng quan

Phường Phong Cốc nằm trên đảo Hà Nam, vùng đất bốn bề sông nước ở cửa sông Bạch Đằng, phía tây nam Thành phố Quảng Ninh. Cùng với phường Liên Hòa, Phong Cốc chia nhau gần trọn hòn đảo phù sa này.

Phường rộng 42,17 km², dân số 27.356 người, mật độ khoảng 649 người/km². Bốn đơn vị hợp thành — Phong Cốc, Nam Hòa, Yên Hải, Cẩm La — đều là những làng lâu đời của đảo; hai trong số đó, Phong Cốc và Cẩm La, chính là hai trong bốn làng đầu tiên do nhóm tiên công khai lập đầu thời Lê sơ.

Điểm nhận diện của phường là miếu Tiên Công ở Cẩm La với lễ hội mùng 7 tháng Giêng, đình Cốc — một trong những ngôi đình lớn nhất đảo Hà Nam, nơi diễn ra lễ hội Xuống đồng — và bãi cọc Vạn Muối thuộc hệ thống di tích Bạch Đằng. Từ ngày 1/9/2026, phường là đơn vị cấp xã của Thành phố Quảng Ninh trực thuộc trung ương.

Tên gọi và ý nghĩa

Phường mới giữ tên phường Phong Cốc cũ, vốn là tên một làng cổ. Theo sự tích lưu truyền ở đảo Hà Nam, đầu thời Lê sơ nhóm tiên công từ vùng Kim Liên (Thăng Long) đến cửa sông Bạch Đằng quai đê lấn biển, lập phường Bồng Lưu, sau đổi thành xã Phong Lưu gồm các làng Phong Cốc, Cẩm La, Yên Đông, rồi thêm Trung Bản. Năm 1890 (Thành Thái thứ 2), bốn làng được nâng thành bốn xã, và Phong Cốc thành tên một đơn vị hành chính độc lập từ đó.

Nghĩa chữ

Chữ Phong trong tên này thường được hiểu là 豐 — dồi dào, sung túc, cũng là chữ Phong trong tên xã gốc Phong Lưu. Chữ Cốc thường hiểu là 穀 — lúa thóc, ngũ cốc; ghép lại là “lúa thóc dồi dào”, một ước nguyện hợp với đất mới khai khẩn từ bãi bồi ven biển. Cũng cần lưu ý âm “cốc” còn ứng với chữ 谷 (thung lũng); vì Hà Nam là đất bằng phù sa, cách hiểu 穀 hợp lý hơn, nhưng chưa thấy văn bản chữ Hán gốc của làng được công bố để khẳng định.

Tên Nôm và cách gọi tắt

Trong đời thường, người Hà Nam gọi tắt các làng bằng một chữ: làng Cốc, đình Cốc, miếu Cốc. Năm 1964, xã Phong Cốc được chia đôi thành Phong Cốc và Phong Hải (Quyết định 170-NV của Bộ Nội vụ) — tên Phong Hải mang chữ Phong của làng gốc, nay thuộc phường Liên Hòa.

Tên Phong Cốc hiện là duy nhất trong danh mục đơn vị cấp xã toàn quốc sau sắp xếp năm 2025.

Địa lý

Đảo Hà Nam là một khối đất phù sa được bao bằng đê, chu vi đê khoảng 34 km. Phía đông và đông nam đảo là sông Chanh, phía tây là sông Rút ngăn cách với bãi Nhà Mạc, phía nam là vùng cửa sông giáp đặc khu Cát Hải và vịnh Bắc Bộ.

Theo Wikipedia tiếng Việt, phường Phong Cốc phía bắc giáp phường Quảng Yên, phía đông giáp phường Liên Hòa, phía nam giáp vịnh Bắc Bộ, phía tây giáp thành phố Hải Phòng. Địa hình gần như hoàn toàn bằng phẳng, cao độ thấp, ruộng lúa xen ao đầm nuôi thủy sản; đất ven đê ngoài là bãi triều, rừng ngập mặn.

Khí hậu nhiệt đới gió mùa có mùa đông lạnh, mưa tập trung tháng 5–10. Vị trí trũng thấp sát cửa biển khiến hệ thống đê, cống điều tiết và kênh tiêu luôn là hạ tầng sống còn của các làng trên đảo.

Lịch sử

Quai đê lấn biển thời Lê sơ

Lịch sử đảo Hà Nam bắt đầu bằng cuộc khai hoang của nhóm tiên công trong khoảng 1434–1500. Tục thờ tiên công ở Cẩm La ghi nhận công của những người đầu tiên đắp đê, lập làng. Sau nhóm Phong Lưu, các nhóm cư dân khác lập thêm những xã như Vị Dương, Lương Quy, Hải Triều, Vị Khê, Hưng Học; cả vùng thuộc trấn An Bang, rồi An Quảng, sau là tỉnh Quảng Yên.

Thế kỷ XIX – XX

Thời Lê, Nguyễn và thuộc Pháp, xã Phong Cốc gồm nhiều xóm như Hồ Cày, Cống, Đình, Cầu Chỗ, Cung Đường, Thượng, Trung, Giữa, Đông, Nghệ La. Thời cải cách ruộng đất, Phong Cốc tách thêm xã Yên Hồng; năm 1964 lại tách lập xã Phong Hải. Các xã trên đảo thuộc huyện Yên Hưng cho đến năm 2011.

Từ thị xã Quảng Yên đến phường mới

Nghị quyết 100/NQ-CP ngày 25/11/2011 lập thị xã Quảng Yên; xã Phong Cốc, Nam Hòa, Yên Hải chuyển thành phường, còn Cẩm La giữ là xã. Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 sắp xếp toàn bộ diện tích và dân số của phường Nam Hòa, phường Yên Hải, phường Phong Cốc và xã Cẩm La thành phường Phong Cốc mới, hoạt động từ 1/7/2025.

Dân cư – xã hội

Dân số 27.356 người, phân bố thành các xóm dày dọc đê và trục đường trong đảo, giữa là đồng ruộng. Cư dân chủ yếu là người Kinh, phần lớn là hậu duệ các dòng họ khai hoang. Dấu ấn dòng họ rất rõ: riêng phường Phong Cốc cũ có khoảng mười nhà thờ họ, trong đó nhiều nhà được xếp hạng di tích, như nhà thờ họ Nguyễn, họ Vũ Trọng, họ Vũ ở khu phố 2, họ Ngô ở khu phố 3, họ Lê ở khu phố 5. Trên toàn đảo Hà Nam có 21 nhà thờ họ được công nhận di tích quốc gia.

Tục “ra cỗ họ” đầu năm và lễ mừng thọ người cao tuổi trong lễ hội Tiên Công là nét sinh hoạt cộng đồng đặc trưng. Đảo có trường THPT Minh Hà đặt tại Cẩm La, cùng hệ thống trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở ở các khu phố.

Kinh tế

Kinh tế truyền thống của vùng là nông nghiệp lúa nước, nuôi trồng và đánh bắt thủy sản ở các đầm ven đê, bãi triều cửa sông. Các nghề thủ công lâu đời gồm đóng tàu gỗ — vùng Nam Hòa, Cẩm La được nhắc đến như những làng nghề đóng tàu của Quảng Yên — và nghề làm bánh gio, bánh giầy.

Từ khi các cầu sông Chanh (2001), sông Rút (2016) và cầu Bạch Đằng (2018) thay thế bến phà, đảo được nối liền với Quảng Yên và Hải Phòng. Phường nằm trên hướng tuyến cao tốc Hải Phòng – Hạ Long – Vân Đồn – Móng Cái, cạnh vùng Đầm Nhà Mạc đã được quy hoạch nhiều khu công nghiệp trong Khu kinh tế ven biển Quảng Yên, nên dịch vụ, nhà trọ, thương mại phục vụ công nhân đang tăng dần bên cạnh nông nghiệp.

Ẩm thực đảo Hà Nam có bánh gio, bánh giầy, gỏi hà, gỏi ngán — các món dùng nguyên liệu bãi triều quanh đảo.

Văn hóa – di tích

Miếu Tiên Công và lễ hội Tiên Công

Miếu Tiên Công ở Cẩm La thờ các vị tiên công đã quai đê lấn biển, lập làng; miếu được xếp hạng di tích lịch sử – văn hóa quốc gia theo Quyết định 34/QĐ-BVHTT ngày 9/2/1990. Lễ hội Tiên Công diễn ra với chính hội ngày mùng 7 tháng Giêng âm lịch; trước đó các gia đình tổ chức mừng thọ từ khoảng mùng 4 Tết, người cao tuổi được rước ra miếu. Lễ hội đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Đình Cốc và lễ hội Xuống đồng

Đình Cốc (đình Phong Cốc) được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia năm 1988 và trùng tu năm 2012. Đình là trung tâm của lễ hội Xuống đồng — nghi lễ cầu mùa đầu năm của cư dân nông nghiệp ven biển, cũng được ghi nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Bên cạnh đình có miếu Cốc, cũng là di tích được xếp hạng.

Bãi cọc Vạn Muối

Bãi cọc Vạn Muối, phát hiện năm 2005, là một trong các bãi cọc gắn với trận Bạch Đằng năm 1288, nằm trong hệ thống di tích quốc gia đặc biệt chiến thắng Bạch Đằng. Theo thống kê chung, đảo Hà Nam có khoảng 130 di tích, trong đó khoảng 30 di tích đã được xếp hạng.

Giao thông

Phường nối với trung tâm Quảng Yên qua cầu sông Chanh, với vùng Đầm Nhà Mạc qua cầu sông Rút và với Hải Phòng qua cầu Bạch Đằng trên tuyến cao tốc. Bên trong đảo có tuyến liên xã Liên Vị – Cầu Chanh – Đình Cốc cùng các đường đê bao.

Hành chính

Địa chỉ ghi: [khu phố], phường Phong Cốc, Thành phố Quảng Ninh. Người dân ở Nam Hòa, Yên Hải, Cẩm La cũ nay đều ghi phường Phong Cốc; thủ tục làm tại trung tâm phục vụ hành chính công của phường, đặt ở trụ sở phường Phong Cốc cũ.

Bản đồ Phường Phong Cốc

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Phong Cốc được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thị xã Quảng Yên trước đây

• Phường Đông Mai 21.649
• Phường Hà An 21.314
• Phường Hiệp Hòa 33.381
• Phường Liên Hòa 32.847
• Phường Quảng Yên 31.353