Phường Quảng Yên

Tổng quan

Phường Quảng Yên nằm ở phía tây nam Thành phố Quảng Ninh, bên bờ sông Chanh, cách Hải Phòng một dải sông nước. Phường là phần trung tâm của thị xã Quảng Yên trước ngày 1/7/2025: trụ sở phường đặt tại trụ sở Thị ủy, HĐND, UBND thị xã Quảng Yên cũ.

Theo số liệu sắp xếp, phường rộng 20,69 km² với 31.353 người, tức khoảng 1.515 người/km² — mật độ cao nhất trong sáu phường hình thành trên đất thị xã Quảng Yên cũ. Phường được ghép từ ba đơn vị: phường Quảng Yên (thị trấn huyện lỵ Yên Hưng trước năm 2011), phường Yên Giang và xã Tiền An.

Ba điểm nhận diện chính của phường: đây là nơi đặt tỉnh lỵ tỉnh Quảng Yên từ thế kỷ XIX tới năm 1955; trên đất Yên Giang có bãi cọc Bạch Đằng tìm thấy năm 1953 khi đắp đê sông Chanh; và đền thờ Trần Hưng Đạo — một điểm thuộc hệ thống di tích chiến thắng Bạch Đằng.

Từ ngày 1/9/2026, khi tỉnh Quảng Ninh trở thành Thành phố Quảng Ninh trực thuộc trung ương theo Nghị quyết 36/2026/QH16, phường Quảng Yên là đơn vị cấp xã của thành phố này.

Tên gọi và ý nghĩa

Phường mới giữ tên phường Quảng Yên cũ, đồng thời cũng là tên của thị xã Quảng Yên (2011–2025) và xa hơn là tên tỉnh Quảng Yên (1831–1955). Trong ba đơn vị hợp thành, phường Quảng Yên cũ có quy mô dân số lớn nhất và là trung tâm hành chính, nên việc chọn tên này giữ được mạch liên tục của địa danh.

Chữ Hán và nghĩa

Tên tỉnh xưa viết bằng chữ Hán là 廣安. Chữ Quảng 廣 nghĩa là rộng, rộng lớn; chữ Yên 安 (cũng đọc là An) nghĩa là yên ổn, bình an. Ghép lại, tên mang nghĩa “vùng đất rộng mà yên ổn” — kiểu tên chúc lành thường thấy trong địa danh hành chính thời Nguyễn. Từ điển Wiki Ngôn Ngữ có mục từ Quảng Yên ghi đây là tên một tỉnh miền Đông Bắc, hợp nhất với tỉnh Hải Ninh thành tỉnh Quảng Ninh ngày 30/10/1963.

Từ Yên Quảng đến Quảng Yên

Vùng đất này thời Lê mang tên An Quảng. Năm 1802, vua Gia Long đặt trấn Yên Quảng, trấn lỵ đặt ở khu vực Quảng Yên; năm 1822, vua Minh Mệnh đảo hai chữ thành trấn Quảng Yên, rồi đến cải cách hành chính năm 1831–1832 thì trấn thành tỉnh. Hai chữ An 安 và Yên 安 thực chất là một chữ Hán đọc theo hai âm; người miền Bắc quen đọc Yên. Tên tỉnh Quảng Ninh về sau cũng ghép từ chữ đầu của Quảng Yên và chữ cuối của Hải Ninh.

Trùng tên

Sau sắp xếp năm 2025 còn hai xã cùng tên Quảng Yên: xã Quảng Yên (Phú Thọ) và xã Quảng Yên (Thanh Hóa). Khi ghi địa chỉ nên viết đủ “phường Quảng Yên, Thành phố Quảng Ninh”.

Địa lý

Phường nằm ở vùng đồng bằng cửa sông ven biển, địa hình thấp, xen giữa đồng lúa, ao đầm và khu dân cư đô thị. Theo mô tả trên Wikipedia tiếng Việt, phía bắc giáp phường Hiệp Hòa và phường Đông Mai, phía đông giáp phường Hà An, phía nam giáp phường Phong Cốc, phía tây giáp thành phố Hải Phòng qua dòng sông.

Sông Chanh chảy sát khu trung tâm cũ, tách đất liền Quảng Yên với đảo Hà Nam ở phía nam; xa hơn về phía tây là sông Bạch Đằng. Mạng lưới đê sông, cống và kênh tiêu là đặc trưng của cả vùng — nhiều làng ở đây vốn hình thành nhờ quai đê, lấn bãi bồi.

Khí hậu nhiệt đới gió mùa có mùa đông lạnh. Số liệu chung của thị xã Quảng Yên cũ cho nhiệt độ trung bình năm khoảng 23–24 °C, lượng mưa gần 2.000 mm/năm, phần lớn dồn vào tháng 5–10. Vị trí sát cửa sông khiến vùng này chịu ảnh hưởng của triều và nước mặn xâm nhập vào mùa khô.

Lịch sử

Tỉnh lỵ bên sông Chanh

Khu vực Quảng Yên có vị trí canh giữ đường thủy vào cửa Bạch Đằng. Theo tư liệu lịch sử huyện Yên Hưng, năm 1147 vua Lý Anh Tông đã cho dựng hành dinh ở vùng này. Thời Nguyễn, trấn lỵ rồi tỉnh lỵ Quảng Yên đặt bên sông Chanh, và vai trò đó kéo dài suốt thời Pháp thuộc cho tới năm 1955, khi tỉnh Quảng Yên nhập với đặc khu Hồng Gai thành khu Hồng Quảng.

Thị xã, thị trấn rồi thị xã

Ngày 2/7/1964, thị xã Quảng Yên cũ được chuyển thành thị trấn Quảng Yên, huyện lỵ của huyện Yên Hưng. Nghị định 58/2006/NĐ-CP ngày 12/6/2006 mở rộng thị trấn bằng cách nhập 126,0 ha của xã Yên Giang và 397,6 ha của xã Cộng Hòa; sau điều chỉnh thị trấn có 627,8 ha và 14.290 người. Năm 2011, thị trấn được công nhận đô thị loại IV.

Nghị quyết 100/NQ-CP ngày 25/11/2011 thành lập thị xã Quảng Yên trên toàn bộ huyện Yên Hưng; thị trấn Quảng Yên trở thành phường Quảng Yên (542,52 ha, 20.055 người), xã Yên Giang trở thành phường Yên Giang, còn Tiền An vẫn là xã. Xã Tiền An có lịch sử chia tách riêng: năm 1971 tách lập thêm xã Hà An, năm 1995 tách tiếp lập xã Tân An.

Mốc 2025

Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 sắp xếp toàn bộ phường Yên Giang, phường Quảng Yên và xã Tiền An thành phường Quảng Yên mới. Chính quyền phường hoạt động từ 1/7/2025, cùng lúc cấp huyện (thị xã) kết thúc hoạt động trên cả nước.

Dân cư – xã hội

Với 31.353 người trên 20,69 km², Quảng Yên là phường đông đúc nhất tính theo mật độ trong vùng thị xã cũ. Dân cư tập trung dày ở khu phố trung tâm bên sông Chanh và dọc các trục đường cũ, thưa dần về phía cánh đồng Yên Giang, Tiền An.

Cư dân chủ yếu là người Kinh, nhiều dòng họ đã định cư từ các đợt khai phá vùng cửa sông thời Lê. Đời sống tín ngưỡng gắn với đình làng, chùa, nhà thờ họ và các đền thờ danh tướng nhà Trần.

Là trung tâm hành chính của thị xã trong nhiều thập kỷ, phường có mạng lưới trường học các cấp, cơ sở y tế và các dịch vụ công tập trung hơn các phường xung quanh. Thủ tục hành chính của người dân được thực hiện tại trung tâm phục vụ hành chính công của phường.

Kinh tế

Kinh tế phường mang hai mảng rõ rệt. Khu trung tâm cũ sống bằng thương mại, dịch vụ và hành chính — chợ, cửa hàng, dịch vụ ăn uống phục vụ cả vùng Quảng Yên và đảo Hà Nam. Phần Yên Giang, Tiền An còn giữ sản xuất nông nghiệp: lúa nước, rau màu, nuôi thủy sản nước lợ ở các đầm ven sông.

Toàn vùng Quảng Yên cũ nằm trong Khu kinh tế ven biển Quảng Yên, thành lập theo Quyết định 29/2020/QĐ-TTg. Các khu công nghiệp lớn như Đông Mai, Sông Khoai, Nam Tiền Phong, Bắc Tiền Phong nằm ở các phường lân cận, nên phường Quảng Yên đóng vai trò chỗ ở, dịch vụ và hậu cần cho lực lượng lao động công nghiệp ngày một đông.

Nghề phụ truyền thống của vùng gồm làm bánh gio, bánh giầy, chế biến hải sản; Quảng Yên cũng nổi tiếng với các món gỏi hà, gỏi ngán — đặc sản của vùng bãi triều cửa sông Bạch Đằng.

Văn hóa – di tích

Bãi cọc và đền Trần Hưng Đạo

Năm 1953, khi đào đất đắp đê sông Chanh ở vùng Yên Giang, người dân phát hiện những hàng cọc gỗ lim cắm dưới lòng ruộng — sau được xác định là một phần trận địa cọc trên sông Bạch Đằng năm 1288, khi quân Trần đánh bại thủy quân Nguyên Mông. Bãi cọc này nay nằm trong hệ thống di tích lịch sử chiến thắng Bạch Đằng, di tích quốc gia đặc biệt. Trên địa bàn phường còn có đền Trần Hưng Đạo, nơi thờ vị Quốc công Tiết chế chỉ huy trận đánh.

Lễ hội Bạch Đằng hằng năm tổ chức vào dịp tháng Ba âm lịch, gắn với ngày chiến thắng 8/3 năm Mậu Tý (1288), là một trong ba lễ hội lớn của vùng Quảng Yên, cùng lễ hội Tiên Công và lễ hội Xuống đồng ở đảo Hà Nam.

Dấu vết đô thị cũ

Là tỉnh lỵ suốt hơn một thế kỷ, khu trung tâm Quảng Yên còn giữ dấu vết quy hoạch phố thị cũ và các tên phố gắn với sông Chanh, sông Bạch Đằng. Trên địa bàn thị xã cũ có hơn 200 di tích lịch sử – văn hóa, trong đó nhiều đình, chùa, từ đường dòng họ nằm rải trong các khu phố của phường.

Giao thông

Phường nằm giữa hai trục lớn của vùng: quốc lộ 18 chạy phía bắc qua Đông Mai và tuyến cao tốc Hạ Long – Hải Phòng chạy về cầu Bạch Đằng. Các tuyến tỉnh lộ, đường đô thị nối trung tâm Quảng Yên lên quốc lộ 18 và xuống đảo Hà Nam qua cầu sông Chanh. Đường thủy trên sông Chanh, sông Bạch Đằng từng là lối giao thông chính của tỉnh lỵ xưa.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi theo dạng: [số nhà, khu phố], phường Quảng Yên, Thành phố Quảng Ninh. Các địa chỉ trước đây ghi “phường Yên Giang”, “xã Tiền An” hay “phường Quảng Yên, thị xã Quảng Yên” đều chuyển về phường Quảng Yên mới; giấy tờ cũ vẫn có giá trị, người dân cập nhật khi làm thủ tục.

Bản đồ Phường Quảng Yên

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Quảng Yên được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thị xã Quảng Yên trước đây

• Phường Đông Mai 21.649
• Phường Hà An 21.314
• Phường Hiệp Hòa 33.381
• Phường Liên Hòa 32.847
• Phường Phong Cốc 27.356