Xã Quảng Hà

Tổng quan

Xã Quảng Hà là đơn vị kế thừa trung tâm huyện lỵ Hải Hà: khu phố chợ thị trấn Quảng Hà (Hà Cối xưa), các làng nông nghiệp xung quanh và vùng ven biển nơi đang hình thành khu công nghiệp – cảng biển. Trụ sở xã đặt tại trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND thị trấn Quảng Hà cũ.

Với 40.988 người trên 134,37 km² (mật độ khoảng 305 người/km²), Quảng Hà là xã có dân số lớn nhất của Thành phố Quảng Ninh, đông hơn nhiều phường. Việc thị trấn đô thị loại IV được xếp lại thành xã chứ không phải phường là điểm cần lưu ý khi ghi địa chỉ: phần lõi Quảng Hà có phố xá, chợ, cơ quan nhưng đơn vị hành chính mang loại xã.

Từ 1/9/2026 xã thuộc Thành phố Quảng Ninh (Nghị quyết 36/2026/QH16).

Tên gọi và ý nghĩa

Xã mới giữ tên thị trấn Quảng Hà — đơn vị trung tâm, nơi đặt trụ sở.

Nghĩa Hán Việt

Quảng 廣 là rộng; Hà trong tên này thường được hiểu là 河 — sông. Quảng Hà có thể hiểu là "sông rộng". Tuy vậy, cái tên ra đời bằng cách ghép chứ không phải để tả cảnh: năm 1969 hai huyện Hà Cối và Đầm Hà hợp thành một huyện, lấy tên Quảng Hà; chữ Hà nối với tên hai huyện cũ, còn chữ Quảng nhiều khả năng lấy từ tên tỉnh Quảng Ninh mới lập năm 1963. Chữ Hà trong "Hà Cối" và "Đầm Hà" gốc là chữ gì thì chưa có tư liệu xác nhận.

Hà Cối và loạt tên "Quảng"

Trước 1979, thị trấn mang tên Hà Cối — tên châu, huyện cũ của vùng (châu Hà Cối thời Nguyễn, huyện Hà Cối từ 1948). Theo Quyết định 17-CP năm 1979, thị trấn Hà Cối đổi thành thị trấn Quảng Hà, và hàng loạt xã trong huyện được đổi sang tên mở đầu bằng chữ Quảng:

• Hà Cối Nùng → Quảng Chính; Hà Cối Nam → Quảng Trung
• Mã Tế Nùng → Quảng Minh; Lập Mã → Quảng Thắng
• Đại Lại → Quảng Phong
• Đại Điền Nùng → Quảng Long; Đại Điền Nam → Quảng Điền

Cặp tên "Nùng" – "Nam" cho thấy trước năm 1979 làng xã vùng Hà Cối từng được tách theo cộng đồng người Nùng và người Kinh. Tên Quảng Hà hiện là duy nhất trong danh mục đơn vị cấp xã cả nước.

Địa lý

Xã nằm ở phía nam khu vực Hải Hà cũ, giáp vịnh Bắc Bộ ở phía nam, xã Đường Hoa ở phía tây, xã Quảng Đức ở phía bắc và xã Hải Ninh ở phía đông. Ngoài khơi là đảo Cái Chiên.

Địa hình là vùng trung du ven biển: đồi thấp ở phía bắc, đồng bằng nhỏ ven sông ở giữa nơi tập trung dân cư và ruộng lúa, rồi bãi bồi, cửa sông và bãi triều ở phía nam — nơi được san lấp xây dựng khu công nghiệp và cảng. Vùng Hải Hà có lượng mưa lớn (trung bình khoảng 3.100 mm/năm), bão thường xảy ra từ tháng 6 đến tháng 10.

Lịch sử

Vùng Hà Cối có dấu vết cư trú rất sớm: năm 1995, một trống đồng Đông Sơn được phát hiện ở Quảng Chính. Thời Nguyễn, đây là châu Hà Cối thuộc phủ Hải Ninh; từ 1906 thuộc tỉnh Hải Ninh. Năm 1948 châu Hà Cối thành huyện Hà Cối; năm 1963 huyện về tỉnh Quảng Ninh với thị trấn Hà Cối và 16 xã. Năm 1969 Hà Cối hợp với Đầm Hà thành huyện Quảng Hà; năm 1979 thị trấn và nhiều xã đổi tên.

Nghị định 59/2001/NĐ-CP chia huyện Quảng Hà thành hai huyện Hải Hà và Đầm Hà; thị trấn Quảng Hà là huyện lỵ Hải Hà. Từ 1/1/2020, theo Nghị quyết 837/NQ-UBTVQH14, ba xã Phú Hải, Quảng Trung, Quảng Điền nhập vào thị trấn Quảng Hà, xã Quảng Thắng nhập vào Quảng Minh. Năm 2021 thị trấn Quảng Hà được công nhận đô thị loại IV.

Ngày 16/6/2025, Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 sắp xếp thị trấn Quảng Hà, các xã Quảng Minh, Quảng Chính, Quảng Phong và một phần xã Quảng Long thành xã Quảng Hà (phần còn lại của Quảng Long về xã Đường Hoa). Xã hoạt động từ 1/7/2025.

Dân cư – xã hội

Khu vực Hải Hà cũ có người Kinh chiếm trên 75% dân số, sống ở mọi xã; người Tày tập trung chủ yếu ở Quảng Phong, nay thuộc xã Quảng Hà. Ngoài ra vùng này có người Dao, Sán Dìu, Sán Chỉ, Nùng, Hoa và một số dân tộc khác. Dân cư tập trung dày ở khu phố chợ Quảng Hà, thưa dần ra các thôn nông nghiệp.

Là huyện lỵ cũ, xã có hệ thống trường học từ mầm non đến trung học phổ thông và trung tâm y tế của vùng Hải Hà. Phong tục vùng này còn giữ tục hát đối giao duyên trong đám cưới và tục giăng ngõ đón dâu.

Kinh tế

Khu công nghiệp cảng biển Hải Hà — được giới thiệu là khu công nghiệp gắn cảng biển quy mô lớn của miền Bắc — nằm chủ yếu trên đất thị trấn Quảng Hà và xã Quảng Phong cũ, nay trọn trong xã Quảng Hà. Khu này thu hút các dự án sản xuất sợi, dệt và công nghiệp phụ trợ, tạo việc làm cho lao động cả vùng.

Khu phố Quảng Hà là trung tâm thương mại – dịch vụ của vùng phía tây Móng Cái: chợ, ngân hàng, cửa hàng, nhà hàng. Nông nghiệp vẫn rộng: lúa, rau màu, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản ven biển; vùng Hải Hà có các sản phẩm OCOP như mía tím, vịt trời, khau nhục, bánh chưng cơm lông.

Văn hóa

Trống đồng Đông Sơn tìm thấy ở Quảng Chính (1995) là hiện vật khảo cổ quan trọng nhất của địa bàn, cho thấy vùng ven biển Hà Cối đã có cư dân từ thời kim khí. Đời sống tín ngưỡng phổ biến là thờ cúng tổ tiên, thờ thần ở đình, miếu làng. Cộng đồng người Tày ở Quảng Phong cũ giữ tiếng nói và nếp sinh hoạt riêng; người Kinh giữ hát đối giao duyên trong cưới hỏi.

Ẩm thực vùng Hải Hà nổi tiếng với khau nhục (thịt lợn ba chỉ hấp, món có gốc từ người Hoa), bánh chưng cơm lông và các món từ vịt, mía tím.

Giao thông

Quốc lộ 18 chạy qua khu phố Quảng Hà, nối Hạ Long – Tiên Yên – Đầm Hà với Móng Cái; tuyến cao tốc Vân Đồn – Móng Cái đi qua địa bàn. Từ Quảng Hà có đường lên cửa khẩu Bắc Phong Sinh (xã Quảng Đức) và đường ra bến đi đảo Cái Chiên.

Bản đồ Xã Quảng Hà

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Quảng Hà được lập từ 5 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Hải Hà trước đây

• Xã Cái Chiên 752
• Xã Đường Hoa 17.201
• Xã Quảng Đức 11.682