Xã Quảng Đức

Tổng quan

Xã Quảng Đức chiếm vùng đồi núi phía bắc khu vực Hải Hà cũ, kéo từ vùng trung du giáp Quảng Hà lên tới đường biên giới Việt – Trung. Trụ sở xã đặt tại trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND xã Quảng Thành cũ chứ không đặt ở Quảng Đức cũ trên vùng cao.

Xã rộng 131,48 km², dân số 11.682 người, mật độ khoảng 89 người/km². Ba điểm nhận diện: cửa khẩu Bắc Phong Sinh — cửa khẩu đất liền của vùng Hải Hà sang Trung Quốc; vùng Tấn Mài với mỏ cao lanh và các dấu tích khảo cổ thời tiền sử; và cộng đồng người Dao sinh sống tập trung ở vùng cao. Xã thuộc Thành phố Quảng Ninh từ 1/9/2026 theo Nghị quyết 36/2026/QH16.

Tên gọi và ý nghĩa

Xã mới giữ tên xã Quảng Đức; hai tên Quảng Thành và Quảng Thịnh không còn trên địa chỉ.

Nghĩa Hán Việt

Quảng 廣 là rộng, lớn; Đức 德 là đức, phẩm hạnh, ân đức. Quảng Đức nghĩa là "đức rộng lớn" — một tên mang ý chúc tốt theo lối đặt tên Hán Việt quen thuộc.

Từ Tấn Mài đến Quảng Đức

Ba tên Quảng Đức, Quảng Thành, Quảng Thịnh đều do Quyết định 17-CP năm 1979 đặt ra, khi huyện Quảng Hà đổi đồng loạt tên xã sang dạng mở đầu bằng chữ Quảng:

• Tấn Mài → Quảng Đức
• Mã Tế Nam → Quảng Thành (成: nên, thành tựu)
• Lăng Khê → Quảng Thịnh (盛: thịnh vượng)

Các tên cũ thì có gốc địa phương: Tấn Mài và Mã Tế là những địa danh ghi âm từ tiếng của cư dân vùng biên, nghĩa chưa được tài liệu nào giải thích; Lăng Khê có dáng Hán Việt (khê 溪 là khe suối) nhưng cũng chưa tra được chữ gốc. Tên Tấn Mài vẫn sống trong tên mỏ cao lanh Tấn Mài và di chỉ khảo cổ Tấn Mài.

Lưu ý trùng tên: trước sắp xếp nhiều tỉnh có xã, phường Quảng Đức; sau ngày 1/7/2025, danh mục đơn vị cấp xã chỉ còn một xã Quảng Đức là xã này. Khi tra tư liệu cũ, nên kiểm tra tỉnh để khỏi nhầm.

Địa lý

Phía bắc xã giáp Trung Quốc; phía nam giáp xã Quảng Hà; phía đông giáp xã Hải Sơn và xã Hải Ninh; phía tây giáp xã Đường Hoa. Địa hình dốc dần từ nam lên bắc: phần Quảng Thành, Quảng Thịnh là đồi thấp và thung lũng có ruộng; phần Quảng Đức là núi cao giáp biên, rừng che phủ rộng.

Lòng đất vùng Tấn Mài chứa mỏ cao lanh – pyrophilit; theo Wikipedia, mỏ gồm 6 thân quặng với trữ lượng dự báo khoảng 60,5 triệu tấn, phần lớn nằm trên địa bàn Quảng Đức. Khí hậu vùng cao mát và mưa nhiều, mùa đông lạnh.

Lịch sử

Năm 1976, tại Tấn Mài phát hiện những hòn đá có dáng công cụ thô sơ, được coi là dấu tích người tiền sử ở vùng núi Hải Hà. Thời Nguyễn, vùng này thuộc châu Hà Cối; thời Pháp thuộc tỉnh Hải Ninh. Năm 1963 Tấn Mài, Mã Tế Nam, Lăng Khê là ba trong 16 xã của huyện Hà Cối.

Năm 1969 huyện Hà Cối hợp với Đầm Hà thành huyện Quảng Hà; năm 1979 ba xã đổi tên thành Quảng Đức, Quảng Thành, Quảng Thịnh. Năm 2001, Nghị định 59/2001/NĐ-CP chia huyện Quảng Hà, ba xã thuộc huyện Hải Hà.

Ngày 16/6/2025, Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ xã Quảng Thành, Quảng Thịnh và Quảng Đức thành xã Quảng Đức; xã mới hoạt động từ 1/7/2025.

Dân cư – xã hội

Theo Wikipedia, người Dao của vùng Hải Hà tập trung chủ yếu ở Quảng Sơn và Quảng Đức; ở vùng thấp Quảng Thành, Quảng Thịnh người Kinh chiếm đa số, xen với các dân tộc khác của vùng Hải Hà như Sán Chỉ, Sán Dìu, Tày, Nùng. Dân cư thưa ở vùng giáp biên, đông hơn ở các thung lũng phía nam.

Xã có hệ thống trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở (trong đó có các điểm trường thôn bản ở vùng cao), trạm y tế xã và lực lượng biên phòng quản lý cửa khẩu, đường biên.

Kinh tế

Cửa khẩu Bắc Phong Sinh nằm trên địa bàn xã, là nơi giao lưu hàng hóa giữa vùng Hải Hà và Trung Quốc; kinh tế cửa khẩu kéo theo vận tải, kho bãi và dịch vụ. Tiềm năng khoáng sản là cao lanh Tấn Mài, được đánh giá có chất lượng tốt.

Nông – lâm nghiệp vẫn là sinh kế chính: rừng trồng keo, thông, quế; chè trên đồi (vùng giáp Đường Hoa); lúa nước và chăn nuôi ở thung lũng.

Văn hóa

Di chỉ Tấn Mài (phát hiện 1976) là dấu mốc khảo cổ đáng kể của xã. Đời sống văn hóa của người Dao ở đây có lễ cấp sắc, trang phục thêu chỉ màu, tục cưới hỏi riêng; người Kinh và các dân tộc vùng thấp thờ cúng tổ tiên, sinh hoạt ở đình, miếu thôn.

Giao thông

Quốc lộ 18B chạy qua phía đông xã, nối khu vực Quảng Hà với cửa khẩu Bắc Phong Sinh. Các đường liên thôn dẫn lên vùng cao Quảng Đức cũ; phần phía nam xã gần quốc lộ 18 và cao tốc Vân Đồn – Móng Cái đi qua vùng Quảng Hà.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: …, xã Quảng Đức, Thành phố Quảng Ninh; không còn ghi huyện Hải Hà. Người dân ba xã cũ làm thủ tục tại trung tâm phục vụ hành chính công đặt ở trụ sở xã (Quảng Thành cũ). Vì là xã biên giới có cửa khẩu, một số thủ tục liên quan đến khu vực biên giới — đi lại, cư trú, hoạt động trong vành đai biên giới — có quy định riêng, phối hợp với đồn biên phòng quản lý địa bàn.

Khu vực Hải Hà cũ sau sắp xếp chỉ còn bốn đơn vị: Quảng Hà, Quảng Đức, Đường Hoa và xã đảo Cái Chiên. Trong đó Quảng Đức và Đường Hoa là hai xã giáp Trung Quốc, chia nhau dải núi biên giới phía bắc của huyện cũ.

Bản đồ Xã Quảng Đức

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Quảng Đức được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1679/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Hải Hà trước đây

• Xã Cái Chiên 752
• Xã Đường Hoa 17.201
• Xã Quảng Hà 40.988