Phường Bắc Gianh

Tổng quan

Bắc Gianh là một phường ven biển của tỉnh Quảng Trị, chiếm phần phía đông của vùng thị xã Ba Đồn cũ, kéo dài từ cầu Gianh ra tới Cửa Gianh và bờ biển. Phường gồm ba phường cũ Quảng Phúc, Quảng Thọ, Quảng Thuận; trụ sở đặt tại trụ sở cũ của UBND phường Quảng Thọ.

Diện tích 31,14 km², dân số 32.800 người, mật độ khoảng 1.053 người/km².

Nét riêng của Bắc Gianh là vị trí cửa ngõ: đầu cầu phía bắc của cầu Gianh (Quốc lộ 1), cửa sông Gianh với cảng Gianh, và các làng chài – làng nông có lịch sử lâu đời như Thuận Bài, Thổ Ngọa. Láng giềng là phường Ba Đồn, các xã Quảng Trạch, Nam Gianh và — bên kia sông — xã Bắc Trạch.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: Bắc Gianh là tên địa hình đặt mới năm 2025: phường nằm ở bờ bắc sông Gianh, và sông Gianh là ranh giới tự nhiên phía nam của phường. Ba tên phường cũ Quảng Phúc, Quảng Thọ, Quảng Thuận không còn được dùng làm tên đơn vị.

• Bắc — chữ Hán 北: phương bắc.
• Gianh — tên sông thuần Việt, âm không có chữ Hán Việt; trong thư tịch chữ Hán sông Gianh được gọi là Linh Giang.

Tên Bắc Gianh vì vậy có nghĩa trực tiếp “bờ bắc sông Gianh”. Nhưng trong lịch sử, cụm từ này nặng nghĩa hơn: suốt thời kỳ Trịnh – Nguyễn phân tranh (1600–1774), bắc sông Gianh là đất Đàng Ngoài, còn bờ nam là Đàng Trong; thời Gia Long, triều Nguyễn còn phân biệt Bố Chính ngoại và Bố Chính nội ở hai bờ sông để định thuế và phẩm tước.

Cùng đợt sắp xếp năm 2025, tỉnh Quảng Trị có thêm xã Nam Gianh và Tân Gianh cùng lấy tên sông. Cần lưu ý: tên “Nam Gianh” không có nghĩa là đối diện qua sông với Bắc Gianh — đối diện với Bắc Gianh ở bờ nam là xã Bắc Trạch. Tên Bắc Gianh không trùng với đơn vị nào ở tỉnh khác.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, Bắc Gianh giáp phường Ba Đồn và xã Quảng Trạch ở phía bắc, xã Bắc Trạch ở phía nam (ranh giới tự nhiên là sông Gianh), Biển Đông ở phía đông và xã Nam Gianh ở phía tây.

Sông Gianh dài khoảng 160 km, lưu vực 4.680 km², đổ ra biển ở Cửa Gianh; Quốc lộ 1 cắt qua sông ở phía tây bắc Cửa Gianh khoảng 5 km. Vùng cửa sông là đồng bằng thấp, có cồn cát ven biển và bãi bồi; mùa lũ từ tháng 9 đến tháng 11.

Lịch sử

Cửa Gianh và hạ lưu sông Gianh là chiến trường trong các cuộc giao tranh Trịnh – Nguyễn (1627–1672). Trong kháng chiến chống Mỹ, bến phà Gianh trên Quốc lộ 1 là trọng điểm giao thông; di tích Bến phà Gianh (Ba Đồn – Bố Trạch) được xếp hạng di tích quốc gia.

• Sau 1975: Quảng Phúc, Quảng Thọ, Quảng Thuận là xã của huyện Quảng Trạch.
• 27/11/1998: cầu Gianh trên Quốc lộ 1 đưa vào sử dụng, thay cho phà.
• 2012: ba xã nằm trong vùng thị trấn Ba Đồn mở rộng được công nhận đô thị loại IV.
• 20/12/2013: Nghị quyết 125/NQ-CP lập thị xã Ba Đồn và lập phường Quảng Thọ (916,74 ha, 13.788 nhân khẩu), phường Quảng Thuận (771,08 ha, 8.628 nhân khẩu), phường Quảng Phúc (1.435,46 ha, 10.144 nhân khẩu).
• 16/6/2025: Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 nhập ba phường thành phường Bắc Gianh, tỉnh Quảng Trị; hoạt động từ 1/7/2025.
• 19/1/2026: nhánh cầu Gianh thứ hai (khởi công 24/2/2025) đưa vào sử dụng.

Dân cư – xã hội

Phường có 32.800 người, phân bố trong các làng ven sông, ven biển và khu đô thị dọc Quốc lộ 1. Các làng được tư liệu nhắc tên gồm Thuận Bài và Thổ Ngọa (Quảng Thuận cũ).

Ở cấp thị xã Ba Đồn cũ, khoảng một phần ba dân số theo Công giáo (Wikipedia ghi 32,26%). Bên cạnh nhà thờ là hệ thống đình, miếu làng: miếu thờ Văn Thánh, Võ Thánh của làng Thổ Ngọa, miếu Thần Nông, đền thờ thành hoàng làng.

Kinh tế

Kinh tế biển – cửa sông là thế mạnh: đánh bắt, nuôi trồng, hậu cần nghề cá. Cảng cá Quảng Phúc là một trong các công trình trọng điểm thị xã Ba Đồn đầu tư (theo số liệu năm 2019 trên Wikipedia), cùng với dự án kè tả sông Gianh. Cửa sông có cảng Gianh, một trong ba cảng biển của Quảng Bình cũ (cùng Hòn La, Nhật Lệ).

Dọc Quốc lộ 1 và tuyến đường Võ Nguyên Giáp (từ ngã tư Quảng Thọ ra quảng trường biển) phát triển thương mại, dịch vụ. Nông nghiệp còn ở các thôn phía trong.

Văn hóa – di tích

• Đình làng Thuận Bài — di tích lịch sử cấp tỉnh.
• Di tích Bến phà Gianh — di tích cấp quốc gia, ở hai bờ hạ lưu sông Gianh.
• Các miếu thờ Văn Thánh, Võ Thánh làng Thổ Ngọa, miếu Thần Nông, đền thờ thành hoàng làng được tôn tạo.
• Lễ hội cầu ngư — di sản phi vật thể quốc gia (2018) có địa bàn gồm thị xã Ba Đồn.

Nhân vật

• Trần Đình Xu (1921–1969), quê làng Thuận Bài, Đại tá Quân đội nhân dân Việt Nam, nguyên Phó Tư lệnh kiêm Tham mưu trưởng Miền, Tư lệnh Quân khu Sài Gòn – Gia Định; liệt sĩ, Huân chương Hồ Chí Minh.
• Nguyễn Thắng Vu (1935–2010), tên khai sinh Nguyễn Lôi, quê thôn Thổ Ngọa, xã Quảng Thuận cũ; Giám đốc – Tổng Biên tập Nhà xuất bản Kim Đồng (1988–2002), người đưa bộ truyện Doraemon về Việt Nam năm 1992.

Giao thông

Cầu Gianh ở lý trình Km 625+500 Quốc lộ 1, dài 746,4 m, 9 nhịp, rộng 24 m; đầu cầu phía bắc thuộc phường Bắc Gianh, đầu phía nam thuộc xã Bắc Trạch. Nhánh cầu thứ hai thông xe kỹ thuật ngày 1/1/2026 và đưa vào sử dụng ngày 19/1/2026. Đường thủy có cảng Gianh ở cửa sông.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: “Tổ dân phố …, phường Bắc Gianh, tỉnh Quảng Trị”. Giấy tờ cũ ghi các phường Quảng Phúc, Quảng Thọ, Quảng Thuận (thị xã Ba Đồn, tỉnh Quảng Bình) nay thuộc phường Bắc Gianh; thủ tục làm tại UBND phường, đặt ở trụ sở cũ của phường Quảng Thọ.

Bản đồ Phường Bắc Gianh

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Bắc Gianh được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thị xã Ba Đồn trước đây

• Phường Ba Đồn 28.805
• Xã Nam Ba Đồn 27.643
• Xã Nam Gianh 36.527