Xã Vĩnh Hoàng

Tổng quan

Xã Vĩnh Hoàng trải từ vùng gò đồi đất đỏ phía đông Hồ Xá ra tới bờ biển, ở góc đông bắc của vùng Vĩnh Linh cũ thuộc tỉnh Quảng Trị. Xã được hợp từ bốn đơn vị — Vĩnh Thái, Trung Nam, Vĩnh Hòa, Vĩnh Tú — và chọn một tên hoàn toàn mới, không lấy lại tên xã cũ nào.

Diện tích 87,06 km², dân số 19.021 người, mật độ khoảng 218 người/km². Trụ sở xã đặt tại trụ sở UBND xã Trung Nam cũ. Trên địa bàn có một phần khu rừng nguyên sinh Rú Lịnh — mảng rừng tự nhiên hiếm hoi còn sót lại giữa vùng đồng bằng ven biển Quảng Trị.

Cổng thông tin xã nêu định hướng phát triển nông nghiệp công nghệ cao, du lịch sinh thái và khai thác quỹ đất ven biển. Các xã cùng huyện cũ gồm Vĩnh Linh, Bến Quan, Vĩnh Thủy và Cửa Tùng.

Tên gọi và ý nghĩa

Một tên mới. Trong bốn đơn vị hợp thành, không xã nào mang tên Vĩnh Hoàng; tên xã mới cũng không phải phép ghép chữ từ tên các xã cũ (Vĩnh Thái, Trung Nam, Vĩnh Hòa, Vĩnh Tú). Chữ đầu Vĩnh nối tiếp lối đặt tên quen thuộc của Vĩnh Linh, nơi hầu hết xã cũ đều bắt đầu bằng “Vĩnh”.

Gắn với một truyện dân gian. “Vĩnh Hoàng” là tên quen thuộc với người Vĩnh Linh qua kho truyện cười Trạng Vĩnh Hoàng — được cổng thông tin xã Vĩnh Linh xếp đầu danh mục văn hóa dân gian của huyện cũ, và được Wikipedia ghi là di sản văn hóa phi vật thể của Vĩnh Linh. Tuy nhiên, trong các nguồn đã tra chưa thấy văn bản chính thức (đề án, tờ trình) giải thích lý do chọn tên này cho xã, nên không khẳng định tên xã được đặt theo truyện hay theo một địa danh làng cụ thể.

Phân tích Hán Việt: Vĩnh là 永 — lâu dài, bền vững. Hoàng có nhiều chữ Hán khác nghĩa: 皇 (vua, lớn lao, rực rỡ) hoặc 黃 (màu vàng; cũng là họ Hoàng). Nếu hiểu là 永皇, tên mang nghĩa “rực rỡ, lớn lao lâu bền”; nếu là 永黃 thì là “vàng mãi”. Vì không có văn bản ghi chữ Hán của tên xã, ở đây chỉ nêu hai khả năng, không chọn hẳn một chữ.

Các tên cũ đã khép lại: Trung Nam là tên ghép năm 2020 từ hai xã Vĩnh Trung và Vĩnh Nam; Vĩnh Thái, Vĩnh Hòa, Vĩnh Tú có từ thời Khu vực Vĩnh Linh (1955–1976). Các tên này nay chỉ còn trong tên thôn, trường học và giấy tờ cũ.

Trùng tên: danh mục xã phường mới không có đơn vị nào khác tên Vĩnh Hoàng.

Địa lý

Theo cổng thông tin xã, Vĩnh Hoàng giáp xã Sen Ngư (vùng Lệ Thủy cũ) ở phía bắc, xã Cửa Tùng ở phía nam, xã Vĩnh Linh và Vĩnh Thủy ở phía tây, phía đông là Biển Đông.

Địa hình gồm hai dải: phía tây là gò đồi thấp đất đỏ bazan — phần đất từng làm nên vùng hồ tiêu, cao su của Vĩnh Linh; phía đông là đồng ruộng và dải cát ven biển. Giữa hai dải là khu Rú Lịnh, tọa độ khoảng 17°3′30″ vĩ bắc, 107°4′9″ kinh đông, cách bờ biển 3–4 km. Theo Wikipedia, rừng Rú Lịnh trước năm 1954 rộng khoảng 170 ha, nay còn khoảng 93 ha có rừng, nằm trên địa phận hai xã cũ Vĩnh Hòa (nay thuộc Vĩnh Hoàng) và Hiền Thành (nay thuộc Cửa Tùng). Rừng là nguồn nước cho đồng ruộng các xã cũ Vĩnh Hòa, Hiền Thành, Vĩnh Tân, Vĩnh Giang.

Thảm thực vật Rú Lịnh là rừng kín thường xanh mưa ẩm, ghi nhận trên 200 loài thực vật thuộc 72 họ, có lim xanh, gụ lau, huyệnh, trầm hương; khoảng 73 loài động vật, trong đó 60 loài chim. Rú Lịnh có tên trong danh sách các khu bảo tồn thiên nhiên của Việt Nam trên Wikipedia, thuộc phần tỉnh Quảng Trị.

Lịch sử

Vùng Vĩnh Hoàng ngày nay xưa thuộc huyện Minh Linh, sau là phủ, huyện Vĩnh Linh. Từ năm 1954, đất bắc sông Bến Hải thành Khu vực Vĩnh Linh; danh sách 23 xã, thị trấn của Khu vực khi ấy đã có Vĩnh Tú, Vĩnh Thái, Vĩnh Trung, Vĩnh Nam, Vĩnh Hòa.

Là các xã ven biển sát giới tuyến, vùng này hứng chịu đánh phá nặng: Vĩnh Thái nằm trong số các xã bị máy bay Mỹ đánh phá ngay từ tháng 3–6/1965. Dân các xã ven biển Vĩnh Linh khi ấy sống trong hệ thống làng hầm — nay là di tích quốc gia đặc biệt “Hệ thống làng hầm Vĩnh Linh”.

• 1977–1990 — thuộc huyện Bến Hải; 1990 trở lại huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị.
• 1/1/2020 — Nghị quyết 832/NQ-UBTVQH14 có hiệu lực: sáp nhập hai xã Vĩnh Trung và Vĩnh Nam thành xã Trung Nam.
• 2017 — một số hộ ở Vĩnh Thái được chọn ra định cư lâu dài trên đảo Cồn Cỏ.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ bốn xã Vĩnh Thái, Trung Nam, Vĩnh Hòa, Vĩnh Tú thành xã Vĩnh Hoàng, hoạt động từ 1/7/2025.

Dân cư – xã hội

Xã có 19.021 người, chủ yếu là người Kinh, sống trong các làng nông nghiệp và làng ven biển có lịch sử lâu đời. Khu vực quanh Rú Lịnh được Wikipedia mô tả có gần 6.000 người sinh sống, mật độ khá cao, làm lúa nước và chăn nuôi — áp lực lên rừng chủ yếu là việc lấy củi.

Wikipedia ghi ông Nguyễn Văn Hùng (sinh 1961), nguyên Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, là người gốc vùng này. Giống các xã khác của Vĩnh Linh, Vĩnh Hoàng có nhiều gia đình liệt sĩ, thương binh và Bà mẹ Việt Nam anh hùng.

Kinh tế

Nông nghiệp là nghề chính: lúa nước ở dải đồng bằng, hồ tiêu và cao su trên đất đỏ phía tây, hoa màu trên đất cát ven biển. Hạt tiêu, mủ cao su, gạo và tôm là các sản phẩm chủ yếu của Vĩnh Linh cũ theo Wikipedia. Các thôn sát biển có thêm nghề biển.

Cổng thông tin xã đặt định hướng tập trung phát triển nông nghiệp công nghệ cao, du lịch sinh thái và tận dụng quỹ đất ven biển để thu hút đầu tư. Rú Lịnh và dải biển phía đông là hai lợi thế cho hướng du lịch sinh thái.

Văn hóa

Trên địa bàn xã cũ Vĩnh Nam (nay thuộc Vĩnh Hoàng) có trò chạy cù Vĩnh Nam — một trong các trò chơi, lễ hội dân gian được cổng thông tin xã Vĩnh Linh liệt kê trong di sản văn hóa của huyện cũ. Kho truyện cười Trạng Vĩnh Hoàng là di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu của Vĩnh Linh và nay trùng với tên xã.

Rú Lịnh vừa là danh thắng tự nhiên (Wikipedia xếp cùng bãi tắm Cửa Tùng trong các danh thắng tự nhiên của Vĩnh Linh), vừa là nơi gắn với ký ức làng xóm: trước năm 1945 đây còn là rừng rậm có hổ báo. Các làng trong xã giữ nếp đình làng, nhà thờ họ và lễ cúng đình, cúng tiền hiền theo lệ làng miền Trung.

Du lịch

Điểm đáng chú ý nhất là rừng nguyên sinh Rú Lịnh, cách cầu Hiền Lương khoảng 6 km về phía đông bắc và cách Cửa Tùng khoảng 6 km về phía tây bắc. Từ Vĩnh Hoàng có thể đi tiếp tới các điểm của xã Cửa Tùng như địa đạo Vịnh Mốc, bãi tắm Cửa Tùng và cụm di tích đôi bờ Hiền Lương – Bến Hải.

Bản đồ Xã Vĩnh Hoàng

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Vĩnh Hoàng được lập từ 4 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Vĩnh Linh trước đây

• Xã Bến Quan 9.447
• Xã Cửa Tùng 29.398
• Xã Vĩnh Linh 27.527
• Xã Vĩnh Thủy 20.747