Xã Vĩnh Linh

Tổng quan

Xã Vĩnh Linh bao trùm khu vực thị trấn Hồ Xá — huyện lỵ của huyện Vĩnh Linh trước năm 2025 — cùng hai xã nông nghiệp liền kề là Vĩnh Long và Vĩnh Chấp. Đây là đơn vị kế thừa trụ sở UBND huyện Vĩnh Linh cũ, nên vẫn giữ vai trò trung tâm hành chính – thương mại của cả vùng phía bắc sông Bến Hải thuộc tỉnh Quảng Trị.

Xã rộng 90,37 km², có 27.527 người, mật độ khoảng 305 người/km². Dân cư dày ở khu phố Hồ Xá dọc Quốc lộ 1, thưa dần về phía các thôn của Vĩnh Long và Vĩnh Chấp.

Năm đơn vị cấp xã mới hình thành trên đất Vĩnh Linh cũ gồm Vĩnh Linh, Bến Quan, Vĩnh Hoàng, Vĩnh Thủy và Cửa Tùng. Trong đó chỉ xã này mang lại tên của huyện.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: tên xã mới không trùng tên đơn vị nào trong ba đơn vị hợp thành (Hồ Xá, Vĩnh Long, Vĩnh Chấp) mà lấy lại tên huyện Vĩnh Linh — huyện vừa kết thúc hoạt động ngày 1/7/2025. Cách đặt này giữ một địa danh đã tồn tại liên tục hơn 140 năm cho nơi từng là huyện lỵ.

Phân tích Hán Việt: tên thường được viết bằng hai chữ 永靈. Vĩnh — 永 — nghĩa là lâu dài, mãi mãi; đây cũng là chữ “Vĩnh” đứng đầu tên hầu hết các xã cũ của huyện (Vĩnh Long, Vĩnh Chấp, Vĩnh Thủy, Vĩnh Giang…). Linh — 靈 — nghĩa là thiêng, linh thiêng. Cả tên thường được hiểu là “thiêng liêng, lâu bền”. Âm linh có nhiều chữ Hán khác nhau (令, 鈴, 嶺…), song trong địa danh này chữ 靈 là cách ghi thông dụng; từ điển trên Wiki Ngôn Ngữ có mục “Vĩnh Linh” chỉ huyện thuộc Quảng Trị.

Lịch sử tên: chữ “Linh” có mặt trong tên vùng đất này từ rất sớm. Theo cổng thông tin xã Vĩnh Linh và Wikipedia, vùng đất được sáp nhập vào Đại Việt năm 1069 thời Lý Thánh Tông với tên Ma Linh, sau đổi thành Minh Linh (châu, rồi huyện Minh Linh trong các thư tịch thời Lê – Nguyễn), và mang tên Vĩnh Linh từ năm 1885. Từ đó tên này lần lượt là tên phủ, huyện, “Đặc khu Vĩnh Linh” (1955–1976), huyện Vĩnh Linh (từ 1990) và nay là tên xã.

Tên Hồ Xá — tên thị trấn cũ, nay chỉ còn là tên khu dân cư — cũng có lịch sử riêng: năm 1986 thị trấn Hồ Xá đổi tên thành thị trấn Vĩnh Linh, đến năm 1994 lấy lại tên Hồ Xá. Nói cách khác, khu trung tâm này đã từng mang tên “Vĩnh Linh” một lần trước năm 2025.

Dễ nhầm: trong danh mục xã phường mới không có đơn vị nào khác tên Vĩnh Linh; nhưng khi tra tư liệu cũ cần phân biệt xã Vĩnh Linh (từ 2025), huyện Vĩnh Linh (1990–2025) và Đặc khu/Khu vực Vĩnh Linh (1955–1976).

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã Vĩnh Linh giáp các xã Tân Mỹ và Sen Ngư (vùng Lệ Thủy cũ, phía Quảng Bình cũ) ở phía bắc, xã Vĩnh Thủy ở phía nam, xã Vĩnh Hoàng ở phía đông và xã Bến Quan ở phía tây. Như vậy xã nằm sát ranh giới cũ giữa hai tỉnh Quảng Bình và Quảng Trị trước khi hợp nhất.

Địa hình chuyển tiếp giữa vùng gò đồi đất đỏ phía tây và đồng bằng ven biển phía đông. Vùng Vĩnh Linh cũ được mô tả chủ yếu là đồi thấp cao 40–120 m, phía tây mới lên tới núi. Giáp ranh Vĩnh Chấp – Sen Thủy là khu vực Truông Nhà Hồ — dải đồi rừng từng nổi tiếng hiểm trở trên đường thiên lý Bắc – Nam.

Khí hậu nhiệt đới gió mùa của dải Bắc Trung Bộ: mùa hè chịu gió tây khô nóng, mùa mưa và bão tập trung khoảng tháng 9 – 11, mùa đông có gió mùa đông bắc lạnh.

Lịch sử

Làng Hồ Xá và Truông Nhà Hồ. Wikipedia ghi làng Hồ Xá do một nhóm dân di cư lập nên, các gia phả trong vùng ghi họ Hồ thuộc bậc tiền hiền; trang này cũng chép thuyết chúa Nguyễn lập thương cảng Hồ Xá để chở gạo vào thế kỷ XVII. Truông Nhà Hồ ở giáp ranh Vĩnh Chấp với Sen Thủy (Lệ Thủy) đi vào ca dao “Thương em anh cũng muốn vô / Sợ truông Nhà Hồ, sợ phá Tam Giang”, và thời Cần Vương là nơi trú quân của nghĩa sĩ theo vua Hàm Nghi.

Thời chiến tranh. Từ 1954, vùng đất bắc sông Bến Hải thành “Khu vực Vĩnh Linh”, đơn vị ngang tỉnh trực thuộc Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (Nghị định 551-TTg ngày 16/6/1955). Hồ Xá là trung tâm của khu vực này và là một trong những nơi bị đánh phá nặng nhất: các tài liệu nước ngoài được Wikipedia dẫn lại ghi Hồ Xá bị máy bay Mỹ, kể cả B-52, ném bom nhiều lần từ năm 1965; bệnh viện, trường học cũng bị trúng bom. Toàn Vĩnh Linh được phong danh hiệu Anh hùng ngày 1/1/1967 và Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 1978. Người dân sống, sản xuất dưới hệ thống làng hầm Vĩnh Linh — nay là di tích quốc gia đặc biệt.

Các mốc hành chính:

• 1977 — Vĩnh Linh hợp với Gio Linh, Cam Lộ thành huyện Bến Hải (tỉnh Bình Trị Thiên); 1990 tái lập huyện Vĩnh Linh thuộc tỉnh Quảng Trị.
• 13/3/1986 — thị trấn Hồ Xá đổi tên thành thị trấn Vĩnh Linh; 1/8/1994 đổi lại thành thị trấn Hồ Xá.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ thị trấn Hồ Xá, xã Vĩnh Long và xã Vĩnh Chấp thành xã Vĩnh Linh, hoạt động từ 1/7/2025.

Dân cư – xã hội

Với 27.527 người, xã Vĩnh Linh là một trong những đơn vị đông dân của vùng bắc Quảng Trị. Khu Hồ Xá có nếp sống thị trấn, phần lớn hộ làm buôn bán, dịch vụ, công chức; các thôn Vĩnh Long, Vĩnh Chấp chủ yếu làm nông. Cư dân hầu hết là người Kinh; cả huyện Vĩnh Linh cũ có khoảng 2.700 người Vân Kiều, sống chủ yếu ở vùng núi phía tây chứ không tập trung ở đây.

Vĩnh Linh là vùng có rất nhiều gia đình chính sách: cổng thông tin xã nêu cả huyện cũ có 745 Bà mẹ Việt Nam anh hùng (số liệu 2023). Nghĩa trang liệt sĩ Vĩnh Chấp nằm trên địa bàn; năm 2026 tại đây đã lấy mẫu ADN cho 130 hài cốt liệt sĩ chưa xác định danh tính.

Là nơi đặt huyện lỵ cũ, khu Hồ Xá tập trung các cơ sở giáo dục, y tế cấp vùng của Vĩnh Linh và các cơ quan ngành dọc. Đời sống tín ngưỡng gắn với đình làng, nhà thờ họ theo nếp làng Việt miền Trung.

Kinh tế

Kinh tế xã có hai mảng rõ rệt. Khu Hồ Xá là trung tâm thương mại – dịch vụ của vùng bắc Quảng Trị, với chợ, cửa hàng, ngân hàng, dịch vụ vận tải nằm dọc Quốc lộ 1. Vùng Vĩnh Long, Vĩnh Chấp làm lúa nước, hoa màu và các cây trên đất đỏ bazan vốn là thế mạnh của Vĩnh Linh: hồ tiêu, cao su, cùng rừng trồng tràm, keo. Wikipedia nêu các sản phẩm chủ yếu của huyện cũ là tôm sú, gạo, hạt tiêu, mủ cao su và gỗ.

Năm 2026, xã đạt 4/10 tiêu chí nông thôn mới (theo cổng thông tin xã) và đang hoàn thiện các tiêu chí còn lại. Tuyến cao tốc Vạn Ninh – Cam Lộ đi qua vùng Vĩnh Linh mở thêm điều kiện cho dịch vụ logistics và công nghiệp nhỏ.

Văn hóa

Di sản tiêu biểu nhất gắn với xã là ký ức chiến tranh: hệ thống làng hầm Vĩnh Linh (di tích quốc gia đặc biệt, phân bố khắp huyện cũ) và các nghĩa trang liệt sĩ. Khu vực Truông Nhà Hồ là địa danh văn học dân gian quen thuộc của cả miền Trung.

Vĩnh Linh có kho văn học, diễn xướng dân gian được cổng thông tin xã liệt kê: truyện Trạng Vĩnh Hoàng, chạy cù Vĩnh Nam, chèo cạn Tùng Luật, Vịnh Mốc, lễ hội bắt cọp Thủy Ba, đua thuyền Cửa Tùng và nhiều điệu hò. Các sinh hoạt này phần lớn thuộc các xã ven biển lân cận, nhưng thường được tổ chức, trình diễn ở trung tâm Hồ Xá vào các dịp lễ lớn.

Ca khúc, phim tài liệu về “lũy thép Vĩnh Linh” — như phim Lũy thép Vĩnh Linh của NSND Nguyễn Ngọc Quỳnh — góp phần làm tên Vĩnh Linh quen thuộc trên cả nước.

Giao thông

Quốc lộ 1 và đường sắt Thống Nhất chạy qua địa bàn theo hướng bắc – nam, nối Vĩnh Linh với vùng Lệ Thủy ở phía bắc và Gio Linh, Đông Hà ở phía nam. Cao tốc Vạn Ninh – Cam Lộ thuộc trục Bắc – Nam phía đông đi qua vùng Vĩnh Linh cũ. Từ Hồ Xá có đường xuống Cửa Tùng, Vịnh Mốc ở phía đông và lên Bến Quan ở phía tây.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: “thôn/khu phố…, xã Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị”. Người ở khu Hồ Xá cũ không còn ghi “thị trấn Hồ Xá, huyện Vĩnh Linh”. Trụ sở xã đặt tại trụ sở UBND huyện Vĩnh Linh cũ; thủ tục hành chính làm tại bộ phận một cửa của xã hoặc qua Cổng dịch vụ công.

Bản đồ Xã Vĩnh Linh

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Vĩnh Linh được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Vĩnh Linh trước đây

• Xã Bến Quan 9.447
• Xã Cửa Tùng 29.398
• Xã Vĩnh Hoàng 19.021
• Xã Vĩnh Thủy 20.747