Xã Vĩnh Thủy

Tổng quan

Nơi có làng Thủy Ba — “làng bắt cọp” nổi tiếng của Quảng Trị — nay thuộc xã Vĩnh Thủy, tỉnh Quảng Trị. Xã được hợp từ ba xã liền kề Vĩnh Lâm, Vĩnh Sơn và Vĩnh Thủy ở dải trung tâm – nam của huyện Vĩnh Linh cũ, kéo dài xuống bờ bắc sông Bến Hải.

Diện tích 103,74 km², dân số 20.747 người, mật độ khoảng 200 người/km². Phần lớn là làng nông nghiệp trên vùng gò đồi đất đỏ và đồng ruộng ven sông.

Vĩnh Thủy là một trong năm xã hình thành trên đất Vĩnh Linh cũ, cùng Vĩnh Linh, Bến Quan, Vĩnh Hoàng và Cửa Tùng.

Tên gọi và ý nghĩa

Nguồn gốc: xã mới giữ tên xã Vĩnh Thủy — một trong ba xã hợp thành. Hai tên Vĩnh Lâm và Vĩnh Sơn nay không còn là tên đơn vị hành chính. Cả ba tên đều theo khuôn “Vĩnh + một chữ” đặc trưng của Vĩnh Linh, khuôn tên đã có từ thời Khu vực Vĩnh Linh (1955–1976).

Phân tích Hán Việt: Vĩnh là 永 — lâu dài, bền vững. Thủy trong địa danh thường được hiểu là 水 — nước, sông nước; âm này còn có chữ 始 (bắt đầu) nhưng ít gặp trong tên đất. Hiểu theo chữ 水, cả tên mang ý “nước chảy lâu bền”, hợp với vị trí ven sông Bến Hải. Chưa tìm được văn bản ghi chữ Hán chính thức của tên xã, nên đây là cách hiểu thông dụng.

Chữ “Thủy” và làng Thủy Ba: trong danh sách các tổng của huyện Minh Linh xưa mà Wikipedia dẫn (bài Thuận Hóa), có một tổng tên Thủy Ba — tên trùng với làng Thủy Ba nay thuộc xã. Chữ “Thủy” trong tên xã Vĩnh Thủy và trong tên làng Thủy Ba cùng một âm; tuy vậy các nguồn đã tra không nói rõ tên xã có được đặt theo tên làng hay không.

Dị bản chính tả: tên có thể gặp ở hai dạng Vĩnh Thủy và Vĩnh Thuỷ (khác vị trí dấu); văn bản nghị quyết dùng “Vĩnh Thủy”. Trùng tên: trong danh mục xã phường mới không có đơn vị nào khác tên Vĩnh Thủy.

Địa lý

Theo Wikipedia tiếng Việt, xã Vĩnh Thủy giáp xã Vĩnh Linh và Vĩnh Hoàng ở phía bắc; xã Bến Hải và Cồn Tiên ở phía nam; xã Cửa Tùng ở phía đông; xã Bến Quan ở phía tây. Hai xã phía nam đều thuộc vùng Gio Linh cũ ở bờ nam sông Bến Hải, nên ranh giới phía nam của Vĩnh Thủy đi theo dòng sông.

Địa hình chuyển từ gò đồi đất đỏ ở phía bắc, phía tây xuống đồng bằng ven sông ở phía nam. Theo Wikipedia, sông Bến Hải dài khoảng 100 km; cách biển chừng 20 km sông nhận phụ lưu Sa Lung bên tả ngạn, rồi chảy qua cầu Hiền Lương, đổ ra biển ở Cửa Tùng.

Khí hậu nhiệt đới gió mùa của vùng Bắc Trung Bộ: nắng nóng có gió tây khô vào mùa hè, mưa bão tập trung các tháng cuối năm, dễ ngập úng ven sông.

Lịch sử

Vùng đất xưa thuộc huyện Minh Linh, nơi thời Lê có tổng Thủy Ba. Theo Wikipedia, làng Thủy Ba nổi tiếng về tài bắt sống cọp đến mức triều đình ở kinh thành Huế từng triệu người Thủy Ba vào bắt “coọc” (tiếng địa phương nghĩa là cọp) để trừ thú dữ.

Sau năm 1954, vùng này thuộc Khu vực Vĩnh Linh, sát giới tuyến quân sự tạm thời. Trong “cuộc chiến loa” ở đôi bờ Hiền Lương, phía bờ bắc kéo đường dây điện dài gần 10 km từ thôn Tiên An (Vĩnh Sơn) đến thôn Tùng Luật (Vĩnh Giang) để cấp điện cho hệ thống loa phóng thanh. Như các làng khác của Vĩnh Linh, dân ở đây sống và sản xuất trong hệ thống làng hầm suốt những năm 1965–1972.

• 1977–1990 — thuộc huyện Bến Hải; 1990 trở lại huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị.
• Trước 2025 — xã Vĩnh Thủy gồm 6 thôn: Đức Xá, Kinh Tế Mới, Linh Hải, Thủy Ba Đông, Thủy Ba Hạ, Thủy Ba Tây.
• 16/6/2025 — Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 sắp xếp toàn bộ ba xã Vĩnh Lâm, Vĩnh Sơn, Vĩnh Thủy thành xã Vĩnh Thủy, hoạt động từ 1/7/2025.

Dân cư – xã hội

20.747 người, chủ yếu là người Kinh, sống trong những làng có tên gọi lâu đời như Thủy Ba, Đức Xá, Tiên An; bên cạnh đó có thôn mang tên Kinh Tế Mới của xã Vĩnh Thủy cũ.

Làng xã ở đây có nhiều gia đình có công với cách mạng, như mặt bằng chung của Vĩnh Linh. Wikipedia ghi ông Võ Văn Hưng (sinh 1972), Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, quê xã Vĩnh Thủy.

Các thiết chế giáo dục, y tế cơ sở của ba xã cũ phục vụ theo từng cụm dân cư; trụ sở xã mới theo dữ liệu sắp xếp đang được cập nhật.

Kinh tế

Nông nghiệp giữ vai trò chính: lúa nước trên đồng bằng ven sông Bến Hải; hồ tiêu, cao su và rừng trồng trên vùng gò đồi đất đỏ — các cây thế mạnh mà Wikipedia liệt kê cho Vĩnh Linh cũ (gạo, hạt tiêu, mủ cao su, gỗ). Chăn nuôi và dịch vụ nông thôn là nghề phụ. Xã nằm kẹp giữa trung tâm Hồ Xá ở phía bắc và vùng ven biển Cửa Tùng ở phía đông, thuận đường đưa nông sản ra chợ.

Văn hóa

Di sản đặc sắc nhất là tục bắt cọp Thủy Ba: cổng thông tin xã Vĩnh Linh liệt kê “bắt cọp Thủy Ba” trong các loại hình văn hóa dân gian tiêu biểu của huyện cũ, bên cạnh truyện Trạng Vĩnh Hoàng, chạy cù Vĩnh Nam, chèo cạn Tùng Luật và đua thuyền Cửa Tùng. Người Thủy Ba được gọi là dân “làng bắt coọc”.

Nếp sống làng gắn với đình làng, nhà thờ họ và các lễ cúng tiền hiền, cầu mùa; đây là những sinh hoạt chung của làng Việt vùng Vĩnh Linh. Gần xã về phía đông là cụm di tích quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương – Bến Hải và địa đạo Vịnh Mốc (xã Cửa Tùng).

Bản đồ Xã Vĩnh Thủy

Ghim đặt tại vị trí trụ sở xã. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Xã Vĩnh Thủy được lập từ 3 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1680/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Huyện Vĩnh Linh trước đây

• Xã Bến Quan 9.447
• Xã Cửa Tùng 29.398
• Xã Vĩnh Hoàng 19.021
• Xã Vĩnh Linh 27.527