Phường Bình Minh

Tổng quan

Ngọn núi cao nhất Nam Bộ — núi Bà Đen, 986 m — nằm phần lớn trong địa phận phường Bình Minh. Phường trải từ rìa bắc khu đô thị Tây Ninh cũ lên tới chân và sườn quần thể ba núi Bà Đen – núi Phụng – núi Heo, gồm vùng ven đô Ninh Sơn, các xã nông nghiệp Tân Bình, Bình Minh, Thạnh Tân và một phần đất của Suối Đá, Phan bên huyện Dương Minh Châu cũ.

Theo số liệu sắp xếp năm 2025, phường rộng 105,35 km² — lớn nhất trong ba phường kế thừa thành phố Tây Ninh — với 55.010 người, mật độ khoảng 522 người/km², thấp hơn hẳn phường Tân Ninh và Ninh Thạnh. Đây là phường mang dáng nửa đô thị, nửa đồi núi – vườn cây, với khu du lịch quốc gia núi Bà Đen là điểm nhận diện chính.

Sau sắp xếp, phường có 22 khu phố; tháng 6/2026, Hội đồng nhân dân phường thông qua đề án gộp còn 10 khu phố: Bình Trung, Giồng Cà, Ninh Lộc, Ninh Phú, Ninh Thọ, Ninh Trung, Tân Hòa, Tân Phước, Thạnh Đông, Thạnh Hiệp.

Tên gọi và ý nghĩa

Tên từ đâu ra: phường mới giữ tên xã Bình Minh — một trong sáu đơn vị hợp thành. Xã Bình Minh là đơn vị “trẻ” nhất trong số đó: được lập ngày 26/9/1981 theo Quyết định 93-HĐBT, thuộc thị xã Tây Ninh. Các tên khác (Ninh Sơn, Tân Bình, Thạnh Tân) nay còn trong tên khu phố.

Phân tích Hán Việt: Bình là 平 — bằng phẳng, yên ổn; Minh là 明 — sáng. Ghép lại, bình minh 平明 là một từ Hán Việt đã nhập vào tiếng Việt thông dụng, nghĩa là lúc mặt trời mới mọc, trời rạng sáng. Khác với nhiều địa danh Nam Bộ ghép hai chữ cầu chúc riêng lẻ (bình + minh), ở đây cả tên là một từ có nghĩa trọn vẹn. Các nguồn đã tra không nêu lý do đặt tên xã năm 1981.

Lịch sử tên trong vùng: lớp tên cũ hơn của các đơn vị hợp thành mang dấu vết khác nhau: Ninh Sơn (tách từ xã Ninh Thạnh năm 1979, giữ chữ Ninh của xã gốc), Tân Bình (tên đặt năm 1979 thay cho tên dân gian Suối Vàng Cạn), Thạnh Tân; còn Suối Đá, Phan là những tên thuần Việt, dân gian. Bản thân núi Bà Đen theo Gia Định thành thông chí có tên gốc là Bà Dinh; người già địa phương gọi núi Một; khoảng giữa thế kỷ XVIII xuất hiện tên Bà Đênh rồi đọc trại thành Bà Đen.

Trùng tên: “Bình Minh” là tên khá phổ biến — còn có phường Bình Minh ở tỉnh Vĩnh Long và xã Bình Minh ở Hà Nội, Đồng Nai, Nghệ An, Ninh Bình, Quảng Ngãi. Khi viết địa chỉ cần kèm “tỉnh Tây Ninh”.

Địa lý

Phường cách phường Tân Ninh khoảng 5 km về phía bắc. Theo Wikipedia tiếng Việt, phường giáp các xã Tân Phú và Trà Vong ở phía bắc, xã Dương Minh Châu ở phía đông, xã Châu Thành ở phía tây, các phường Tân Ninh và Ninh Thạnh ở phía nam.

Điểm nổi bật về địa hình là quần thể núi Bà Đen — ba núi liền kề trên tổng diện tích khoảng 24 km²: núi Bà Đen (986 m) là một núi lửa đã tắt, gần dạng nón, sườn nhiều khối đá bazan và hang động tự nhiên như động Kim Quang, động Ba Cô; núi Phụng (419 m) ở phía tây bắc, gần đường 785; núi Heo hay núi Đất (341 m) ở phía tây. Nơi ba núi tiếp giáp là thung lũng Ma Thiên Lãnh, trước thuộc xã Thạnh Tân. Phần còn lại là đồng bằng và đồi thấp trên nền phù sa cổ, độ cao tăng dần về phía núi.

Thảm thực vật trên núi chủ yếu là rừng thứ sinh, cây bụi; khảo sát 1998–1999 ghi nhận 59 loài bò sát và 12 loài lưỡng cư, trong đó loài tắc kè núi Bà Đen (Gekko badenii) được đặt theo tên ngọn núi.

Lịch sử

Các đơn vị hợp thành

• Ninh Sơn: lập ngày 4/4/1979 (Quyết định 143-CP) từ bốn thôn Ninh Tân, Ninh Trung, Ninh Lộc, Ninh Thọ của xã Ninh Thạnh, thuộc huyện Hòa Thành; chuyển về thị xã Tây Ninh năm 2001 và lên phường theo Nghị quyết 135/NQ-CP (29/12/2013), khi đó rộng 2.534,8 ha, 20.991 người.
• Tân Bình: vốn là xã Suối Vàng Cạn của huyện Phú Khương, đổi tên Tân Bình năm 1979, nhập thị xã Tây Ninh năm 2001.
• Thạnh Tân: thuộc huyện Phú Khương sau 1975, nhập thị xã Tây Ninh năm 2001.
• Bình Minh: lập ngày 26/9/1981 theo Quyết định 93-HĐBT, thuộc thị xã Tây Ninh.
• Suối Đá và Phan: hai xã của huyện Dương Minh Châu sau 1975; Suối Đá từng là nơi đặt quận lỵ Phú Khương (từ 1959) và về sau huyện lỵ Dương Minh Châu — năm 1999 tách 465 ha lập thị trấn Dương Minh Châu, năm 2004 chuyển các ấp Tà Dơ, Đồng Kèn, Suối Bà Chiêm sang huyện Tân Châu.

Núi Bà Đen qua các cuộc chiến

Thời Chiến tranh thế giới thứ hai, núi bị quân Nhật chiếm; sau đó lần lượt do Việt Minh, Pháp rồi Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam kiểm soát. Từ năm 1966, quân đội Hoa Kỳ lập trạm chuyển tiếp vô tuyến trên đỉnh; phần lớn thời gian phía Mỹ giữ đỉnh còn quân giải phóng giữ sườn và chân núi. Ngày 6/1/1975, căn cứ truyền tin trên đỉnh bị bỏ sau trận đánh bắt đầu từ đêm 6/12/1974; trước Chùa Hang có bia tưởng niệm 181 liệt sĩ.

Sắp xếp năm 2025

Nghị quyết 1682/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 nhập toàn bộ phường Ninh Sơn, các xã Tân Bình, Bình Minh, Thạnh Tân và một phần các xã Suối Đá, Phan thành phường Bình Minh, hoạt động từ 1/7/2025.

Dân cư và xã hội

Dân cư phân bố không đều: đông ở khu Ninh Sơn sát nội thị và dọc các trục đường lên núi; thưa ở vùng vườn cây, đồi thấp phía bắc và đông. Tên khu phố giữ dấu các đơn vị cũ: Ninh Lộc, Ninh Thọ, Ninh Trung trùng tên các thôn Ninh Sơn lập năm 1979; bên cạnh là những tên mang tiền tố Thạnh, Tân và các tên dân gian Nam Bộ như Giồng Cà, Giồng Tre, Bàu Lùn, Đồng Cỏ Đỏ (giồng là dải đất cao, bàu là chỗ trũng đọng nước).

Đời sống tín ngưỡng gắn với núi Bà: với Phật tử, chùa Bà (Linh Sơn Tiên Thạch tự) ở lưng chừng núi là nơi hành hương lớn; với đạo Cao Đài, núi có vị trí đặc biệt vì Tòa Thánh nằm không xa chân núi. Dân cư vùng Dương Minh Châu cũ chủ yếu theo đạo Cao Đài và đạo Phật.

Kinh tế

Du lịch là ngành mũi nhọn. Năm 2014, Quy hoạch tổng thể phát triển Khu du lịch quốc gia núi Bà Đen được phê duyệt; từ 2017–2018, một doanh nghiệp tư nhân hợp tác với tỉnh đầu tư khu du lịch trên núi. Hệ thống cáp treo mới khai trương ngày 18/1/2020, đưa khách lên đỉnh trong khoảng 8 phút; nhà ga cáp treo đi được Guinness công nhận là nhà ga cáp treo lớn nhất thế giới (10.959 m²). Theo Wikipedia, năm 2023 khu du lịch có hơn 5 triệu lượt khách đi cáp treo.

Ngoài du lịch, phần đất nông nghiệp trồng cây ăn quả, mía, khoai mì, cao su trên đất xám; Wikipedia ghi nhận rừng tự nhiên còn lại quanh núi đang bị chuyển thành vườn cây ăn quả. Khu Ninh Sơn ven đô phát triển thương mại, dịch vụ ăn uống, lưu trú phục vụ khách hành hương. Món ăn dân dã gắn với tên Tây Ninh như bánh tráng phơi sương, muối tôm được bày bán nhiều ở các điểm du lịch.

Văn hóa

Quần thể di tích – danh thắng núi Bà Đen được công nhận di tích lịch sử và danh thắng cấp quốc gia ngày 21/1/1989. Quanh núi lưu truyền nhiều dị bản tích Bà Đen: thần thoại Khmer về nữ thần Neang Khmau; chuyện nàng Lý Thị Thiên Hương gieo mình xuống khe núi giữ tiết; chuyện nàng Đênh trong Sự tích Thánh Mẫu Phật Bà Tây Ninh.

Lễ hội Xuân núi Bà Đen diễn ra từ mùng 4 đến hết tháng Giêng âm lịch, chính lễ mùng 4–6; khách hành hương xin “lộc Bà” cầu may đầu năm. Ngày 14/8/2019, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa lễ vía Bà Linh Sơn Thánh Mẫu núi Bà Đen vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Trên đỉnh núi có tượng Phật Bà Tây Bổ Đà Sơn cao 72 m đúc từ 170 tấn đồng và đại tượng Bồ Tát Di Lặc bằng đá sa thạch cao 36 m an vị tháng 1/2024. Ở phường Ninh Sơn cũ có khu du lịch Long Điền Sơn (khu phố Ninh Thành).

Du lịch

Lối lên núi có cáp treo (ba tuyến vận hành năm 2025, trong đó tuyến Vân Sơn dài 1.847 m và tuyến Chùa Hang 1.210 m) và đường leo bộ (lối sau chùa Bà, lối cột điện, lối mòn Ma Thiên Lãnh). Các tuyến leo bộ từng tạm dừng từ tháng 5/2021 do sạt lở và thi công; mùa mưa bão Ban quản lý thường thông báo tạm dừng leo núi — cần xem thông báo trước khi đi.

Giao thông

Đường 785 chạy gần núi Phụng; đường tỉnh 781 từ khu đô thị Tây Ninh đi về phía hồ Dầu Tiếng qua vùng Suối Đá cũ. Từ phường Tân Ninh lên chân núi Bà khoảng 11 km.

Hành chính

Địa chỉ mới ghi: “…, khu phố …, phường Bình Minh, tỉnh Tây Ninh”. Người dân phần xã Suối Đá, Phan cũ nhập vào phường cần đối chiếu khu phố mới vì phần còn lại của hai xã này thuộc xã Dương Minh Châu. Thủ tục hành chính làm tại trung tâm phục vụ hành chính công của phường.

Bản đồ Phường Bình Minh

Ghim đặt tại vị trí trụ sở phường. Mở trên Google Maps ↗

Xã, phường cũ hợp thành

Phường Bình Minh được lập từ 6 đơn vị cấp xã cũ theo Nghị quyết 1682/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội:

Cùng Thành phố Tây Ninh, Huyện Dương Minh Châu trước đây

• Phường Ninh Thạnh 52.249
• Phường Tân Ninh 89.360
• Xã Cầu Khởi 25.431
• Xã Dương Minh Châu 35.878
• Xã Lộc Ninh 29.346
• Xã Truông Mít 40.174